CİNER, EMİN ÇÖLAŞAN'DAN NÜKLEER İÇİN Mİ VAZGEÇTİ?

Nükleer santral ihalesinde tek teklif sahibi Rus Atomstroyexport-Inter RAO-Park Teknik konsorsiyumunun verdiği fiyat ihaleyle ilgili tüm kesimleri şok etti.

Nükleer santral kurarak üreteceği elektriği 15 yıl boyunca devlete satacak olan ortaklık, ihalede 1 kwh elektrik için 15 yıl boyunca 21.16 ABD/cent fiyat talep etti. Fiyat teklifinde, 15 yıl boyunca devlete 415.5 milyar kwh elektrik satılmasının planlandığı belirtildi.

Buna göre, devlet bu teklifi kabul ederse, Rus-Türk ortaklığına 15 yıl boyunca toplam 88 milyar dolar para ödemiş olacak. Satışın her bir yıla ilişkin birim satış fiyatı da ayrı ayrı belirlendi. Ancak bu fiyatların ağırlıklı ortalama birim fiyatı 20.79 cent olarak belirtildi.

Türk-Rus ortaklığının 1 kwh için istediği 21.16 centlik rakam Türkiye’de daha önce hiçbir dönemde telaffuz edilmemiş bir rakam olması nedeniyle büyük şaşkınlık yarattı. Bu kapsamda gözler devletin alım garantili sözleşmeler kapsamında elektriğin birimine ödediği diğer fiyatlara çevrildi. Halen en pahalı Yap-İşlet-Devret (YİD) termik santrallerinden alınan elektriğe 10 Euro cent, Yap-İşlet doğalgaz santrallerinden alınan elektriğe 5.4 Euro cent/kwh ödeniyor. EÜAŞ’ın santrallerinde ürettiği elektriğin birim fiyatı ise 3 cent/kwh düzeyinde. TETAŞ’ın 2008 yılı toptan elektrik satış fiyatı da ortalama 12.82 kuruş yani 8 cent olmuştu.

Maliyeti 7-8 milyar dolar

Türkiye’nin 40 yıldır süren nükleer enerji serüveninde açılan ihaleye 13 firmanın şartname almasına rağmen, tek teklif sahibi RAO-Park Enerji ortaklığı olmuştu. TAEK’in teknik yeterlilik açısından yaptığı incelemede, ortaklığa teknolojik yeterlilik verilmişti. Bunun üzerine karar için firmanın fiyat teklifi belirleyicilik kazanmıştı. Resmi olarak ifade edilmemekle birlikte TETAŞ ve Enerji Bakanlığı’nın limit olarak, “8-10 euro cent/kwh bandını aşmayacak” bir fiyatın “rasyonel” olacağını belirlediği öğrenildi. Bu durumda Ciner’in ortak olduğu konsorsiyumun teklifi 16 euro/cent’in daha üzerinde çıkmış oluyor. Ortaklık Türkiye’de 4 üniteden oluşacak ve 4.800 MW kurulu gücü bulunacak bir yatırım yapmayı taahhüt etmişti. Bu ölçekteki bir santralin yatırım maliyetinin 7-8 milyar dolar civarında olacağı belirtiliyor.

Dünyada nükleerden üretilen elektriğin maliyeti


Finlandiya 2.76 cent

Fransa 2.54 cent

Almanya 2.86 cent

İsviçre 2.88 cent

Hollanda 3.58 cent

Çek Cum. 2.30 cent

Slovakya 3.13 cent

Romanya 3.06 cent

Japonya 4.80 cent

Güney Kore 2.34 cent

ABD 3.01 cent

Kanada 2.60 cent



*Rakamlar OECD’nin 2010 projeksiyonundan alınmıştır. Yatırım maliyeti hariç tutarlardır.


1 KWH ELEKTRİĞİN SATIŞ FİYATLARI



SANTRAL Euro Cent/KWH

Nükleer 21.16 cent* (16.3 Euro cent)

YİD - Termik 10

İşletme Hakkı Devri - Termik 10

İşletme Hakkı Devri - Hidrolik 8

İmtiyazlı Şirketler - Hidrolik 8

Özel - Termik 8

Mobil - Termik 7.5

Termik - Bağlı ortaklıklar 6.5

Özel - Hidrolik 6

Yİ - Doğalgaz 5.4

EÜAŞ-Termik (köm., petr., gaz) 3



(*) Dünkü ihalede teklif edilen fiyat.



Revize edilen teklif kabul edilmeyecek



Rus Atomstroyexport-Inter RAO-Park Teknik konsorsiyumunun verdiği fiyat teklifi açılırken, fiyatını revize eden ikinci bir fiyat teklifi sunması dün bir başka tartışma konusu oldu. Ortaklığa ait zarfın açılmasının hemen ardından bir açıklama yapılarak, şirketin yeni bir fiyat teklifini TETAŞ’a ilettiği belirtildi. Edinilen bilgilere göre, şirkete ait fiyat zarfının açıldığı sırada yeni bir fiyat teklifine ilişkin dilekçesi TETAŞ’ın evrak kaydına girdi. İhale şartnamesinin TETAŞ’a, “isteklilerle fiyat pazarlığı yapması ve revize teklif alması” mümkün olmadığından, dün verilen yeni fiyatın değerlendirmeye alınıp alınmayacağı da tartışma konusu oldu. Bu kapsamda TETAŞ’ın durumu değerlendirdiği, şartnamaye yeniden incelediği ve yeni teklifi reddetmeye karar verdiği öğrenildi. Üst düzey bir TETAŞ yetkilisinin verdiği bilgiye göre, kurum revize teklifi almayacak. Dün kamuoyunun önünde açılan fiyat zarfıyla ilgili raporunu oluşturacak ve bu raporu Bakanlar Kurulu’na gönderecek. Son kararı da Bakanlar Kurulu verecek.


