Körfez ülkelerinin bütün itirazlarına rağmen İsrail'i dinleyip İran'a savaş açan Trump'ın zararı, tahmin edilenden çok daha yüksek oldu.
Donald Trump, göreve geldikten sonraki ilk devlet ziyareti için Körfez ülkelerini seçti. Orta Doğu'ya yaptığı bu gezi, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar ile 2 trilyon dolarlık rekor yatırım anlaşmalarıyla sonuçlandı ve ABD-Körfez ekonomik ilişkilerinde bir dönüm noktası oldu.
Üç ana aşamada 2 trilyon dolarlık anlaşma imzalandı.
ABD Başkanı, toplam değeri yaklaşık 2 trilyon dolar olan anlaşmalar imzaladığını söyledi. Bunlar arasında şunlar yer alıyor:
Suudi Arabistan ile 600 milyar dolarlık anlaşma (142 milyar dolarlık ABD askeri teçhizatı dahil).
Katar ile 243 milyar dolarlık anlaşma (Boeing için 96 milyar dolarlık devasa bir sipariş de dahil).
Geçtiğimiz Mart ayında açıklanan 1,4 trilyon dolarlık yatırım planının ilk aşaması olan Birleşik Arap Emirlikleri ile 200 milyar dolarlık anlaşma yapıldı.
Havacılık, enerji ve diğer sanayi sektörlerindeki yatırımlara ek olarak, yapay zekâ da önemli bir rol oynamaktadır; bunun en belirgin örneği, Abu Dabi'de (Amerika Birleşik Devletleri dışında) en büyük yapay zekâ veri merkezinin inşa edileceğinin duyurulmasıdır .
İran'ın körfez ülkelerinin enerji ve alt yapısını vurması ve Hürmüz'ü kapatmasıyla bu ülkeler ekonomik olarak büyük bir krize girdi.
Petrol ve doğalgaz satamayan körfez ülkeri daha savaşın ikinci ayında büyük projeleri sonlandırmaya başladı.
Dolayısıyla Trump'a verecek paraları kendi ülkelerini eski hale getirmek için kullanacaklar.
Bu durumda Trump'ın 2 trilyon dolarlık beklentisi iki aylık savaşta havaya uçtu..
Birleşik Arap Emirlikleri OPEC'ten ayrılıyor . Suudi Arabistan en gösterişli yurt dışı spor girişimini sonlandırıyor . İki ABD müttefiki, İran'dan gelen eleştirilere rağmen, karmaşık bir boşanma sürecinin ortasında bulunuyor .
Neden önemli: Başkan Trump'ın Körfez'e yaptığı büyük ziyaretin üzerinden bir yıl geçtikten sonra , bölgenin turizm, yapay zeka ve Amerikan sermayesiyle desteklenen jeopolitik olarak istikrarlı, petrol sonrası bir gelecek vizyonu büyük bir darbe aldı.
Trump'ın gezisinde sağladığı trilyonlarca dolarlık yatırım taahhütleri belirsizlik içinde kaldı.
Dolayısıyla, Körfez ülkelerinin parasıyla kısmen finanse edileceğini iddia ettiği Amerikan "altın çağı" da aynı şekilde mi olacak?
Genel tablo: Trump'ın gezisi, yapay zekanın, küresel yatırımların ve jeopolitiğin geleceğinin Körfez'den geçeceği fikri için zirve noktası olabilir.
Constellation CEO'su Joe Dominguez'in Axios'a söylediği gibi, İran'ın ucuz insansız hava araçlarıyla bu ülkeleri vurabileceğini kanıtlamasının ardından kimse Suudi Arabistan veya BAE'de 20 milyar dolarlık veri merkezleri kurmak için acele etmiyor .
Körfez liderleri, Dubai modelini mükemmelleştirmek için bir nesil harcadılar ; istikrarı yabancı turistlere, gurbetçilere ve yatırımcılara lüks bir mal olarak sattılar. İran'ın lüks otellere ve havaalanlarına yönelik saldırıları bu önermeyi baltaladı.
Satır aralarında: Suudi Arabistan'ın devlet varlık fonunun, 2022'den beri PGA rakibi LIV Golf'e 5 milyar dolardan fazla yatırım yaptıktan sonra buradan çekilmesi, petrol ihracatının düşmesiyle krallığın nakit akışını kısıtlamasının ilk büyük kurbanı oldu.
