Savaşların Ağır Faturası: İnsani ve Ekonomik Boyut
1950'li yıllardan bu yana ABD öncülüğünde yürütülen askeri müdahaleler, on binlerce askeri personelin yanı sıra milyonlarca sivilin yaşamını yitirmesine neden oldu. Brown Üniversitesi Watson Uluslararası ve Halkla İlişkiler Enstitüsü'ne bağlı Savaşın Maliyeti Projesi tarafından yapılan bir analize göre, 2001 sonrası dönemde ABD liderliğindeki savaşlar; Afganistan, Pakistan, Irak, Suriye, Yemen ve diğer çatışma bölgelerinde doğrudan yaklaşık 940.000 insanın ölümüne yol açtı.
Kore, Vietnam, Afganistan ve Irak savaşlarında hayatını kaybeden her bir ABD askerine karşılık yaşamını yitiren tahmini sivil sayısı, çatışmaların yıkıcı etkisini gözler önüne sermektedir. Bu savaşların ekonomik yükü de oldukça ağırdır. Savaşın Maliyeti Projesi'nin verilerine göre, 20 yıl süren Afganistan savaşının tahmini maliyeti 2.3 trilyon doları bulurken, bu rakam günde 300 milyon dolardan fazla bir harcamaya denk gelmektedir. 2003'te başlayan sekiz yıllık Irak Savaşı'nın faturası ise yaklaşık 2 trilyon dolar olarak hesaplanmış ve günlük ortalama maliyeti 684 milyon doları bulmuştur.
Güncel Çatışma: İran ve Yüksek Maliyeti
ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşı 60. gününü doldururken, çatışmanın bedeli de artmaktadır. 28 Şubat'tan bu yana devam eden ABD-İsrail saldırılarında, İran Sağlık Bakanlığı'nın açıklamasına göre en az 3.375 kişi hayatını kaybetti. ABD ordusu ise bölge genelinde 13 muharebe kaynaklı ölüm ve 200'den fazla yaralanma olduğunu teyit etti.
Pentagon'a göre, Trump yönetimi savaşın ilk altı gününde 11.3 milyar dolar harcadı ve 8 Nisan'daki ateşkese kadar her gün yaklaşık 1 milyar dolar harcama yapıldı. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi Savunma ve Güvenlik Departmanı'nda kıdemli danışman olan Mark Cancian, günlük 1 milyar dolarlık rakamı "biraz yüksek" bulduğunu belirtiyor.
Al Jazeera'ya konuşan Cancian, her biri 2.5 milyon dolar maliyetindeki Tomahawk füzeleri gibi pahalı uzun menzilli mühimmatların kullanılması nedeniyle savaşın "ilk birkaç günde çok maliyetli" olduğunu ifade etti. ABD ordusu bu füzelerden yüzlercesini kullanmıştı.
Cancian'ın hesaplamalarına göre, mühimmat için harcanan 11.3 milyar dolara ek olarak, muharebe kayıpları ve altyapı hasarı için 1.4 milyar dolar ve destek maliyetleri için 26.5 milyon dolar daha eklenmeli, bu da ilk altı günün toplam maliyetini 12.7 milyar dolara çıkarmaktadır. Cancian, hava saldırılarının ilk haftasından sonra ABD'nin günde yaklaşık yarım milyar dolar harcadığını ve ateşkes sırasında mühimmat kullanılmadığı için bu rakamın muhtemelen "günde 100 milyon doların altına" düştüğünü tahmin ediyor. Bu veriler, İran savaşının günlük maliyet bazında yakın tarihin en pahalı savaşlarından biri olabileceğini göstermektedir.
Gazilerin Gözünden Savaşın Gerçek Yüzü
ABD tarihinin en uzun savaşı olan ve 2001'den 2021'e kadar süren Afganistan görevine katılan 832.000 ABD askerinden biri de 61 yaşındaki emekli askeri gazi Jeffery Camp'tir. Florida, Sarasota'da yaşayan Camp, 2008-2009 yılları arasında ABD Ordusu ile görev yaptığı Afganistan'ın Maidan Shar bölgesindeki araziyi "'ay tozu' diye adlandırırdık" sözleriyle betimliyor. Doğu vilayetinin başkentindeki kavurucu kurak yazları ve dondurucu rüzgarlı kışları anlatırken, ince toz parçacıklarının "araçlarınıza, ekipmanınıza, ciğerlerinize" dolduğunu hüzünle dile getiriyor.
Camp, Afganistan savaşına yol açan 11 Eylül 2001 saldırılarından çok önce, 1983'te orduya katılmıştı. Al Jazeera'ya verdiği demeçte, "Hizmet, ulusal bir krize tepki değil, bir çağrıydı" diyor. 20 yıllık savaş boyunca 2.461 ABD askeri öldürülmüş ve en az 20.000'i yaralanmıştı.
