Kabe'nin içinde ne var ve üzerini ne örtüyor? Kisve'nin hikayesi.

Hac ibadetinin kalbinde, 670 kg ipekle örtülmüş ve 200 kg altın ve gümüş iplikle işlenmiş Kabe yer alır.

Suudi işçiler, 6 Temmuz 2022 Çarşamba günü Mekke'deki Kisva fabrikasında saf gümüş iplikler veya altın kaplama gümüş iplikler kullanarak İslami hat sanatı işliyorlar. [Amr Nabil/AP Fotoğrafı]

Hac ibadetinin ilk günü başladı ve dünyanın dört bir yanından 1,5 milyondan fazla Müslüman, Suudi Arabistan'daki Mekke'ye yıllık hac yolculuğuna çıkıyor; bu, birçok kişi için hayatlarında bir kez yaşayacakları bir yolculuk.

Beş günlük ibadetlerin bir parçası olarak hacılar Kabe'yi ziyaret eder ve etrafında saat yönünün tersine birkaç kez tavaf ederler.

Kabe, üzerine Arapça Kur'an ayetlerinin altın işlemeyle süslendiği Kisve adı verilen siyah bir kumaşla örtülüdür.

Al Jazeera bu görsel açıklayıcı videoda Kabe, iç yapısı ve örtüsü hakkında bilinmesi gereken 10 şeyi detaylı olarak anlatıyor.

1. Kabe nedir?

Arapça'da "küp" anlamına gelen Kâbe, İslam'ın en kutsal mekanıdır ve Mekke'deki Mescid-i Haram'ın merkezinde yer alır.

Dünyanın dört bir yanındaki Müslümanlar, beş vakit namazlarında bu yöne dönerler; kıble olarak bilinen bu yön, dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar bir milyardan fazla insanı tek bir ibadet eyleminde birleştirir.

Kabe'nin yüksekliği 13,1 metre (43 fit), uzunluğu 12,8 metre (42 fit) ve genişliği 11,03 metre (36 fit)'dir.

(Al Jazeera)

2. Kabe'nin tarihi nedir?

Müslümanlar, Kâbe'nin başlangıçta Hz. İbrahim ve oğlu Hz. İsmail tarafından, Allah'ın emrine doğrudan itaat ederek bir ibadethane olarak inşa edildiğine inanırlar.

Kâbe, İslam'ın kutsal kitabı Kur'an'da birçok kez anılmaktadır; bunlardan biri de İbrahim ve İsmail'in temellerini attığı andır.

İslamiyet öncesinde Kâbe, çeşitli Arap kabileleri için bir ibadet yeriydi. Bu durum, sekiz yıl önce takipçileriyle birlikte Medine'ye hicret eden Hz. Muhammed'in yaklaşık 630 yılında Mekke'ye dönmesiyle değişti; Kâbe putlardan arındırıldı ve tek tanrılı bir ibadet yeri haline getirildi.

Reklamcılık

Mekke, her yıl 20 milyondan fazla Hac ve Umre hacısını ağırlıyor. Aşağıdaki görseller, bu yolculuğun tarih boyunca nasıl göründüğüne dair bir fikir veriyor .

3. Kabe'nin içinde ne var?

Kabe'nin kuzeydoğu tarafında, yerden iki metreden (altı buçuk fit) fazla yükseklikte altın bir kapı bulunmaktadır. 280 kg (617 pound) saf altın içeren bu kapı, üç nokta bir metre (10 fit) yüksekliğinde ve 1,9 metre (altı fit) genişliğindedir.

Kapı genellikle yılda iki kez, iç mekanın törensel bir şekilde yıkanması için açılır.

Müslüman hacılar, Suudi Arabistan'ın kutsal şehri Mekke'de, yıllık Hac ibadeti öncesinde dua ederken Kabe'nin altın kapısına dokunuyorlar, 17 Ağustos 2018 [Dar Yasin/AP Fotoğrafı]

Kabe'nin içi sade olup, çatıyı destekleyen üç ahşap sütun ve çatıya çıkan bir merdiven bulunmaktadır.

