12 EYLÜL'E YARGI YOLU
Hükümetin açıkladığı anayasa değişikliği paketinde yer alması beklenen sürpriz madde belli oldu. 12 Eylül 1980'de darbe yapan subayların yargılanmasının önünde engel teşkil eden geçici 15. Madde kaldırılacak.
AK Parti’nin hazırladığı anayasa değişikliği teklifi önce muhalefete sonra Meclis’e sunulacak. Bugüne kadar tartışılan maddelerin dışında anayasanın geçici 15. Maddesine yönelik düzenleme de pakette yer aldı.
Anayasadaki geçiçi 15. Madde 12 Eylül 1980'de darbe yapanların yargılanmasının önünü kesiyordu. Cumhuriyet Halk Partisi darbecilerin yargılanması için hükümetin böyle bir düzenlemeye gitmesini istemişti. Bir dönem çok tartışılan geçici 15. Madde paketin içinde yer alacak.
Planlanan anayasa değişikliğine göre; HSYK'nın yapısı değiştirilecek, cumhurbaşkanının yanında, üye seçimini, Meclis de yapacak ve üye sayısı artarak 7'den 21'e çıkacak. Yargı, toplamda 13 üye seçecek.
Anayasa'nın 145.maddesi değişerek askeri suçlar dışında askere sivil yargı yolunun açılması sağlanacak.
Anayasa'nın 68. ve 69. Maddeleri değişitirilerek siyasi partilerin kapatılması zorlaştırılacak. Venedik kriterleri getirilecek. Anayasa Mahkemesi’nin kapatma kararının ardından siyasi yasaklı vekilliklerinin düşmesinin önüne geçilmesi ve kapatma kararının meclis tarafından verilmesi gibi düzenlemelerin de metnin içinde yer alması bekleniyor.
İdari uyuşmazlıkların mahkeme sürecine taşınmadan çözülebilmesi için oluşturulan omdusmanlık kurumu anayasal zemine taşınacak.
Kadınlara pozitif ayrımcılık verilecek. Bu konuda Türkiye'nin onayladığı, kadınlara her türlü ayırımcılığın önlenmesi sözleşmesi doğrultusunda düzenlemeye gidilecek.
Anayasada, çocuklara daha çok hak imkanı verilecek. Yüksek Askeri Şura'nın ihraç kararlarının yargı yoluna açılması sağlanacak.
Kamu çalışanlarına, uyarı ve kınama cezalarında yargıya gidebilmelerinin önünü açılacak.
ANAYASA'NIN GEÇİCİ 15. MADDESİ
12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genel seçim sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin başkanlık divanını oluşturuncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türk milleti adına kullanan, Millî Güvenlik Konseyi'nin, bu konseyin yönetimi döneminde kurulmuş hükümetlerin, Danışma Meclisi'nin her türlü karar ve tasarruflarından dolayı haklarında cezaî, malî veya hukukî sorumluluk iddiası ileri sürülemez ve bu maksatla herhangi bir yargı merciine başvurulamaz.
Bu karar ve tasarrufların idarece veya yetkili kılınmış organ, merci ve görevlilerce uygulanmasından dolayı, karar alanlar, tasarrufta bulunanlar ve uygulayanlar hakkında da yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanır.
KİMLER YARGILANABİLİR
Anayasa’nın geçici 15. maddesinin kaldırılması halinde Kenan Evren dahil 5 general, Danışma Meclisi'nin 160 üyesi ve Bülent Ulusu hükümeti kabinesindeki 39 kişi için dava açılabilecek.
Yaşamını yitirmiş olanlarla ilgili dava açılamayacak. Anayasanın geçici 15. Maddesi'ne göre, koruma altında bulunan isimler şöyle:
Darbenin ardından Bülent Ulusu başkanlığında kurulan Hükümette şu kişiler bakan olarak görev aldı:
"Turgut Özal, Zeyyat Baykara, Refik Pasin, Mehmet Özgüneş, Nimet Özdeş, İlhan Öztrak, Vecdi Özgül, Recai Baturalp, Ali Bozer, Cafer Tayyar Sadıklar, İlhan Evliyaoğlu, Cevdet Menteş, Rıfat Beyazıt, Kazım Akdoğan, Haluk Bayülken, Selahattin Çetiner, İlter Türkmen, Kaya Erdem, A.Başer Kafaoğlu, Hasan Sağlam, Ahmet Samsunlu, Tahsil Önal, Necmi Ayanoğlu, Kaya Kılıçturgay, Cihat Baban, Mehmet Turgut, Kemal Cantürk, Serbülent Bingöl, Fahir İlkel, Sebahattin Özbek, Raif Güney, Turhan Esener, Sadık Şide, Şahap Kocatopçu, Necmi Özgür ve Mustafa Aysan"
Ayrıca 40 kontenjandan seçilen 160 kişilik Danışma Meclisi de Geçici 15. kapsamında bulunuyor.