Camp, "Hem Irak'tan hem de Afganistan'dan, savaşın sadece Amerikalı askerler için değil, o ülkelerin halkları için de yarattığı derin insani bedele büyük bir saygı duyarak ayrıldım. Savaş temiz değildir ve en uzun yükü taşıyanlar, nadiren kararları verenlerdir," ifadelerini kullanıyor.
Washington DC merkezli, gazileri angaje etmeyi, organize etmeyi ve harekete geçirmeyi amaçlayan taban örgütü Common Defense'in siyasi direktörü olan Naveed Shah da benzer görüşleri paylaşıyor. 2006-2010 yılları arasında Irak'ta görev yapan Shah, ABD'nin ulusal çıkarlarını savunması ve tehditleri caydırmada hayati bir rol oynaması gerektiğine inanıyor; ancak çoğu zaman ucu açık ve çözdüğünden daha fazla sorun yaratan isteğe bağlı savaşlarla aşırıya kaçtığını düşünüyor.
Shah, Al Jazeera'ya şunları söylüyor: "İran ile mevcut çatışma, bizi Irak ve Afganistan'da 20 yıl geçirmeye iten hataları tekrarlıyor: en iyi ihtimalle sallantılı kanıtlar, sürekli değişen hedefler ve bizi bir başka uzun süreli savaşa sürükleme riski taşıyan tehlikeli söylemler. Aynı zamanda, biz denizaşırı ülkelere asker konuşlandırırken, hükümet gazilerimize söz verdiğimiz bakımı geri almaya çalışıyor. Savaşın gerçek bedeli, savaş alanının çok ötesine uzanır. Onlarca yıl gazilerin bedenlerinde, zihinlerinde ve ailelerinde yankılanır. Evlerine dönemeyecek askerlerin aileleri için bu, yemek masasında boş bir sandalye ve kalplerinde sonsuza dek bir delik demektir."
Savaşın Maliyeti Projesi'ne göre, ABD'nin önümüzdeki 30 yıl içinde gazilerin sağlık hizmeti yükümlülükleri için en az 2.2 trilyon dolar harcaması bekleniyor.
Savaşın İç Cepheye Yansımaları
Savaşların etkileri sadece denizaşırı topraklarda değil, aynı zamanda Amerikan halkının günlük yaşamında da hissediliyor. 12 Nisan tarihli bir Reuters/Ipsos anketine göre, Amerikalıların yüzde 60'ı ABD'nin İran'a yönelik askeri saldırılarını onaylamıyor. Bu oran, savaşın başlangıcındaki yüzde 43'lük onaylamama oranından bir artışa işaret ediyor. Tarihsel olarak, ABD savaşları başlangıçta düşük bir onaylamama oranına neden olan "bayrak etrafında toplanma" etkisinden faydalanmıştır.
Oklahoma'dan 40 yaşındaki Marwa Jadoon, son birkaç ayda kişisel harcamalarının yüzde 35'ten fazla arttığını belirtiyor. Kimliğinin gizli kalması için ismi değiştirilen Jadoon, durumu şöyle açıklıyor:
"Birden fazla ve oldukça pahalı sağlık sorunları olan biri olarak, sadece temel ilaçlarımı ve düzenli testlerimi karşılamak için bile eskisinden çok daha fazla ödeme yapıyorum. ABD'de sağlık hizmetleri maliyetleri astronomik olduğu için ek tedavileri karşılama kabiliyetim kısıtlandı. Gıda ve temel ihtiyaçlar dışındaki her şeyden kıstım. Evrensel sağlık hizmetini karşılayamayacağımızın defalarca söylendiği bir ortamda vergilerimin bir savaşı finanse etmesini dehşet verici buluyorum. Geçen yılın sonunda işimi kaybettim ve işsizlik maaşı ile eyalet destekli sağlık hizmeti olan Soonercare'e başvurmak zorunda kaldım."
Jadoon, işsizlik maaşının kirasını bile karşılamayacağını ve ayda 400 doların yeterli görülmediği için Medicaid alamadığını, oysa sadece telefon faturasının 116 dolar, öğrenim kredisi ödemelerinin ise yaklaşık 200 dolar olduğunu vurguluyor. Oklahoma'da yaşayan ve eyalet hükümetindeki işi nedeniyle ismini vermek istemeyen bir başka kadın ise, "İran'daki savaş ve finansmanı beni köşeye sıkışmış hissettirdi. Bunu benzin istasyonunda, doktorda, dişçide, bankada hissediyorum," diyor.
Brown Üniversitesi Watson Uluslararası ve Halkla İlişkiler Enstitüsü'ne bağlı İklim Çözümleri Laboratuvarı'na göre, İran'a yönelik savaş sonucunda ABD genelinde benzin ve dizel fiyatlarındaki artışın toplam tüketici yükü 27.8 milyar dolar olarak tahmin ediliyor, bu da hane başına kabaca 200 dolara tekabül ediyor. Ulusal ortalama benzin fiyatı, savaştan önceki galon başına 2.90 dolardan (litre başına 0.76 dolar) şimdi galon başına 4.10 dolara (litre başına 1.08 dolar) çıkarak yaklaşık yüzde 40 artış gösterdi.