Zemin ve duvarlar mermerle kaplıyken, tavandan fenerler sarkıyor.

Kabe'nin iç mekan tekstilleri duvarlarının bir bölümünü kaplar ve tarihsel olarak zikzak şeklinde kırmızı ve yeşil renklerin yanı sıra koyu mavi renklerden oluşurdu.

(Al Jazeera)

Kabe'nin içini kaplayan yeşil Kisve'nin bir parçası, Doha'daki İslam Sanatı Müzesi'nde sergileniyor [Alma Milisic/Al Jazeera]

4. Kisve nedir?

Kisve, Kâbe'yi örten siyah ipek kumaştır. Adı, Arapça "örtmek" veya "örtmek" anlamına gelen ksw kökünden gelir ve başlangıçta her türlü elbise veya örtüyü ifade ediyordu. Zamanla, bu terim özellikle Kâbe'nin örtüsüyle ilişkilendirildi.

Hac sırasında, Kabe'ye dokunarak ona yakınlaşmak isteyen çok sayıda hacı nedeniyle, kisvenin alt kenarları özenle kaldırılır ve korunur.

Kâbe'nin ana unsuru, Kâbe'yi örten siyah ipek kumaştır; tarihsel olarak Kâbe olarak adlandırılan tek bileşen de budur. 14 metre (45 fit) yüksekliğinde olup 47 farklı kumaş şeridinden oluşmaktadır.

Duvarların yaklaşık üçte ikilik kısmında, yaklaşık 95 cm genişliğinde ve 47 metre uzunluğunda, işlemeli bir kemer olan hizam yer almaktadır.

Kabe'nin kapısının üzerinde sitara veya burqu' olarak bilinen bir perde asılıdır. Bu, Kisve'nin en süslü kısmıdır.

Kabe'nin kapı perdesi (sitara), 19. yüzyılın ortalarında Kahire'de Sultan Abdülmecid için metal iplikler ve ipek işlemelerle yapılmış olup, şu anda Doha İslam Sanatı Müzesi'nde sergilenmektedir. [Alma Milisic/Al Jazeera]

5. Kabe neden örtülüdür?

Kabe'nin örtülmesinin amacının onu korumak, ona saygı göstermek ve güzelleştirmek olduğuna inanılıyor.

Kabe'yi ilk olarak kimin kisve ile örttüğü bilinmemektedir; tarihçiler arasında en yaygın teori, bu geleneğin İslam öncesi kökenli olduğudur. Çoğu kişi, Yemen Kralı Tubba As'ad Kamil'in MS 400 yılında Yemen'den getirilen özel bir kumaşla Kabe'yi örten ilk kişi olduğu konusunda hemfikirdir.

Başka bir teoriye göre Kâbe'yi ilk olarak Peygamber İsmail örtmüştür, ancak bunu doğrulayacak kesin bir kanıt yoktur.

"Eğer üzerine bir örtü serdiyse, bu muhtemelen Kabe'nin tamamını değil, sadece bir bölümünü kaplamıştır," diye belirtti Mensud Dulovic Al Jazeera'ya. Kendisi Saraybosna'daki Gazi Husrev-beg Medresesi'nde Kur'an çalışmaları profesörü ve "Mekke-i Mükerreme Rehberi" kitabının yazarıdır.

19. yüzyılın ortalarında Kahire'de üretilen, Osmanlı dönemine ait ipek ve metal ipliklerle Kabe'nin sitarasına dokunmuş işlemelerin yakın plan görüntüsü [Alma Milisic/Al Jazeera]

6. Kisve hangi malzemeden yapılmıştır?

Günümüzde Kisve doğal ipekten yapılmaktadır. Ancak tarih boyunca Kabe'yi örtmek için farklı malzemeler kullanılmıştır.

İlk dönem kisveleri genellikle keten, pamuk ve yün gibi diğer doğal elyaflardan yapılırken, bazı tarihi kaynaklar özellikle İslam öncesi dönemde deri ve hayvan derilerinin kullanımından da bahsetmektedir.

