Artan Depolama Baskısı ve ABD Ablukası
İran'ın ham petrol depolama kapasitesinin tükenebileceği ve üretimi kısmak zorunda kalabileceği yönündeki endişeler, 13 Nisan'dan beri devam eden ABD'nin İran limanlarına ve Hürmüz Boğazı'na yönelik deniz ablukası ile gündeme geldi. Ablukanın başlamasından bu yana, Hürmüz Boğazı civarında İran bandıralı bir tankere ateş açılarak kontrol altına alındı ve İran'a veya İran'dan yük taşıyan gemilerin rotası açık denizde değiştirildi. Bu eylemler, İran silahlı kuvvetleri tarafından "korsanlığa varan yasa dışı bir eylem" olarak nitelendirilerek tenkit edildi.
Veri ve analiz firması Kpler tarafından Salı günü Bloomberg'e aktarılan bir analize göre, mevcut ablukanın sürmesi halinde İran'ın ham petrol stoklama alanlarının 12 ila 22 gün zarfında tükenebileceği iddia edildi. Önceki hafta ise Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanı Scott Bessent, İran petrolünün büyük bir bölümünün ihraç edildiği Harg Adası'ndaki depolama kapasitesinin "birkaç gün içinde" dolacağını öne sürmüştü.
Bessent, 22 Nisan'da X sosyal medya platformunda, "Birkaç gün içinde Harg Adası'ndaki depolama tesisleri dolacak ve hassas İran petrol kuyuları kapatılacak. İran'ın deniz ticaretini kısıtlamak, rejimin temel gelir kaynaklarını doğrudan hedef almaktadır" şeklinde bir paylaşımda bulundu.
Hürmüz Boğazı'ndaki Gerilimin Kökeni
Basra Körfezi'ni açık okyanusa bağlayan ve kuzeyde İran, güneyde ise Umman karasularını içeren Hürmüz Boğazı, uluslararası sular statüsünde bulunmamaktadır. Barış dönemlerinde, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatının yaklaşık yüzde 20'si bu dar geçitten sağlanmaktadır.
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a karşı ilk hava operasyonlarını düzenlemesinden iki gün sonra, İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) Başkomutanı'nın kıdemli danışmanlarından Ebrahim Jabari tarafından boğazın "kapatıldığı" deklare edilmişti. Jabari, geçişe yeltenen herhangi bir geminin IRGC ve donanma tarafından "ateşe verileceğini" söylemişti.
Savaşın uzaması ve müzakerelerin sonuçsuz kalmasıyla İran, son iki ayda belirli "dost" gemilerin ve geçiş bedeli ödeyenlerin geçişine zaman zaman imkan tanımıştı. Fakat güncel durumda, ABD'nin kendi deniz ablukasını sonlandırana dek, daha önce dost kabul edilenler dahil olmak üzere hiçbir yabancı bayraklı geminin geçişine izin verilmemektedir.
İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Muhammed Rıza Arif, 19 Nisan'da yaptığı bir açıklamada bu politikayı şu sözlerle açıklamıştı: "Hürmüz Boğazı'nın güvenliği bedelsiz değildir. Bir yandan İran'ın petrol ihracatı kısıtlanırken, diğer yandan başkaları için serbest güvenlik beklenemez. Seçim nettir: ya herkes için serbest bir petrol piyasası ya da herkes için önemli maliyet riski. Küresel yakıt fiyatlarında istikrar, İran ve müttefiklerine yönelik ekonomik ve askeri baskının garantili ve kalıcı bir şekilde sona ermesine bağlıdır."
Depolama Kapasitesi ve Üretim Rakamları
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) Suudi Arabistan ve Irak'ın ardından üçüncü en büyük üreticisi konumundaki İran, ham petrolünün %90'ını Hürmüz Boğazı üzerinden sevk etmek için Körfez'deki Harg Adası'nı kullanmaktadır. Tahran'ın artan petrol gelirlerini düşürmek, Washington'un deniz ablukasının arkasındaki ana sebeptir.
