FUAT A. MALİKOĞLU
MOSKOVA - Katar'da Cuma namazı sonrası aracına düzenlenen bombalı saldırı sonrası hayatını kaybeden Çeçenistan Devlet eski Başkanı Zelimkhan Yandarbiyev, 1996 yılında Çeçenistan'ın Rusya'ya karşı yürüttüğü ilk savaşın lideri olarak biliniyordu.
Sovyetler Birliği 1980'lerin sonlarında dağılmaya başladığı sıralarda, 51 yaşındaki şair ve yazar Yandarbiyev, Çeçenya'da canlanan bağımsızlık hareketinin merkezini oluşturdu. Yandarbiyev, Sovyet eski Hava Kuvvetleri'nde general ve Çeçenya'nın ilk devlet başkanı olan Dzhokhar Dudayev'in yakın bir dostu idi. 1990'ların başında Dudayev'in Rusya'ya karşı bağımsızlık ilan etmesinin ardından Rus askeri birlikleri 1994'lerin sonlarında Çeçenya bölgesine girmişti. Merhum Çeçen lider Dudayev, Yandarbiyev'i başbakan yardımcısı ve Çeçenistan bağımsızlık hareketini kaleme almakla görevlendirmişti.
Yandarbiyev, zaman zaman ilk savaşta Rus birliklerine karşı yürütülen savaşlara katıldı.
1996 Nisan'ında Rus birlikleri tarafından düzenlenen bir roketatarlı saldırıda öldürülen karizmatik lider Dudayev'den sonra Yandarbiyev, Çeçenya'da ön plana çıktı ve Dudayev'in yerini aldı.
Yandarbiyev, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) tarafından yapılan bir seçimle 1997 yılında Çeçenya'nın devlet başkanlığına getirildi. Çeçenya'daki en üst düzey askeri yetkili olan Aslan Mashadov ve Yandarbiyev, Kremlin Sarayı'nda Rusya Devlet eski Başkanı Boris Yeltsin ile birlikte bir ateşkes antlaşması imzaladı. 1999 yılının Ekim ayında Moskova'nın Çeçenya'ya karşı ikinci savaşı başlatmasının ardından 2 yıl sonra Yandarbiyev, ülkesinden ayrılarak 2000 yılına kadar Türkiye'de yaşadı, buradan sınırdışı edildikten sonra Katar'a taşındı ve "Siyasi faaliyet yasağı olan mülteci" statüsü aldı.
Rusya yönetimi, 2001 yılının Ekim ayından itibaren İnterpol aracılığı ile uluslararası aramada ilan edilen Yandarbiyevin iade edilmesini defalarca talep etmişti.
Birleşmiş Milletler geçen sene El Kaide terör örgütü ile bağlantıları bulunan kişiler listesine Yandarbiyev'in de adını koydu. ABD hükümeti de Yandarbiyev'i, ABD mali yaptırımları uygulanacak uluslararası teröristler listesine dahil etti.
Rusya, Yandarbiyev'i Ekim 2002'de 130 Rus vatandaşının öldüğü tiyatro baskınından dolayı sorumlu tutmuştu. Rusya'nın başkenti Moskova'da 3 gün süren tiyatro baskınında 41 Çeçen direnişçi ise ölü olarak ele geçirilmişti.
Bilindiği gibi, Rus özel birliklerinin zehirli gaz kullanarak tiyatroya düzenlediği operasyonlarda yaklaşık 130 Rus vatandaşı hayatını kaybetmişti ve bayılan Çeçen direnişçiler ise başlarından vurularak öldürülmüştü.
Olaydan sonra Rus yetkililer, direnişçilerin telefonla Katar'da bulunan Yandarbiyev'den emir aldığını ve Katar'ın Yandarbiyev'i Moskova'ya teslim etmesini istemişti.
Yandarbiyev'in ölümüyle ilgili açıklama yapan, Rusya Federal Güvenlik Servisi (Eski KGB) eski başkanı Nikolay Kovalyov, Çeçen liderin Rusya özel servis elemanları tarafından öldürülmesi ihtimali olmadığın bildirdi.
Yandarbiyev, Katar'ın başkenti Doha'da Cuma namazı çıkışında aracına düzenlenen bombalı saldırı ile hayatını kaybetti. Katar İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, Yandarbiyev'in 13 yaşındaki oğlunun da yaralandığı bildirilmişti.
Güncellenme Tarihi : 16.3.2016 21:37
