Yaban hayvanlarının davranışlarının insan faaliyetleri neticesinde nasıl değiştiği, makak maymunları üzerine yapılan yeni bir incelemeyle gözler önüne serildi. Hakemli bilimsel bir yayın olan Scientific Reports dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, Cebelitarık bölgesindeki makaklar, turistlerin ikram ettiği sağlıksız atıştırmalıkları hazmedebilmek maksadıyla toprağı bir çare olarak kullanıyor.
Doğal Beslenmeye Karşı İşlenmiş Gıdalar
Araştırmacılar, bölgede yaşayan yaklaşık 230 makağı gözlem altına aldı. Gözlemler sonucunda, her bir hayvanın haftada ortalama 12 kez toprak yediği saptandı. Bilimsel olarak “jeofaji” diye isimlendirilen bu davranışın, turist yoğunluğunun zirveye ulaştığı yaz aylarında %40 oranında arttığı tespit edildi. İnsanlarla daha yoğun etkileşimde bulunan ve bu nedenle daha fazla abur cubur tüketen makakların, daha sık toprak yediği anlaşıldı. Öyle ki, turistik alanlarda yaşayan üç maymun grubunun, toplam toprak yeme vakalarının %72'sini oluşturduğu belirlendi. Bunun tam aksine, turistlerle hiçbir şekilde teması olmayan tek makak grubunda ise bu davranışa hiç rastlanmadı.
Toprak Tüketimi: Bir 'Doğal Takviye'
Çalışmanın başyazarı olan Silvain Lemoine, makakların doğal diyetlerinin otlar, yapraklar, tohumlar ve ara sıra böceklerden meydana geldiğini belirtiyor. Ancak turistlerin sunduğu dondurma ve kurabiye gibi yiyecekler bu doğal dengeyi bozuyor. Lemoine, BBC'nin Science Focus dergisine verdiği demeçte durumu şöyle özetliyor:
“Turistlerin getirdiği yiyecekler kalori, şeker, tuz ve süt ürünleri açısından son derece zengin. Bu, türün normalde tükettiği besinlerle tamamen zıt.”
Lemoine'e göre, makaklar tarafından toprağın bir tür “takviye” olarak kullanıldığı düşünülüyor. Bilim insanları, bu davranışın, yüksek kalorili ancak lif bakımından zayıf olan gıdaların sindirim sistemine verdiği zararı hafifletmek için evrimleştiği kanısında. Toprağın, sindirim sisteminde bir bariyer görevi görerek zararlı maddelerin emilimini engelleyebileceği ve bağırsak florasına yararlı bakteriler sağlayabileceği ifade ediliyor.
İnsan Etkisiyle Değişen Hayvan Davranışları
Toprak yeme davranışı sadece makaklara özgü bir durum değil. Örneğin halka kuyruklu lemurların haftada ortalama 16 kez, Doğu Afrika'daki şempanzelerin ise yaklaşık 14 kez toprak tükettiği biliniyor. Hatta bazı insan topluluklarında dahi, özellikle hamilelik esnasında bu davranışa rastlanabiliyor. Ancak bu davranışın, Kuzey Afrika'daki doğal makak popülasyonlarında oldukça ender görülmesi, Cebelitarık'taki durumun büyük ölçüde insan etkisiyle ortaya çıktığını kanıtlıyor. Hong Kong’daki Jam Shan Parkı’nda yaşayan ve yoğun biçimde insanlardan beslenen makaklarda da benzer bir tablo mevcut; bu hayvanların haftada 33'ten fazla kez toprak yediği gözlemleniyor. Araştırma, bu makakların, insan faaliyetlerinin hayvan davranışlarını nasıl dönüştürdüğüne dair mühim bir örnek teşkil ettiğini ortaya koyuyor.