Kpler verilerine göre, 2025 yılındaki aylık ortalama 1,68 milyon varil/gün (v/g) ihracata karşılık, İran tarafından Mart ayında 1,84 milyon v/g, Nisan ayında ise 1,71 milyon v/g ham petrol ihraç edildi. Ancak Nisan ortasından beri uygulanan ABD deniz ablukası, bu ihracatın önemli bir kısmının artık stoklanması gerektiği manasına gelmektedir.
Uydu verileri, ABD ablukasının başladığı tarihten itibaren İran'ın depoladığı petrol miktarında ciddi bir artış yaşandığına işaret etmektedir. Columbia Küresel Enerji Politikası Merkezi'ne (CGEP) göre, 13 Nisan'dan 21 Nisan'a kadar stoklarda 6 milyon varilden fazla bir artış gözlendi. Özellikle 17-21 Nisan döneminde stoklar günde 1,7 milyon varil gibi çok hızlı bir artış sergiledi. 20 Nisan itibarıyla, yalnızca Harg Adası'na yaklaşık 3 milyon ek varil petrol sevk edilmesinin ardından adadaki tankların doluluk oranı yüzde 74'e yükseldi.
Üretimi Durdurma İhtimali ve Barındırdığı Riskler
Petrol şirketleri genellikle güvenlik, emisyon kontrolü ve esneklik dengesi için depolama kapasitelerinin yüzde 80'inden fazlasını kullanmaktan imtina eder. Buna rağmen, İran ve diğer üretici ülkeler, COVID-19 salgını gibi dönemlerde bu oranı aşmıştı. Nisan 2020'de Harg Adası'ndaki stoklar, tüm zamanların en yüksek seviyesi olan yüzde 90 kapasite doluluğuna ulaşmıştı.
Kpler'in kıdemli ham petrol analisti Muyu Xu, Al Jazeera'ya yaptığı açıklamada, ablukanın en nihayetinde İran'ı üretimi kesmeye mecbur bırakabileceğini ifade etti. Xu, "Fakat, karada hala mevcut olan depolama kapasitesi (İran'ın mevcut üretiminin yaklaşık 20 gününü karşılayacak kadar) dikkate alındığında, herhangi bir üretim kısıntısının önümüzdeki hafta kademeli olmasını ve Mayıs ayına doğru ivme kazanma olasılığının daha yüksek olduğunu bekliyoruz" diye ekledi.
CGEP misafir araştırmacısı Antoine Halff'ın analizi de bu görüşü destekledi. Halff, Salı günü CGEP tarafından yayımlanan bir makalede, ABD ablukasının İran'ın üretimini "büyük ölçüde" durdurmasının bir miktar zaman alabileceğini belirtti. Ancak Halff, İran'ın yine de üretimi "oldukça agresif bir şekilde" durdurma yoluna gidebileceğini, fakat bunun "zorunluluktan çok bir tercih olacağını" da ekledi. Halff'a göre bu strateji, koşullar iyileştiğinde operasyonların daha pürüzsüz bir şekilde yeniden başlamasına olanak tanıyarak ablukanın uzun vadeli arz üzerindeki menfi etkilerini asgariye indirebilir.
Petrol üretiminin durdurulması; rezervuar basıncını düşürme, su veya gazın üretim katmanlarına sızmasına yol açma ve petrol akış düzenlerini değiştirme gibi yeraltı rezervuarlarına zarar verme tehlikesi barındırır. Uzmanlara göre bu durum, bazı petrolün ileride geri kazanılmasını zorlaştırabilir veya daha masraflı hale getirebilir.
Bununla birlikte, analistler tarafından İran'ın birkaç ay daha denizde halihazırda seyir halinde olan petrolden gelir sağlamaya devam edebileceği dile getiriliyor. Washington DC'deki Kongre Araştırma Servisi'nin eski İran analisti Kenneth Katzman, İran'ın ABD ablukası süresince yeni petrol ihraç etmediğini, ancak Tahran'ın şu anda dünya genelindeki gemilerde 160 ila 170 milyon varil petrolü bulunduğunu belirtti.
