Yeni bir 'hayvan kaynaklı bulaşma' nedeniyle ortaya çıkan Ebola salgını: Bunun anlamı nedir?
Kongo Kızılhaç ekibi, Ebola'dan öldüğünden şüphelenilen bir kadının tabutunu hazırladıktan sonra kendilerini dezenfekte ediyor [Dosya: AFP]
Nature Medicine adlı tıp dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ni (DKC) kasıp kavuran Ebola salgını, önceki salgınlarla bağlantılı varyantlardan ziyade, hayvanlardan insanlara yeni bir bulaşma yoluyla ortaya çıkmıştır.
Doğu Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde görülen virüs, kaydedilen 4.449 vakadan 2.000'den fazla kişinin ölümüne neden olarak, kayıtlara geçen en hızlı yayılan Ebola salgını oldu . Salgın resmi olarak 15 Mayıs'ta ilan edilmiş olsa da, genetik dizilim çalışmaları virüsün aslında Şubat ayında yayılmaya başladığını ortaya koydu.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Ebola virüsünün Bundibugyo varyantının sağlık yetkililerinin kontrol altına alabileceğinden daha hızlı yayıldığını ve kayıtlara geçen en ölümcül salgın olma yolunda ilerlediğini belirtti.
Peki bilim insanları virüsün insanlara nasıl bulaştığı konusunda neler keşfetti? Ve kontrol altına alınabilir mi?
İşte bildiklerimiz:
Yeni çalışma bu Ebola salgını hakkında ne söylüyor?
Bu hafta Nature Medicine adlı tıp dergisinde yayınlanan bir raporda , Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Uganda, Belçika ve diğer ülkelerden araştırmacılar, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda'daki 22 hastadan alınan virüs örneklerinin genetik yapısını analiz ettiler. Salgına neden olan suşun, 2007 ve 2012'deki salgınlarda görülen önceki Bundibugyo Ebola virüslerinden genetik olarak farklı olduğunu buldular.
Raporda, virüsün yeni bir hayvan-insan bulaşma vakasıyla başladığı ve daha sonra diğer insanlara yayıldığı öne sürüldü.
Hayvan kaynaklı bir belirti verilmedi ancak araştırmacılar Uganda'daki salgının Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ndeki salgınla bağlantılı olduğunu söyledi.
Reklamcılık
Bölgedeki sağlık yetkilileri daha önce salgının , henüz aşısı geliştirilmemiş olan nadir Bundibugyo virüs türünden kaynaklandığını söylemişti.
İlgi alanlarınıza göre anında uyarılar ve güncellemeler alın. Önemli olaylar yaşandığında ilk siz haberdar olun.
Evet, beni gelişmelerden haberdar edin.
Ebola ve salgın müdahalesi konusunda deneyimli bir bulaşıcı hastalık doktoru olan Krutika Kuppalli, salgının nedeni olarak "yeni bir hayvan bulaşma şeklini" gösteren çalışmanın, aniden yeni bir Ebola türünün ortaya çıktığı veya hayvanların virüsü artık farklı şekilde bulaştırdığı anlamına gelmediğini açıkladı.
"Genomik verilerin gösterdiği şey, mevcut salgının, önceki bir insan salgınından kaynaklanan virüsün sürekli dolaşımı veya yeniden ortaya çıkması sonucu değil, yeni bir 'zoonotik bulaşma' olayıyla başladığıdır; yani virüsün muhtemelen bağımsız olarak bir hayvan rezervuarından insana geçtiği anlamına gelir," dedi.
"İlk yayılmanın ardından salgın, ağırlıklı olarak insandan insana bulaşma yoluyla ilerledi," diye ekledi.
Bu Ebola türü ne kadar tehlikeli?
Çarşamba günü, Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, mevcut Ebola salgınının mevcut hızıyla 2014-2016 Batı Afrika salgınını geride bırakma yolunda olduğunu söyledi. O krizde bildirilen 28.600 vakadan en az 11.300 kişi hayatını kaybetmiş ve aşı geliştirme çalışmaları hızlandırılmıştı.
O zamanlar Zaire olarak bilinen Ebola virüsünün farklı bir türüydü ve o zaman geliştirilen aşı, şu anda yayılmakta olan mevcut tür için işe yaramıyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün sağlık acil durum uyarı ve müdahale operasyonları direktörü Dr. Abdirahman Mahamud, ajansın orta düzey tahminine göre salgının altı ay içinde zirveye ulaşacağını söyledi. Daha şiddetli bir senaryoda ise bu durum dokuz ila on iki ay sürebilir.
Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu ve Nagasaki Üniversitesi'nde bulaşıcı hastalık epidemiyolojisi ve dinamikleri alanında doçent olan Kaja Abbas, Al Jazeera'ye verdiği demeçte, "Hayvanlardan insanlara zoonotik bulaşma olayının ötesinde, Bundibugyo virüsünü tehlikeli kılan şey, insandan insana bulaşma dinamikleridir" dedi.
Dr. Kuppalli ayrıca, virüsün bu türünün insanlara ilk bulaşma şeklinin onu doğası gereği daha tehlikeli hale getirmediğinin altını çizdi.
(Al Jazeera)
Tedavisi nasıl yapılır?
Kuppalli, virüsün hayvan kökenli olmasının gerekli tedaviyi değiştirmediğini söyledi.
