Orta Doğu'da 28 Şubat'tan bu yana tırmanan gerilim, diplomasi masasının devrilmesiyle birlikte yerini topyekun bir ekonomik savaş senaryosuna bıraktı.
Pakistan'ın başkenti İslamabad'da 21 saat süren kritik müzakerelerin sonuçsuz kalması, küresel piyasalarda 'kara pazartesi' endişesini körükledi.
ABD Başkanı Donald Trump'ın İran limanlarını tamamen ablukaya alma talimatı, petrol fiyatlarını jet hızıyla 100 dolar bandının üzerine taşıdı.
GERGİNLİK YENİ AŞAMAYA TAŞINDI
ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik deniz ablukası uygulanacağını duyurdu.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yapılan açıklamada, İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm gemilerin hedef alınacağı belirtildi.
Açıklamada, 'Abluka, Basra Körfezi ve Umman Körfezi dahil olmak üzere İran limanlarına giren veya bu limanlardan ayrılan tüm gemilere uygulanacaktır' ifadeleri kullanıldı.
Uygulamanın belirli bir saat itibarıyla devreye alınacağı vurgulanırken, bölgeden geçecek gemilere ABD donanmasıyla iletişim kurmaları yönünde çağrı yapıldı.
Trump ise müzakerelerin sonuçsuz kalmasına dikkat çekerek, 'Birleşik Devletler Donanması, derhal Hürmüz Boğazı'na girmeye veya boğazdan çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma sürecini başlatacak' sözleriyle sürecin sertleşeceğinin sinyalini verdi.
TAHRAN'DAN NET MESAJ: 'BU FİYATLARI ÖZLEYECEKSİNİZ'
İran cephesinden gelen açıklamalar ise ekonomik sonuçlara odaklandı.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD'nin hamlesinin doğrudan akaryakıt fiyatlarını etkileyeceğini belirterek dikkat çeken ifadeler kullandı: 'Şu an pompaya yansıyan benzin fiyatlarının tadını çıkarın.
Sözde 'abluka' ile birlikte, yakında 4-5 dolarlık benzini özlemle anacaksınız.
' Kalibaf'ın bu çıkışı, yalnızca bir uyarı değil, aynı zamanda küresel enerji piyasalarına yönelik güçlü bir mesaj olarak yorumlandı.
PETROL FİYATLARI SIÇRADI:
PİYASALAR ALARMDA
Abluka açıklamaları sonrası petrol piyasalarında sert hareketler yaşandı.
Brent petrolün varil fiyatı kısa sürede yüzde 7'nin üzerinde artış göstererek 102 dolar seviyesini aştı.
Aynı saatlerde Batı Teksas türü (WTI) ham petrol de 104 dolar seviyelerine yükseldi.
Uzmanlara göre bu yükselişin temel nedeni, Hürmüz Boğazı'nda oluşabilecek arz kesintisi riski.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin bu dar geçitten sağlanması, bölgeyi küresel enerji arzının en kritik noktalarından biri haline getiriyor.
ENERJİ KRİZİ KAPIDA:
ETKİSİ SADECE PETROLLE SINIRLI DEĞİL
Uzmanlar, yaşanan gelişmelerin yalnızca petrol fiyatlarıyla sınırlı kalmayacağını vurguluyor.
Enerji maliyetlerindeki artışın; doğalgaz, elektrik ve hatta gıda üretimi üzerinde zincirleme etkiler yaratabileceği belirtiliyor.
A Haber canlı yayınında değerlendirmelerde bulunan Takvim Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Faruk Erdem, sürecin arka planına dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı: 'Petrol sadece petrol değil.
Gıdanın altyapısından gübreye kadar her şey bu zincirin içinde.
Enerji fiyatları arttığında sadece üretim değil, sosyal hayat da etkilenir.
' Erdem ayrıca, küresel ticarette doların rolüne işaret ederek, 'Bu mesele sadece Hürmüz değil, aslında dolar üzerinden yürüyen bir güç mücadelesi.
Amerika için dolar dünyadaki en büyük güç ve bunu kaybetmek istemiyor.
İran'ın 'Yuan ile alışveriş' çıkışından sonra bu abluka süreci tetiklendi.
Petrol fiyatları yeniden fırlayabilir; bu sürdürülebilir bir durum değil, sonuçları felaket olur.
' değerlendirmesinde bulundu.
'HÜRMÜZ KARTI' KARŞILIKLI AÇILDI
Analistlere göre İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma hamlesi, küresel dengeleri değiştirebilecek stratejik bir adım olarak öne çıkarken, ABD'nin buna abluka ile karşılık vermesi krizi daha da derinleştirdi.
