Yetkililer, ABD ve İran'ın savaşı sona erdirecek tek sayfalık bir mutabakat metnine yaklaştığını söylüyor.
Konu hakkında bilgi sahibi olan iki ABD'li yetkili ve iki başka kaynağa göre, Beyaz Saray, savaşı sona erdirmek ve daha ayrıntılı nükleer müzakereler için bir çerçeve oluşturmak amacıyla İran ile tek sayfalık bir mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya varmaya yaklaştığına inanıyor .
Genel durum: ABD, önümüzdeki 48 saat içinde İran'dan birkaç önemli konuda yanıt bekliyor. Henüz hiçbir konuda anlaşmaya varılmadı, ancak kaynaklar bunun savaşın başlamasından bu yana tarafların bir anlaşmaya en çok yaklaştığı an olduğunu söyledi.
Anlaşmanın diğer maddeleri arasında İran'ın nükleer zenginleştirmeye moratoryum uygulaması, ABD'nin yaptırımlarını kaldırması ve dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran fonunu serbest bırakması ve her iki tarafın da Hürmüz Boğazı'ndan geçişe ilişkin kısıtlamaları kaldırması yer alıyordu .
Muhtırada belirtilen şartların çoğu, nihai bir anlaşmaya varılmasına bağlı olacak ve bu da yeniden savaş çıkma veya sıcak savaşın durduğu ancak hiçbir şeyin gerçekten çözülmediği uzun bir belirsizlik dönemi olasılığını ortaya çıkaracaktır.
Gerçeklik kontrolü: Beyaz Saray, İran liderliğinin bölünmüş olduğuna ve farklı gruplar arasında uzlaşma sağlamanın zor olabileceğine inanıyor. Bazı ABD yetkilileri, ilk anlaşmaya bile varılacağından şüphe duyuyor.
ABD yetkilileri, önceki müzakereler sırasında ve mevcut savaş esnasında çeşitli noktalarda bir anlaşmaya varılacağına dair iyimserliklerini dile getirdiler, ancak henüz bir anlaşmaya varamadılar.
Ancak iki ABD'li yetkili, Başkan Trump'ın Hürmüz Boğazı'nda yeni duyurduğu operasyondan geri adım atma ve kırılgan ateşkesin çökmesini önleme kararının, görüşmelerdeki ilerlemeye dayandığını söyledi.
Perde arkası: Tek sayfalık, 14 maddelik mutabakat zaptı (MOU), Trump'ın elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile çeşitli İranlı yetkililer arasında hem doğrudan hem de arabulucular aracılığıyla müzakere ediliyor.
Mevcut haliyle mutabakat zaptı, bölgedeki savaşa son verilmesini ve boğazın açılması, İran'ın nükleer programının sınırlandırılması ve ABD yaptırımlarının kaldırılmasına ilişkin ayrıntılı bir anlaşma için 30 günlük müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor.
İki kaynağın belirttiğine göre, bu görüşmeler İslamabad'da veya Cenevre'de gerçekleşebilir.
Bir ABD yetkilisine göre, İran'ın boğazdan gemi geçişine getirdiği kısıtlamalar ve ABD'nin deniz ablukası, bu 30 günlük süre zarfında kademeli olarak kaldırılacak.
ABD'li yetkili, müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanması durumunda ABD güçlerinin ablukayı yeniden uygulamaya koyabileceğini veya askeri harekâta devam edebileceğini söyledi.
Yakından bakıldığında: Uranyum zenginleştirmesine yönelik moratoryumun süresi aktif olarak müzakere ediliyor; üç kaynak bunun en az 12 yıl olacağını, bir kaynak ise muhtemel son tarih olarak 15 yılı belirtiyor. İran 5 yıllık bir moratoryum önerirken, ABD 20 yıl talep etti.
Kaynaklara göre, ABD, İran'ın zenginleştirme konusunda herhangi bir ihlalde bulunması halinde moratoryumun uzamasını öngören bir madde eklemek istiyor. Moratoryum sona erdikten sonra İran, düşük seviye olan %3,67'ye kadar zenginleştirme yapabilecektir.
İran, mutabakat zaptında nükleer silah edinme veya silahlanmayla ilgili faaliyetlerde bulunma konusunda asla taahhütte bulunmayacak. Bir ABD yetkilisine göre, taraflar İran'ın yer altı nükleer tesisleri işletmeyeceğine dair bir madde üzerinde görüşüyorlar.
ABD'li yetkiliye göre İran, BM müfettişleri tarafından yapılacak ani denetimler de dahil olmak üzere, gelişmiş bir denetim rejimine de bağlı kalacaktı.
Mutabakat zaptı kapsamında ABD, İran'a uygulanan yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasına ve dünya genelinde dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran fonunun kademeli olarak serbest bırakılmasına yönelik taahhütte bulunacaktı.
İlginç bir detay : Konuya yakın iki kaynak, İran'ın ülkedeki yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumu geri çekmeyi kabul edeceğini iddia etti. Bu, Tahran'ın şimdiye kadar reddettiği, ABD'nin öncelikli konularından biriydi.
Bir kaynak, görüşülen seçeneklerden birinin malzemenin ABD'ye taşınması olduğunu söyledi.
Söylediklerine göre: Dışişleri Bakanı Marco Rubio Salı günü "anlaşmanın metnini bir günde yazmak zorunda değiliz" dedi.
"Bu son derece karmaşık ve teknik bir konu. Ancak, müzakereye hazır oldukları konular ve baştan vermeye hazır oldukları tavizlerin kapsamı konusunda çok net bir diplomatik çözüme ihtiyacımız var ki, bu çözüm işe yarasın," diye ekledi.
Ancak Rubio, İran'ın üst düzey liderlerinden bazılarının "akıl sağlığının yerinde olmadığını" da belirtti ve bir anlaşmaya varıp varmayacaklarının belirsiz olduğunu söyledi.