Rakam çok ürkütücü

Dünya genelinde nükleer enerjinin tüm risklerine rağmen tercih edilmesinin nedeni ucuz olması. Yap-İşlet-Devret modeli ile nükleer santral yapımı bilindiği kadarıyla dünyada daha önce hiç denenmemiş. Genelde yatırım maliyetini devletler üstleniyor, anahtar teslim firmalardan teklifler alınıyor. Bu yüzden Türkiye’de yapılan ihalede ortaya çıkan rakamı kıyaslayacak bir veri yok. Ancak yine de kıyas yapmak mümkün.

Uluslararası piyasalarda nükleer enerjinin kilowatsaat maliyetine bakıldığında ortaya 2.3 cent ile 4.8 cent gibi bir rakam çıkıyor. Yani devlet 8-10 milyar dolarlık yatırımı kendisi üstlenirse, daha sonra bu fiyatlarla elektrik üretmesi mümkün. Türk devleti “Benim buraya ayıracak kaynağım yok, firma yatırım maliyetini karşılasın, sonra ben ondan elektrik almayı taahhüt edeyim” diye yola çıktı. Model böyle olunca da nükleerden üretilecek elektriğin maliyetinin 5-6 katını bulan bir teklif geldi. Türkiye şayet nükleerdeki bu teklifi kabul ederse, açık ara en pahalı elektrik Akkuyu Nükleer Santrali’nde üretilen elektrik olacak. Şu an Türkiye en pahalı elektriği termik santrallerden üretiyor. Termik santralde üretilen elektriğin TETAŞ’a maliyeti 13 dolar/cent civarında. Ciner ve ortağı nükleer için bu fiyatın iki katına yakın bir fiyat istedi.

İhaleye girmekten vazgeçen önemli gruplardan birinin yöneticisi “Bizim yaptığımız fizibilite çalışmalarında bile teklif fiyatımız 10.2 euro/cent olmuştu. Rekabetle bu teklif daha da düşebilirdi” diye konuştu.

Elektrik Üreticileri Derneği Başkanı Önder Karaduman ise ortaya çıkan fiyat teklifini “Ürkütücü uçuk bir rakam. İhalenin yapılış şekli fiyatı yükseltiyor ancak yine de çok yüksek bir rakam” şeklinde değerlendirdi.

Türkiye’nin yenilenebilir enerjiye odaklanması gerektiğini düşünenler de gelen teklif karşısında çok tepkililer. Dünyanın en büyük rüzgar potansiyeline sahip Türkiye’nin rüzgar enerjisine 5.5 euro/cent destek verirken, nükleerde ortaya çıkan rakam kabul edilemez bulunuyor.


Emin Çölaşan ile anlaşma bu ihale için mi bozuldu?

Yeni gazete çıkarmak için hazırlıklarını sürdüren Turgay Ciner’in “Sen bizim gazetenin ağır topu olacaksın” diyerek transfer ettiği Emin Çölaşan ile yolların aniden ayrılmasının perde arkasında nükleer santral ihalesinin olduğu konuşuluyor. Turgay Ciner, Emin Çölaşan’ı yeni çıkacak gazetesinde yazar olması için ikna etmişti. Hatta Çölaşan’a 4 ay boyunca maaşı ödendi ve kendisine de Volvo markalı lüks bir araç tahsis edildi. Ancak Ankara kulislerinde nükleer santral ihalesi sürecinde, Emin Çölaşan’ın Ciner’in çıkaracağı gazetedeki yazarlığı birlikte konuşulmaya başlandı. Transfer hükümet çevrelerinde, “Nükleer ihale peşinde olan bir işadamı Emin Çölaşan gibi bir yazarı transfer eder mi? Ciner, nükleer ihaleyi kazanabileceğine ihtimal veriyor mu?” şeklinde yorumlandı. Bu yorumları duyan ve nükleer santral ihalesinden olmak istemeyen Ciner’in de Emin Çölaşan ile yollarını derhal ve gerekçe belirtmeden ayırdığı belirtiliyor.


Ciner ve Rus ortağı henüz şirketi kurmadı


NÜKLEER santralden üretilecek elektrik için devletten kilowatsaat başına 21.16 cent isteyen Ciner ve Rus ortağı henüz şirketi kurmadı. Şirketin, teklif kabul edildiği takdirde kurulacağı öğrenildi. Bu yüzden ortaklıkta hisselerin nasıl dağılacağı henüz bilinmiyor. Ancak Enerji Bakanlığı yetkilileri yüzde 50-50 şeklinde bir ortaklıktan söz edildiğini belirttiler.

Teklif kabul edilirse enerjide Rusya’ya tam teslim olacağız

Türkİye’de elektriğin yüzde 50’ye yakın kısmı doğalgaz çevrim santrallerinden karşılanıyor. Doğalgazda ise Türkiye en büyük alımı Rusya’dan yapıyor. Şayet nükleerde de Rus teknolojisi kabul edilirse, Rusya’nın Türkiye’nin ürettiği toplam elektriğin yüzde 70’ine yakınını kontrol etme imkanı ortaya çıkacak. Akkuyu’daki nükleer santral Türkiye’nin yıllık elektrik ihtiyacının yüzde 13’ünü karşılamaya aday. Nükleer için teklif veren Rus Atomstroyexport’un yüzde 50’lik hissesinin Rus doğalgaz üretici ve satıcısı Gazprom’a ait olduğu öğrenildi.

(VATAN)