ABD ile İran arasındaki hassas ateşkesi çevreleyen belirsizlikler artarken, Başkan Donald Trump'ın Tahran ile yürütülen son müzakere turunu iptal etmesinden günler sonra gerilim yeniden tırmandı. Washington'un, Tahran'ın sunduğu teklifi incelediği belirtilse de Beyaz Saray'dan gelen tepkilerin ılımlı olduğu bildiriliyor. Yönetim, Trump'ın 'kötü bir anlaşmaya zorlanmayacağını' ve 'İran'ın asla nükleer bir silaha sahip olamayacağını' vurguladı.
İran'ın nükleer program hakkındaki bir anlaşmayı ertelemeyi içeren önerisinin ardından Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik 'yakında akıllarını başlarına toplamaları' gerektiği yönünde bir ikazda bulundu. Trump, Çarşamba günü kendi sosyal medya platformu Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda şu ifadelere yer verdi:
İran işleri yoluna koyamıyor. Nükleer olmayan bir anlaşmayı nasıl imzalayacaklarını bilmiyorlar. Yakında akıllarını başlarına toplasalar iyi olur!
Başkanın bu paylaşımında, kendisini elinde bir piyade tüfeğiyle gösteren ve arkasında dağlık bir alanda patlamaların yaşandığı yapay zeka ile üretilmiş bir fotoğraf da yer aldı. Görselin üzerinde ise 'NO MORE MR. NICE GUY!' (ARTIK İYİ ADAM YOK!) yazılı bir şerit bulunuyordu.
Bu sırada Washington, Tahran üzerindeki finansal baskıyı artırdığını öne sürdü. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Salı günü geç saatlerde X platformunda yaptığı bir paylaşımda, bakanlığının 'İran'ın uluslararası gölge bankacılık altyapısını, kripto varlıklara erişimini, gölge filosunu ve silah tedarik ağlarını hedef aldığını' belirtti. Geçen hafta Hazine Bakanlığı, yüz milyonlarca dolar değerinde İran petrolü satın aldığı için Çinli bağımsız bir petrol rafinerisine ve İran'ın gölge filosunun bir parçası olarak faaliyet gösterdiği iddia edilen 40 nakliye firması ile gemiye yaptırım uygulamıştı. Bessent, bu tür eylemlerin 'on milyarlarca dolarlık geliri sekteye uğrattığını' ve İran para biriminin 'hızla' değer kaybetmesine yardımcı olduğunu iddia etti.
Ekonomik baskıların bir yansıması olarak İran riyali, Çarşamba günü ABD doları karşısında yeni bir rekor düşük seviyeye geriledi ve savaşın başlangıcından bu yana değerinin yaklaşık yüzde 6'sını kaybetti. Para birimi takip siteleri Bonbast ve AlanChand'a göre, riyal karaborsada dolar karşısında yaklaşık 1,8 milyon riyalden işlem görüyordu. Savaşın başladığı Şubat sonunda dolar, yaklaşık 1,7 milyon riyal seviyesindeydi.
King's College London'da uluslararası güvenlik alanında öğretim görevlisi olan Rob Geist Pinfold, Al Jazeera'ya yaptığı değerlendirmede, 'fiziksel bir savaş aşamasını geçtiklerini' ancak hem Tahran'ın hem de Trump'ın 'yoğun bir rekabet' evresinde olduğunu ifade etti. Pinfold'a göre, Tahran'ın teklifi, savaşın sona ermesini ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını önceliklendirerek 'tüm zorlu meseleleri sonraya bırakıyor'.
Her iki taraf da temelde diğerine daha fazla dayanıklılığa sahip olduklarının ve zamanın kendi lehlerine işlediğinin sinyalini vermeye çalışıyor... [Ancak bu taktik] Amerikalılar için işe yaramıyor çünkü sahip oldukları kozu, yani fiziksel güç kozunu bırakırlarsa savaşın yeniden başlayabileceğini düşünüyorlar.
Müzakerelerin duraksamasıyla birlikte İran makamlarının protestoculara ve muhaliflere yönelik adli takibatları artırdığı gözlemleniyor. Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Turk, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'da savaşın başlangıcından bu yana en az 21 kişinin idam edildiğini ve 4.000'den fazla kişinin tutuklandığını bildirdi. Açıklamaya göre, bu idamlardan dokuzu İran'ın kitlesel Ocak protestolarıyla, onu muhalif gruplara üyelik iddiasıyla ve ikisi de casusluk suçlamalarıyla ilişkili olarak gerçekleştirildi.
Turk, durumu şu sözlerle değerlendirdi:
Çatışmanın halihazırda yarattığı ciddi etkilere ek olarak, İran halkının haklarının yetkililer tarafından sert ve acımasız yollarla ellerinden alınmaya devam etmesi beni dehşete düşürüyor.
BM'ye göre, tutuklanan 4.000 kişiden birçoğu ya ortadan kayboldu ya da işkence ve diğer yasa dışı ceza biçimlerine maruz bırakıldı. İran'ın yeni güçlendirilmiş casusluk yasası, yetkililere 'düşman devletler ve gruplarla' ilgili geniş bir faaliyet yelpazesiyle suçlanan kişileri idam etme ve mülklerine el koyma yetkisi tanıyor.
