Washington ile Riyad arasında büyük bir zafer olarak duyurulan sivil nükleer iş birliği anlaşması, imzaların atılmasından sadece 24 saat sonra felce uğradı.
Beyaz Saray'ın Suudi Arabistan ile imzaladığı sivil nükleer teknoloji anlaşmasından henüz 24 saat geçmişken ABD Başkanı Donald Trump'tan U dönüşü geldi.
Washington Post'un aktardığı bilgilere göre Trump, anlaşmanın geçerliliğini Riyad'ın İsrail ile normalleşmeyi içeren İbrahim Anlaşmaları'na katılması şartına bağladı. Bağımsız Filistin devleti garantisi olmadan masaya oturmayacağını defalarca duyuran Veliaht Prens Muhammed bin Selman (MBS) yönetimi ise son dakika şartıyla adeta soğuk duş aldı.
Trump yönetiminin Çarşamba günü Suudi Arabistan ile imzaladığı metinde başlangıçta İsrail ile ilişkilerin normalleştirilmesine dair hiçbir madde yer almıyordu. Anlaşma, Suudi Arabistan’ın ABD teknolojisiyle sivil nükleer santraller kurmasının yolunu doğrudan açıyordu.
Ancak Trump, Perşembe günü Air Force One uçak seyahati sonrasında sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı açıklamayla tüm denklemi bir anda altüst etti. Trump paylaşımında şu ifadeleri kullandı:
"ABD Enerji Bakanlığı ile Suudi Arabistan arasında imzalanmakta olan ve sivil kullanımlara ilişkin olan Sivil Nükleer Anlaşma onaylanacaktır. Ancak bu durum, Suudi Arabistan’ın son derece saygın ve başarılı İbrahim (Abraham) Anlaşmaları’na katılmasına tamamen bağlıdır."
MUHAMMED BİN SELMAN’I ÇILDIRTAN "U DÖNÜŞÜ": SÜREÇ NASIL OLDU-BİTTİYE GELDİ?
Suudi Arabistan'ın fiili lideri Veliaht Prens Muhammed bin Selman (MBS), uzun süredir ülkesinde nükleer enerji santrallerini hayata geçirmek ve bölgede nükleer güç dengesi sağlamak amacıyla ABD teknolojisinin peşindeydi.
Biden döneminde yürütülen müzakereler de ABD’nin öne sürdüğü "İsrail ile normalleşme" şartı nedeniyle tıkanmıştı. Trump yönetimi ise Çarşamba günü bu şartı tamamen masadan kaldırarak Riyad ile el sıkışmış ve gelişmeyi diplomatik bir başarı olarak sunmuştu. Ancak Trump’ın 24 saat geçmeden kamuoyu önünde tutum değiştirerek "İsrail şartını" tekrar dayatması, Riyad kulislerinde krize neden oldu.
DİPLOMATLARIN GÖZÜ RİYAD'DA: ANLAŞMA ÇÖKTÜ MÜ?
Suudi yetkililer, Gazze'deki savaş ve Suudi kamuoyundaki tepkiler nedeniyle bağımsız bir Filistin Devleti kurulacağına dair bağlayıcı garantiler sunulmadan İsrail’i resmen tanımayacaklarını kesin bir dille belirtmişti.
ABD Kongresi'ndeki birçok Senatör ve Temsilciler Meclisi üyesi Suudi Arabistan'a nükleer teknoloji ve zenginleştirme kapısının açılmasının Orta Doğu'da yeni bir nükleer yarış tetikleyeceğinden endişeliydi.
MÜZAKERELER ÇIKMAZDA
Suudi kamuoyunun mevcut tutumu ve MBS’nin Filistin şartı göz önüne alındığında, uzmanlar nükleer anlaşmanın hayata geçme ihtimalinin artık yok denecek kadar azaldığını düşünüyor.
Beyaz Saray yetkilileri, Suudilerin İbrahim Anlaşmaları'na katılmayı reddetmesi halinde nükleer iş birliğinin tamamen iptal edilip edilmeyeceğine ilişkin soruları cevapsız bıraktı.