Kisvelerin malzeme seçimi ve üretildiği yer, genellikle liflerin bulunabilirliğinin yanı sıra her dönemin Müslüman yöneticilerinin tercihlerini ve etkisini yansıtıyordu.

İslam'ın en kutsal yeri olan Suudi Arabistan'ın Mekke kentindeki Kabe'de hacılar. İlk olarak 1925'te yayınlandı [Culture Club/Getty Images]

George Washington Üniversitesi Tekstil Müzesi'nde araştırma görevlisi ve Doğu Yarımküre Koleksiyonları'nın eski küratörü Carol Bier, Al Jazeera'ye verdiği demeçte, "Bu durum büyük ölçüde halifeliğin izinden gitti" dedi.

Bier'in açıkladığına göre, erken İslam halifeliğinin merkezi Arabistan iken, Kisve Mısır'da üretiliyordu. O dönemde Mısır, Dimyat'ta ve Kisve'nin dokunup hazırlandığı diğer yerlerdeki Tiraz fabrikaları (kraliyet himayesi altındaki devlet işletmeleri) etrafında oldukça gelişmiş bir tekstil endüstrisine sahipti. Daha sonra, Hac ibadetinin gerçekleştiği İslam takviminin on ikinci ve son ayı olan Zilhicce ayının başında yola çıkan törensel bir kervanla Kabe'ye taşınıyordu.

Kâbe'nin kisvesinin Kahire'den Mekke'ye taşınması sırasında her yıl düzenlenen tören alayına eşlik eden süslü tören çadırı Mahmal'den işlemeli bir tekstil ürünü [Alma Milisic/Al Jazeera]

Bier, "Elbette hac yolculuğunun ve etrafında tavafın merkezi fiziksel odak noktası olan Kabe'yi örtmek büyük bir özveri işiydi," dedi.

Daha sonra Suriye'de, Emeviler döneminde Şam'da ve Bağdat'ta Abbasiler döneminde, ayrıca Yemen'de de kisveler üretildi. Ardından Eyyubi, Memlük ve Osmanlı dönemlerinde devam etti ve Osmanlı İmparatorluğu'nun sona ermesinden sonra Suudi Arabistan'daki Suud Hanedanlığı'na geçti.

7. Kisve ne kadar ağırlıkta ve ne kadar fiyata satılıyor?

Günümüzde Kiswah, yaklaşık 670 kg (1.477 lbs) doğal ipekten yapılmakta olup, yaklaşık 120 kg (265 lbs) 24 ayar altın iplik ve 100-120 kg (220-265 lbs) gümüş iplikle işlenmektedir.

Mekke'deki Kisve fabrikasında 240'tan fazla kişi, modern teknoloji, geleneksel dokuma tezgahları ve Arap kaligrafisi tekniklerinin bir kombinasyonunu kullanarak örtünün üretiminde görev alıyor.

Suudi Arabistanlı bir işçi, Kabe'yi örten kisvenin (örtü) hazırlanmasının son aşamalarında, Mekke'deki kisve fabrikasında altın kaplama gümüş iplik kullanarak İslami hat işlemeleri yapıyor, 6 Temmuz 2022 [Amr Nabil/AP Fotoğrafı]

Dulovic, Kiswah yapımının "birkaç aşamadan geçen dikkatli bir süreç" olduğunu söyledi.

Reklamcılık

"Günümüzde İtalya'dan ithal edilen ipek, önce ipliklerden doğal balmumunu çıkarmak için özel deterjanlar ve zeytinyağı sabunuyla soğuk suda yıkanıyor," diyen yetkili, ipeğin daha sonra doğal rengini geri kazandırmak için yaklaşık 90°C (194°F) sıcaklıkta birkaç kez sıcak suda yıkandığını ve ardından siyaha boyandığını sözlerine ekledi.

Kisve'nin önceki versiyonlarının çok daha sade olduğu düşünülse de, günümüzde üretim maliyetinin 25 milyon Suudi riyali (yaklaşık 6,65 milyon dolar) aştığı tahmin ediliyor.