Riyad'ın prestijli projeler için ( boks süper maçları , komedi festivalleri , göz kamaştırıcı "doğrusal şehir" NEOM ) sınırsız bütçe ayırma dönemi, 2034 Dünya Kupası öncesinde ciddi bir baskı altında.
Geçtiğimiz bahar aylarında ABD'den 1,4 trilyon dolarlık yatırım sözü veren Birleşik Arap Emirlikleri , şimdi OPEC'ten ayrılarak petrolü kendi şartlarına göre pompalamaya karar verdi.
Birleşik Arap Emirlikleri bu açıklamayı, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman'ın Cidde'de Körfez liderlerinin zirvesini düzenlediği gün yaptı. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kaynağa göre, Suudiler bu duruma hazırlıksız yakalandılar ve çok öfkelendiler.
Sürtünme noktası: Birleşik Arap Emirlikleri'nin Suudi liderliğindeki petrol kartelinden ayrılması, Yemen, Sudan ve Filistin konularındaki görüş ayrılıkları ve iki lider arasındaki kişisel husumet nedeniyle alevlenen bölgesel rekabetteki son kırılma noktasıdır. İran savaşı ise bu uçurumu daha da derinleştirmiştir.
Birleşik Arap Emirlikleri Başkanı Muhammed bin Zayed, savaşın önlenebileceğini ummuş ve Trump'ı savaşa karşı ikna etmeye çalışmıştı. Ancak savaş başladıktan sonra, İran'ın cesaretlenerek ortaya çıkmasına izin vermemek için sonuna kadar mücadele edilmesi yönünde baskı yaptı.
Suudi Arabistan'ın yöneticisi MBS ise tam tersi bir görüşe sahipti; başlangıçta savaş yanlısıydı, ancak petrol odaklı ekonomisine verilen zararın farkına varınca bir çıkış yolu aramaya başladı.
Katar ise doğrudan saldırıya uğramasının ardından doğalgaz ihracatında büyük bir darbe aldı ve ABD ile İran'la ilişkilerini dengeleme yönündeki on yıllardır süren çabaları boşa gitti.
Birleşik Arap Emirlikleri, savaşın başlarında ilk kez füze savunma yetenekleri sağlayan İsrail ile olan İbrahim Anlaşmaları vizyonuna ve ortaklığına daha fazla ağırlık veriyor.
Suudi Arabistan ise Türkiye ve Pakistan'la daha fazla yakınlaşma gösteriyor.
Trump hâlâ tarihi bir İsrail-Suudi Arabistan normalleşme anlaşmasına aracılık etmeyi umuyor, ancak savaşın başlamasından bu yana Suudi Arabistan'ın bu konudaki tutumu soğudu.
Perde arkası: Axios'a konuşan ABD ve bölgesel kaynaklara göre, Trump yönetimi BAE ve Suudi Arabistan arasındaki uçurumun ne kadar ciddi bir hal aldığını geç kavradı ve uçurum derinleştikçe müdahale etmemeyi tercih etti.
Kaynaklara göre, krizin başlarında Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Riyad ve Abu Dabi'ye ABD'nin taraf tutmayacağını söylemişti.
ABD kaynaklarına göre, bölgedeki her iki lider ve iş çevreleriyle de yakın bağları olan Trump'ın özel temsilcisi ve damadı Jared Kushner de, iki taraftan biriyle yaşanabilecek bir anlaşmazlıktan çekinerek görüşmelere katılmadı.
Üst düzey yetkililer, Washington'ın en önemli iki Arap müttefikinin savaştan her zamankinden daha düşmanca bir tutumla çıkacağından derin endişe duyuyor.
Gerçekçi bir değerlendirme: Körfez ülkeleri hâlâ derin enerji ve sermaye rezervlerine sahip, ayrıca savaşın daha da güçlendirdiği Washington ile güvenlik ilişkileri de mevcut.
Bazı analistler İran krizini Körfez ekonomileri için varoluşsal bir kriz değil, geçici bir şok olarak görüyor.
Özetle: Trump'ın Körfez gezisinden bir yıl sonra, vaat ettiği yatırım patlaması, İran savaşının sonuçlarıyla çatıştı. Hasarı onarmak, görev süresinin kalanından daha uzun sürebilir.
AXIOS