Faruk Erdem bu durumu, 'İran Hürmüz kartını çekti, ABD de aynı kartla karşılık verdi.
Bunun sonucunda olan tüm dünyaya oluyor' sözleriyle özetledi.
AVRUPA EN KIRILGAN BÖLGE
Enerji krizinin etkilerinin en sert hissedileceği bölge olarak Avrupa öne çıkıyor.
Zaten yüksek seyreden enerji fiyatlarının, bu gelişmelerle birlikte daha da artabileceği belirtiliyor.
Erdem, Avrupa'daki tabloya ilişkin, 'Doğalgaz, elektrik ve akaryakıt fiyatları zaten ciddi artışta.
Bu süreç uzarsa en büyük sıkıntıyı Avrupa çeker' ifadelerini kullandı.
TÜRKİYE'YE YANSIMA:
ENFLASYON ÜZERİNDE ÇARPAN ETKİSİ
Küresel petrol fiyatlarındaki artışın Türkiye ekonomisine etkisi ise çok katmanlı bir şekilde hissediliyor.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nda görevli ekonomistler tarafından hazırlanan analizde, akaryakıt fiyatlarının enflasyon üzerindeki rolü net şekilde ortaya konuyor.
Analize göre akaryakıt harcamaları, tüketici sepetinde yüzde 3,21'lik paya sahip.
Ancak etkisi bununla sınırlı değil.
Ulaştırma maliyetleri, üretim giderleri ve gıda fiyatları üzerinden dolaylı etkilerle enflasyon baskısı genişliyor.
Çalışmada, 'Akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar hem kısa vadeli enflasyon hem de maliyet ve beklenti kanalları açısından kritik öneme sahip' değerlendirmesine yer verildi.
EŞEL MOBİL MEKANİZMASI:
FİYAT ARTIŞINA KARŞI TAMPON Türkiye'de devreye alınan eşel mobil sistemi, küresel fiyat artışlarının iç piyasaya etkisini sınırlayan önemli bir araç olarak öne çıkıyor.
Bu sistem, petrol fiyatları yükseldiğinde vergi ayarlamalarıyla pompa fiyatındaki artışı kısmen dengeliyor.
Analizde, 'Bu sistem, vergi bileşenlerinde yapılan ayarlamalarla petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlar' ifadesi kullanıldı.
Özellikle ÖTV üzerinden yapılan düzenlemelerle fiyat oynaklığının azaltıldığı, böylece tüketiciye yansıyan şokların törpülendiği belirtiliyor.
5 SORUDA EŞEL MOBİL SİSTEMİ 1.
Eşel mobil sistemi nedir?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında uluslararası petrol fiyatlarına bağlı dalgalanmaların tüketiciye doğrudan yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan bir vergi düzenleme mekanizmasıdır.
Temel mantığı, fiyat artışlarını vergi üzerinden dengeleyerek pompa fiyatındaki oynaklığı azaltmaktır.
Sistem nasıl çalışır?
Petrol fiyatları yükseldiğinde, akaryakıt üzerindeki vergi kalemlerinden özellikle ÖTV'de indirime gidilir.
Böylece artışın tamamı vatandaşa yansıtılmaz.
Petrol fiyatları düştüğünde ise vergi yeniden artırılarak denge sağlanır.
Bu sayede fiyatlardaki ani sıçramalar kontrol altına alınır.
Neden uygulanır?
Bu sistemin temel amacı, akaryakıt fiyatlarındaki sert artışların enflasyonu hızla yukarı çekmesini engellemektir.
Çünkü akaryakıt sadece bireysel tüketimi değil; ulaştırma, üretim ve lojistik maliyetlerini de doğrudan etkiler.
Bu nedenle fiyatların kontrolsüz artışı geniş çaplı ekonomik baskı oluşturur.
Enflasyon üzerindeki etkisi nedir?
Eşel mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketici fiyatlarına geçişini sınırlayarak enflasyonu baskılayıcı bir rol oynar.
Ancak bu etki tamamen ortadan kaldırıcı değil, dengeleyicidir.
Petrol fiyatlarındaki yüksek artışlar devam ederse, sistemin etkisi sınırlı kalabilir.
Sistem sürekli uygulanabilir mi?
Eşel mobil sistemi kısa ve orta vadede fiyat şoklarını yumuşatmak için etkili bir araçtır.
Bu nedenle genellikle geçici ve dengeleyici bir politika aracı olarak kullanılır.
