DÜNYA TARİHİNİN İLK STANDART BELGESİNİ II. BEYAZIT HAZIRLADI... BİR ARMUT İÇİN 14 AYRI STANDART GETİRİLEN BELGEDE, YUMURTA FİYATI İSE MEVSİMİNE GÖRE BELİRLENDİ

SAFURE CANTÜRK ANKARA- Dünya tarihinin en eski standart belgesi, ''Kanunname-i İhtisab-ı Bursa'' Osmanlı Padişahlarından II. Beyazıt Han tarafından yaklaşık 500 yıl önce ferman olarak hazırlandı. Türk Standartları Enstitüsü tarafından tanıtılan belge ile, Bursa, Edirne, Sivas, Erzurum, Diyarbakır, Amasya, İçel, Malatya, Karaman ve daha birçok ilin mahalli özelliklerine göre 500 yıl önce standart kuralları getirilmiş. Standardın bugünkü anlamında kavrandığını gösteren yazılı en eski belge olarak dünya tarihine geçen ''Kanunname-i İhtisab-ı Bursa''nın orjinal metni İstanbul'daki Topkapı Müzesi'nin Revan Kütüphanesi'nde sergileniyor. Bu belgede, kalite, boyut, ambalaj gibi konularda standartlar tespit edilmiş, narh (fiyat) ve ceza hükümlerine de yer verilmiş. PİYASA ARAŞTIRMASI YAPTIRILMIŞ Bugünkü standardizasyon sistemine benzeyen bir sistemle, tuz, ekmek, sebze, et, yumurta, süt, yoğurt, peynir, tekstil ürünleri, mücevherat, mutfak eşyaları, deri, kürk ve ayakkabı gibi daha pek çok ürün özelliklerine göre ayrı ayrı belirtilerek standardize edilmiş. Bugün için oldukça eski bir dil kullanılması dolayısıyla fermanın gerekçesi ile hüküm ifade eden kısımları önce Latin harfleri ile yazılmış daha sonra da bugünkü Türkçe ile anlaşılabilir hale getirilmiş. Padişahı Sultan II. Bayezid Han tarafından Kanunname-i İhtisab-ı Bursa'nın hazırlanış sebebi ise bugünkünden pek farklı değil. Dönemin padişahı piyasada meydana gelen fiyat değişikliklerinin durdurulmasını istemesi üzerine, ürünlerin kalitesinin ve fiyatlarının ne olması gerektiği konusunda bilirkişilere görev verilmiş. Bilirkişiler ise yaptıkları teftişleri, ''Fırından gelen ekmeklerden kimisi çiğ, kimisi kara, bazısı da eksiktir. Belediye memurları fırından akça almasın emirlerine uymazlar. Eskisi gibi akçeler alıp, ekmeğin eksiğini ve ayıbını gizleyip örterler. Muhtesebi (Belediye Başkanı) ise, göreve yeni geldiğini, olanlardan kendisinin haberi olmadığını katip ve kahyasına sorulmasını ister. Onlar ise böyle bir hatayı bir daha yapmayacaklarını söylerler. Ancak az vakit içinde eskisinden ziyade fenalıklar görüldü. Yine defalarca hatırlatıldı fakat katiyen iltifat etmediler. Şer'e, kanuna uymadılar'' diye rapor etmiştir. İşte bu rapor üzerine piyasada bulunan tüm ürünler için en ince ayrıntılarına göre fiyat ve kalite belgelendirilmesi yapıldı. BELGENİN GETİRDİĞİ STANDARTLAR Dönemin standart belgesine göre ekmek unundan arı olacak, ince elekten elencek ekmekte, yüzünde yeteri kadar haşhaş bulunacaktı. Bugünkü halde son dört beş yıldır akça alınıp denetlenmediği için değişik ve bozuk bulunduğu tespit edildi. Bundan böyle eski fiyat üzerinden satılması kararı alındı. Belge ile hemen bütün tarım ve hayvan ürünleri, mevcut sanayi mamulleri gerek vasıf, gerek fiyat yönlerinden standart sayılabilecek esaslara bağlanmış ve özel teşkilatla bunlar daimi bir denetim altına tutulmuş. Tarım ürünleri değerlendirilirken, cins, tür çeşitleri ile turfanda zamanları sabit tutularak sadece üretim mevsimine göre değiştirilmiş. Belge ile, hayvanların ayaklarına mıh değdirip sakatlayan nalbantların, iyi edinceye kadar hayvana bakmaya ve yemlerini vermeye mecbur kılınırken, şeker alışverişinde satıcıyı, şeker kellesini en çok üç katlı kağıtlara sarmaya ve karıklarıyla tozlarını ayrı kağıda sarıp alıcıya göstermeyle ve ayrı fiyatla satmaya mecbur tutulmuş. Standart belgesinde her ürünün çeşitlerinin ayrı ayrı yazılması ise dikkat çekildi. Bir armuda 14 ayrı standart ve fiyat belirleyen belgede; kasaplar, manavlar, bakkallar, kuyumcular, bakırcılar, hallaçlar ve çilingirlerin satış kurallarını, kürkler, bezler, kumaşlar, hayvan yemleri, ayakkabılar, börekler, yemekler, etler, tatlılar ve sütlülerde olması gereken özellikleri de tek tek kaleme alınmış. Güncellenme Tarihi : 16.3.2016 20:44