Kabe'yi örten kisve her yıl değiştirilir [Amr Nabil/AP Fotoğrafı]

8. Kisve üzerinde ne yazılıdır?

Kisve, çeşitli Kur'an ayetleri ve ifadeleriyle işlenmiştir; bunlardan bazıları İslam'ın iman ikrarı olan Şehadet'i, Hac ile ilgili ayetleri, Kâbe'nin kutsallığını ve Allah'ı anmayı içerir.

Suudi Arabistanlı bir adam, 13 Haziran 2024'te Kisva'nın hazırlanmasının son aşamalarında, saf gümüş iplikler veya altın kaplama gümüş iplikler kullanarak İslami hat sanatı işliyor [Rafiq Maqbool/AP Fotoğrafı].

9. Kisve her zaman siyah mıydı?

Kisvese kumaşının renkleri tarih boyunca değişiklik göstermiş olup, kullanılan renkler beyaz, yeşil, sarı ve siyahtır.

Bier, Suriye'de eskiden üretilen kisvelerin kırmızı, yeşil, sarı ve beyaz renklerde olduğunu açıklayarak, bu renklerin İslam sanatında çok uzun bir geçmişe sahip olduğunu sözlerine ekledi.

"Bugünkü İslam ülkelerinin bayraklarını düşünün: kırmızı, sarı, yeşil ve beyaz," dedi ve Abbasi döneminde siyahın genellikle Kisve'nin ayırt edici rengi olduğunu ekledi.

Bier, Yemen'de üretilen İslam öncesi Kâbe örtüsünün çizgili bir kumaştan yapıldığına inanıldığını, Yemen tekstillerinin genellikle çizgili olduğunu belirterek, "bu ilk örtülerin kırmızı ve yeşil çizgili olduğuna dair bazı görüşler var" diye ekledi.

"Bunlar özellikle yünlerin ilk renkleriydi," dedi.

1976'da Suudi Arabistan'ın Mekke kentindeki bir devlet tesisinde Kisva'yı elle işleyen bir zanaatkar [Mohamed Amin/Camerapix/Keystone/Hulton Archive/Getty Images]

10. Kisve ne sıklıkla değiştirilir?

Kabe'nin örtüsü (kisve), yılda bir kez, eski örtüyü çıkarıp yenisini takmakla görevli uzman bir ekip tarafından değiştirilir.

Eski Kisve çıkarıldıktan sonra, ilk üretildiği fabrikaya geri gönderiliyor. Bosna Hersek'teki Zenica Üniversitesi'nde İslam Araştırmaları Profesörü olan Esmir Halilovic, Al Jazeera'ye verdiği demeçte, Kisve'nin orada "birkaç aşamadan oluşan bir koruma ve dağıtım sürecinden geçtiğini" söyledi.

İşçiler, Suudi Arabistan'ın Mekke kentindeki Büyük Cami'de Kisve'yi temizliyor, 24 Şubat 2020 [Amr Nabil/AP Fotoğrafı]

Halilovic, Kisve'nin en değerli bölümlerinin -altın veya gümüş işlemeler, Kur'an ayetleri veya dekoratif paneller gibi- özenle kesilip muhafaza edildiğini ve bu parçaların genellikle müzelere bağışlandığını veya ilgili Suudi makamları aracılığıyla resmi olarak talep eden kurumlara verildiğini açıkladı.

Diğer bölümler de daha küçük parçalara ayrılıp hükümet yetkililerine, kuruluşlara ve Suudi Arabistan'da akredite edilmiş yabancı büyükelçiliklerin temsilcilerine dağıtılıyor.

29 Temmuz 2020'de Mekke'deki İslam'ın en kutsal yeri olan Kabe'nin üzerine yeni bir kisve (örtü) yerleştirildi [Suudi Arabistan Medya Bakanlığı aracılığıyla AP].

Ayrıca, değiştirme töreni sırasında hazır bulunanlara bazen küçük parçalar verilir. Bunlar genellikle önemli bir maddi değeri olmayan mütevazı parçalardır.

Halilovic'in belirttiğine göre, bu dağıtım süreci nedeniyle Kiswah'ın bazı parçaları sonunda açık piyasaya düşüyor ve zaman zaman internet üzerinden satışta bulunabiliyor.