ABD Başkanı Donald Trump, İran ile müzakere sürecine ilişkin nihai kararını vermek üzere Beyaz Saray'da bir toplantı gerçekleştireceğini açıkladı.
ABD ve İran arasında 60 günlük geçici mutabakat metni üzerindeki müzakereler ve diplomatik tartışmalar tüm hızıyla sürerken, Başkanı Donald Trump sosyal medya hesabı üzerinden açıklama yaptı.
Nihai kararı vermek üzere Beyaz Saray’da "Durum Odası" toplantısına geçtiğini belirten ABD Başkanı şunları söyledi:
"MAYINLAR TEMİZLENMELİ"
"İran, hiçbir zaman bir Nükleer Silaha veya Bombaya sahip olmayacağını kabul etmelidir. Hürmüz Boğazı derhal açılmalı, her iki yönde de kısıtlama veya ücret olmaksızın gemi trafiğine izin verilmelidir. Eğer varsa, tüm deniz mayınları etkisiz hale getirilecektir. Büyük sualtı mayın tarama gemilerimiz aracılığıyla çok sayıda mayını patlatarak imha ettik. İran, geriye kalan mayınların derhal kaldırılmasını veya imha edilmesini tamamlayacaktır. Zaten çok fazla kalmadı.
"EVLERİNE DÖNEBİLİRLER"
Trump, ABD Donanması’nın bölgedeki konumunu öne çıkararak Boğaz'da mahsur kalan sivil gemilerin güvenle limanlarına dönebileceğini belirtti:
"Muhteşem ve eşi benzeri görülmemiş Deniz Ablukamız nedeniyle Boğaz'da mahsur kalan gemiler, artık kaldırılacak olan bu abluka sayesinde, evlerine dönme sürecine başlayabilirler! Benim adıma eşlerinize, kocalarınıza, anne-babalarınıza ve ailelerinize selam söyleyin sevgili Başkanınızdan!"
"NÜKLEER TOZ" ABD TARAFINDAN ÇIKARILIP İMHA EDİLECEK
ABD Başkanı, "Nükleer Toz" olarak nitelendirdiği zenginleştirilmiş uranyumun ABD tarafından yer altından çıkarılarak imha edileceğini öne sürdü:
"Bazen 'Nükleer Toz' olarak adlandırılan ve 11 ay önce düzenlediğimiz B-2 bombardıman uçağı saldırısının ardından derin yeraltında kalan zenginleştirilmiş materyal, ABD tarafından çıkarılacak. Bu konuda varılan mutabakat kapsamında süreç, İran ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ile yakın koordinasyon içinde yürütülecek ve söz konusu materyal imha edilecek."
"PARA TRANSFERİ YOK, DURUM ODASI'NA GİDİYORUM"
Anlaşmanın mali boyutuna da değinen Trump, Tahran'a yönelik nakit akışına yeşil ışık yakılmadığının altını çizdi:
"Yeni bir bildiriye kadar hiçbir para transferi yapılmayacaktır. Çok daha az öneme sahip diğer maddeler üzerinde de anlaşmaya varılmıştır. Şimdi, nihai kararı vermek üzere Durum Odası'nda bir toplantıya gidiyorum. Bu konuya gösterdiğiniz ilgi için teşekkür ederim."
İRAN BASINI: TRUMP TAHRANIN MADDELERİNİ ÇARPITIYOR
İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, Trump'ın anlaşma şartlarını tamamen yanlış beyan ettiği, açıklamalarının gerçek ile uydurma arasında bir karışım olduğu ileri sürüldü.
Fars Haber Ajansı, Trump'ın iddialarına karşılık anlaşma metninin asıl maddelerini şu şekilde sıraladı:
"Trump'ın iddia ettiğinin aksine metinde boğazın "ücretsiz" açılacağına dair bir hüküm bulunmuyor. İran, yaptırımların kaldırılmasının ardından boğazın; gemilerin gözetleme, teftiş, hizmet alması ve güvenliğin sağlanması gibi önceden belirlenen düzenlemelerle açılacağını doğruluyor. Tahran şu anda bu mekanizmaları hazırlıyor. Trump'ın, İran'ın nükleer materyallerini sökmeyi veya imha etmeyi kabul ettiği yönündeki iddiası asılsızdır. Taslak metinde nükleer maddelerin sökülmesine ya da yok edilmesine dair hiçbir zorunluluk yer almamaktadır.
ABD Başkanı tarafından göz ardı edilen en kritik madde, İran'ın dondurulmuş varlıklarından 12 milyar doların derhal serbest bırakılmasıdır. Metne göre bu ödeme anında yapılmalıdır ve gerçekleşene kadar İran sonraki müzakere aşamalarına geçmeyecektir. Aksinin yapılması ABD'nin ihlali sayılacaktır.
Anlaşmanın yürürebilmesi için bir diğer ön şart, Lübnan'da Hizbullah'ın vizyonu ve şartları doğrultusunda kapsamlı bir ateşkesin sağlanmasıdır."
