İran Hangi ülkelerin gemilerinin geçişine güvence verdi

“Tahran yönetimi, küresel petrol sevkiyatının beşte birinin yapıldığı Hürmüz Boğazı'nı ABD ve müttefiklerine kapattığını duyururken, az sayıda ülkenin gemisine özel izinle güvenli geçiş hakkı tanıdı.”

Boğazın Kapatılması ve Ekonomik Etkileri

Amerika Birleşik Devletleri-İsrail'in İran'a karşı savaşı sürerken, Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nın ABD ve müttefikleri dışındaki tüm ülkelere açık olduğunu deklare etti. Küresel petrol sevkiyatının beşte birinin gerçekleştiği bu stratejik su yolu, bölgedeki tansiyonun merkezinde yer alıyor.

İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) başkomutanının üst düzey danışmanlarından Ebrahim Jabari, 2 Mart'ta yaptığı bir açıklamada, boğazın "kapatıldığını" ve geçmeye teşebbüs eden herhangi bir geminin IRGC ve donanma tarafından "ateşe verileceğini" ilan etmişti.

Bu gelişme, petrol fiyatlarının savaş öncesi yaklaşık 65 dolar seviyesinden varil başına 100 doların üzerine fırlamasına neden oldu. Uluslararası bir gösterge olan Brent ham petrolünün varil fiyatı, Pazartesi günü yüzde 2,5 artışla 105,70 dolara ulaştı. Bu rakam, savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana yüzde 40'tan fazla bir artış anlamına geliyor.

İstisnai Geçiş İzinleri

İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, Pazar günü Amerikan televizyon ağı CBS'ye verdiği demeçte, "bir dizi ülkenin" gemileri için güvenli geçiş talebiyle kendilerine başvurduğunu ve bu kararın "ordunun takdirinde" olduğunu belirtti. Araghchi, detay vermeksizin "farklı ülkelerden" bir grup geminin geçişine müsaade edildiğini de sözlerine ekledi.

Geçişine izin verilen gemiler ve müzakere yürüten ülkelere dair bilinenler şunlardır:

Pakistan: Bloomberg News'un haberine göre, Pazar günü Karaçi adlı Pakistan bandıralı bir Aframax tankeri, Körfez'den çıkarak Hürmüz Boğazı'nı güvenli bir şekilde geçti.

Hindistan: İran'ın Hindistan Büyükelçisi Mohammad Fathali, Cumartesi günü yaptığı açıklamada, küresel enerji tedarikini sekteye uğratan ablukaya nadir bir istisna olarak bazı Hint gemilerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine izin verildiğini söyledi. Aynı gün Yeni Delhi'den yapılan açıklamada, Hindistan'ın batı limanlarına sıvılaştırılmış petrol gazı taşıyan iki Hint bandıralı tankerin boğazdan geçtiği teyit edildi. Limanlar, Gemicilik ve Su Yolları Bakanlığı Özel Sekreteri Rajesh Kumar Sinha, "Sabah erken saatlerde Hürmüz Boğazı'nı güvenli bir şekilde geçtiler ve Hindistan'a doğru yola çıktılar" dedi.

Türkiye: Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, Cuma günü Türk medyasına yaptığı yorumlarda, İran yakınlarında bekleyen Türkiye menşeli bir gemiye Tahran'dan izin alınmasının ardından boğazdan geçiş hakkı tanındığını ifade etti. Uraloğlu, "Orada [Türk sahipli] on beş gemi vardı. Bunlardan İran limanını kullanmış olan biri için İran makamlarından izin aldık ve o geçti" şeklinde konuştu.

Müzakere Sürecindeki Ülkeler

Reuters haber ajansının 5 Mart'ta üç isimsiz diplomatik kaynağa dayandırdığı haberine göre, Çin, ham petrol ve Katar'dan gelen sıvılaştırılmış doğal gaz taşıyıcılarının Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişi için İran ile görüşmeler yürütüyor. İran ile dostane ilişkilere sahip olan ve Orta Doğu petrol kaynaklarına büyük ölçüde bağımlı olan Pekin'in, Tahran'ın boğazdaki deniz trafiğini felce uğratma kararından memnun olmadığı ve gemileri için güvenli geçiş konusunda baskı yaptığı belirtiliyor. Çin, petrolünün yüzde 45'ini Hürmüz Boğazı üzerinden temin etmektedir.

İngiltere merkezli Financial Times gazetesinin isimsiz yetkililere dayandırdığı haberine göre ise, iki Avrupa ülkesi olan Almanya ve Yunanistan'ın da gemilerinin boğazdan geçişine izin verilmesi için İran ile görüşme talebinde bulunduğu anlaşılmaktadır.

ABD'nin Koalisyon Çağrısı ve Uluslararası Tepkiler

ABD Başkanı Donald Trump, boğazın güvenliğini sağlamak amacıyla ABD Donanması'na katılacak bir deniz koalisyonu kurulması çağrısında bulunmuştu.

Trump, Pazar günü Truth Social'da yaptığı bir paylaşımda, "Umarım bu yapay kısıtlamadan etkilenen Çin, Fransa, Japonya, Güney Kore, İngiltere ve diğerleri bölgeye gemi gönderirler ki Hürmüz Boğazı, tamamen başı kesilmiş bir ulus tarafından artık bir tehdit olmaktan çıksın" ifadelerini kullandı.

Ancak Trump'ın bahsettiği ülkelerden böyle bir operasyona katılacaklarına dair herhangi bir taahhüt gelmedi. Pazartesi günü Almanya ve Yunanistan askeri bir müdahaleyi kesin bir dille reddetti. Bir Alman hükümet sözcüsü, "Bu savaş devam ettiği sürece, Hürmüz Boğazı'nı askeri yollarla açık tutma çabalarına dahi katılım olmayacaktır" dedi. Yunanistan hükümet sözcüsü Pavlos Marinakis de Yunanistan'ın Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir askeri operasyona katılmayacağını belirtti.

Trump yönetiminin İran'a karşı savaşında destek sağlama baskısına rağmen, Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer Pazartesi günü basına yaptığı açıklamada, "Daha geniş bir savaşın içine çekilmeyeceğiz" dedi.

Orta Doğu güvenlik analisti Rodger Shanahan, Al Jazeera'ye verdiği demeçte, ABD müttefiklerinin Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlama konusunda müdahil olmalarının "ihtimal dışı" olduğunu söyledi.

Shanahan, çoğu ABD müttefikinin "başından beri bu savaşa karşı çıktığı" için, bunun onları "destek sağlama konusunda daha az istekli" kıldığını ifade etti. "Ayrıca, pratik bir sorun var. Bir tür koalisyon koruma operasyonu için deniz desteği istiyorsanız, gemilerin o bölgeye ulaşması uzun zaman alır. Bu tür işleri anında yapamazsınız."