“Bir kişi Ebola hastalığına yakalandığında, tedavi, enfeksiyonun nihayetinde bir hayvandan mı yoksa başka bir insandan mı kaynaklandığına değil, hastalığa neden olan virüse ve hastanın klinik durumuna göre yapılır. Burada önemli olan, Bundibugyo virüsünün (BDBV) şu anda Zaire ebolavirüsü için sahip olduğumuz lisanslı, kanıtlanmış virüse özgü tedavi yöntemlerine sahip olmamasıdır,” dedi.
Reklamcılık
"Destekleyici bakım, yani agresif sıvı ve elektrolit yönetimi, şok ve organ yetmezliğinin tedavisi ve eşlik eden enfeksiyonların yönetimi, deneysel tedaviler değerlendirilirken kritik önem taşımaya devam ediyor," diye ekledi.
“Ebola salgınları tarihsel olarak hayvanlardan insanlara bulaşma yoluyla başlamıştır. Daha büyük endişe kaynağı ise bunun hazırlıklılığımız hakkında bize ne söylediğidir: Bu bulaşma olaylarının nerede ve ne zaman meydana geleceğini hala tam olarak anlamıyoruz, bu da önleme ve erken teşhisi son derece zorlaştırıyor.”
"Bu salgında, salgın fark edilmeden önce de önemli ölçüde bulaşma yaşanmış gibi görünüyor; bu da virüse birden fazla bulaşma zinciri oluşturma fırsatı verdi," diye ekledi.
Bu salgını kontrol altına almak için neler yapılabilir?
Yeni çalışmada yer alan araştırmacılar, "genomik dizileme kapasitesi ve zamanında tespit de dahil olmak üzere, merkezi olmayan laboratuvar teşhis kapasitesinin artırılmasının" gelecekteki salgınları önlemeye yardımcı olabileceğini söyledi.
Klinisyenler ayrıca tedavi yöntemleri geliştirmek için de çalışıyorlar.
Abbas, "Bugün ruhsatlı herhangi bir tedavi veya aşı bulunmamakla birlikte, deneysel tedavi yöntemleri ve aşılar, özellikle 2026 yılında Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda'da devam eden Ebola salgınında dolaşan Bundibugyo virüsü türlerini hedef alan klinik geliştirme aşamasındadır" dedi.
Son suşa karşı bir aşı geliştirilirken, Dünya Sağlık Örgütü'nden bir yetkili Mayıs ayında, Ebola'yı önlemek için kişisel koruyucu ekipman (PPE) dahil olmak üzere tıbbi malzemelerin Kongo Demokratik Cumhuriyeti'ne gönderildiğini söyledi.
Dünya Sağlık Örgütü'nün Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin Ituri eyaletindeki temsilcisi Anne Ancia, Mayıs ayında medyaya yaptığı açıklamada, "12 ton malzeme gönderdik. Ek olarak altı ton daha geliyor. Bunlar arasında ön saflarda çalışan sağlık çalışanları için kişisel koruyucu ekipman ve örnekler de bulunuyor" dedi.
Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde salgının yayılmasını durdurma mücadelesinin ön saflarında, hem hastaları tedavi eden hem de kendilerinin enfekte olma riskiyle karşı karşıya kalan sağlık çalışanları yer alıyor.
100'den fazla sağlık çalışanı enfekte oldu ve yaklaşık 35'i hayatını kaybetti.
Salgına verilen yanıt , maaş alamayan sağlık çalışanlarının grevleri, yanlış bilgilendirme ve kültürel gelenekler de dahil olmak üzere çeşitli faktörler nedeniyle daha da karmaşık hale geldi. Bunlar arasında, virüs nedeniyle hayatını kaybeden bazı kişilerin açık tabutla aile cenaze törenleriyle gömülmesi de yer alıyor ve bu durum, virüsün daha fazla yayılma riskini potansiyel olarak artırıyor.
Kuppalli, salgın tespit edildikten sonra bulaşmayı durdurmaya odaklanmanın yeterli olmadığını, Ebola'ya karşı daha iyi hazırlık yapılması gerektiğini söyledi.
"Ayrıca insan-hayvan etkileşiminde çok daha güçlü sağlık gözetimine, farklı Ebola virüslerini tespit edebilen daha kapsamlı teşhis yöntemlerine ve Ebola türleri genelinde etkili olan tıbbi önlemlere ihtiyacımız var," dedi.
"Bu salgın, virüsün birkaç ay önceden yayılmasının sonuçlarını bize gösteriyor."
Diğer ülkeler nasıl tepki verdi?
Birçok ülke son Ebola virüsü salgınıyla ilgili endişelerini dile getirdi ve Bahreyn gibi bazı ülkeler Güney Sudan, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Uganda'dan gelen yabancı yolcuların girişini 30 gün süreyle askıya aldı.
Reklamcılık
Ruanda ve Uganda da dahil olmak üzere komşu ülkeler, virüsün sınırlarını aşmasını önlemek için önlemler aldı.
Ruanda, sağlık kısıtlamaları getirdi; bu kısıtlamalar arasında, son 30 gün içinde Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bulunmuş yabancı yolcuların ülkeye girişinin yasaklanması da yer alıyordu.
ABD, seyahatten önceki 21 gün içinde Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bulunmuş olan yolcuların (ABD vatandaşları dahil) ABD'ye giden ticari uçuşlara binmelerine izin verilmeyeceği konusunda uyardı.
Asya genelindeki hükümetler de sınır taramalarına başlamaya ve karantina hazırlıklarını güçlendirmeye başladı.