ABD BASININA GÖRE MASADAKİ TASLAK ANLAŞMASINDA NELER VAR?
Arabulucuların masaya getirdiği taslak metinde, ABD ve İran arasında ilk etapta 60 günlük bir saldırmazlık süreci var. Geçici dönemde tarafları, daha kapsamlı ve kalıcı bir barış anlaşması için müzakerelere devam edecek
Müzakereleri yürüten diplomatik kaynaklar, mutabakatın bölgesel denklemi de doğrudan etkileyeceğini aktardı. Özellikle Lübnan'daki gerilimin azaltılması ve süregelen çatışmaların tamamen durdurulması, taslakta yer alıyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA "GEÇİŞ ÜCRETİ" ÇATLAĞI
Savaştan önce dünya petrol ve gaz trafiğinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı, arabulucuların çözmesi gereken en hassas düğüm olarak masada duruyor. ABD basınına göre anlaşma imzalanır imzalanmaz boğaz ticari trafiğe derhal açılacak, ancak ABD'nin uyguladığı deniz ablukası İran'ın boğazı mayınlardan temizleme hızına bağlı olarak kademeli olarak kaldırılacak.
Tahran yönetimi, arabulucular vasıtasıyla boğazın açık kalmasını kabul ettiğini iletse de şu şartı masaya sürdü:
"Bu süreden sonra boğazdan geçecek gemiler için İran ve Umman tarafından bir 'hizmet/geçiş ücreti' alınması hakkımız saklı kalmalıdır."
Başkan Trump ise arabulucuların aktardığı bu talebe kapıyı kapatarak, uluslararası su yolunun herhangi bir geçiş ücreti veya harç olmaksızın herkese tamamen açık kalması gerektiği yönündeki kırmızı çizgisini yineledi.
SÜRPRİZ MADDE: 300 MİLYAR DOLARLIK YATIRIM FONU! KUSHNER NASIL DEVREYE GİRDİ?
Müzakere taslağına eklenen en yeni unsur ise İran için öngörülen bütçeli bir yatırım fonu oldu. İran tarafı arabuluculara, uğradıkları bombardıman hasarlarını karşılayacak 300 milyar dolarlık bir "yeniden inşa programı" talep ettiğini iletti.
Trump'ın damadı Kushner, ABD'nin doğrudan nakit para ödemesi fikrini siyasi bir intihar olarak gördü ve Trump'a yeni bir öneride bulundu.
Nihai barış durumunda, Batılı dev enerji ve petrol şirketlerinin ortak girişimlerle İran pazarına girmesini kolaylaştıracak, arkasında Washington'ın ve küresel sermayenin olacağı devasa bir uluslararası yatırım fonu kurguladı.
NÜKLEER STOKLARIN AKIBETİ İKİNCİ AŞAMAYA ERTELENDİ
Taslağa göre, Trump yönetiminin savaşı başlatma gerekçesi olan nükleer program konusu ilk etapta dondurulacak ve detaylı pazarlıklar ikinci tura bırakılacak.
İran, arabulucular vasıtasıyla Washington'ın yaptırımları artırmayacağı taahhüdü karşılığında nükleer faaliyetlerini tamamen askıya almayı kabul ettiğini ileri sürüldü. Silah sınıfına hızla dönüştürülebilecek 970 poundluk uranyum stokunun imhası konusunda ise Trump esneklik sinyali verdi.
ABD Başkanı, mevcut stokların ABD'ye getirilmesi yerine uluslararası denetçiler gözetiminde üçüncü bir ülkeye gönderilmesini kabul edebileceğini ancak arabuluculara bu ülkenin kesinlikle Rusya veya Çin olmaması gerektiğini iletti.
DONDURULMUŞ 24 MİLYAR DOLAR İÇİN "KATAR" FORMÜLÜ
İran, yabancı bankalarda bloke edilen yaklaşık 24 milyar dolarlık fonunun serbest bırakılmasını arabulucular önünde masaya oturmanın ön şartı olarak görüyor. Ancak geçmişte Barack Obama yönetiminin serbest bıraktığı nakit paralar nedeniyle ciddi iç siyasi eleştirilere maruz kalan Trump, ABD'nin İran'a doğrudan nakit ödeme yaptığı intibaını uyandıracak hiçbir formüle onay vermeyeceğini ekibine bildirdi.
Siyasi tıkanıklığı aşmak için Trump'ın ekibi ve arabulucular, dondurulan paraların kademeli olarak Katar gibi aracı ülkeler üzerinden İran'a sadece insani yardımlar için aktarılmasını içeren dolaylı bir mekanizma üzerinde çalışıyor.
PAKİSTAN DIŞİŞLERİ BAKANI ABD'DE
Öte yandan İran ile ABD arasındaki bir mutabakata yönelik diplomatik temaslar sürüyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington'da Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile bir araya geldi. Pakistan Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, Dar'ın temasları kapsamında ABD'li yetkililer ve Birleşmiş Milletler temsilcileriyle de görüşmeler gerçekleştireceği belirtildi.
