Maduro'nun eşi ve Venezuela sosyalizminin 'ilk savaşçısı' Cilia Flores kimdir?

Cumartesi sabahı erken saatlerde Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro ile birlikte eşi ve baş danışmanı Cilia Flores de yakalandı. Flores, ABD askerleri tarafından kocasıyla birlikte yatak odalarından sürüklenerek götürüldü. Çift, ABD'nin uyuşturucu kaçakçılığı suçlamalarıyla yargılanmak üzere hızla ülke dışına çıkarıldı.

Maduro'nun "Cilita" diye seslendiği kadın, on yıldan fazla bir süre birinci bayan olarak görev yaptı; ancak Chavismo olarak bilinen sosyalist hareketin resmi jargonunda "birinci savaşçı" olarak anılıyor. 30 yılı aşkın süredir Maduro'nun partneri olan Cilita, bu süre zarfında kendi siyasi sermayesini oluşturdu ve Venezuela'nın en güçlü kadınlarından biri olarak kabul edildi.

1956 yılında Venezuela'nın merkezindeki Tinaquillo kasabasında doğan Cilia Flores, Caracas'ın batısındaki işçi sınıfı mahallelerinde büyüdü. Sık sık mütevazı kökenlerini vurgulayan Maduro ile Chavista hareketinin ilk günlerinde tanıştı. İş hukuku ve ceza hukuku konusunda uzmanlaşmış bir avukat olan Flores, hareketin isim babası Hugo Chávez'e ve 1992'de dönemin Devlet Başkanı Carlos Andrés Pérez'i devirmeye çalıştıktan sonra yakalanan diğer askeri subaylara hukuki yardım sağladı. Maduro da Chávez'in serbest bırakılması için kampanya yürüttü ve o dönemde yarbay olan Chávez'in güvenlik ekibinde yer aldı.

Flores, Kasım 2023'te Maduro'nun podcast'inin ilk bölümünde şunları anlattı: "Chávez'in serbest bırakılması için verilen mücadele sırasında sokak eylemlerine katıldık. Catia'daki bir toplantıyı her zaman hatırlıyorum; genç bir adam konuşmak istediğinde konuştu ve ben ona bakakaldım. 'Ne kadar zeki,' dedim."

O zamandan beri ayrılmaz bir ikili olarak kaldılar, ancak Flores kendi siyasi yolunu çizdi. Chávez'in cumhurbaşkanı seçilmesinden bir yıl sonra, 2000 yılında Ulusal Meclis üyesi olarak ilk dönemine seçildi. 2005'te tekrar bir sandalye kazandı ve bir yıl sonra, Chávez'in dışişleri bakanı olan Maduro'nun yerine geçerek parlamentoya başkanlık eden ilk kadın oldu.

Görev süresi boyunca gazetecilerin yasama meclisine girmesini yasakladı. Ayrıca Kongre'de onlarca akrabasını işe aldığı için de eleştirildi. İspanyol gazetesi La Vanguardia'ya verdiği bir röportajda, şikayetin hiçbir zaman resmen yapılmadığını ve bunun bir karalama kampanyası olduğunu söyledi, ancak işe alımları doğruladı: "Evet, aile üyelerim kendi yeteneklerine dayanarak işe alındılar; onlarla gurur duyuyorum ve gerektiğinde çalışmalarını savunacağım."

Sıkı bir Chávez sadıkı

2009 ve 2011 yılları arasında, o dönemde Chávez'in liderliğindeki Venezuela Birleşik Sosyalist Partisi'nin ikinci başkan yardımcılığını da yaptı ve Chávez, 2012'de Flores'i başsavcı olarak atadı.

O sırada zaten başkan yardımcısı olan Maduro ile birlikte, hayatının son aylarında kanser tedavisi gördüğü Küba'da Chávez'i ziyaret etti. 2015'te oluşturduğu Twitter profilinde "Chávez'in Kızı" yazıyordu, ancak birkaç yıl sonra bunu "Chavista" olarak değiştirdi.

1992'deki başarısız darbe girişiminin ardından Chávez'in teslim olmasından sonra tanışan Flores ve Maduro, yirmi yıllık birlikteliklerinin ardından ve Maduro'nun o zamanki muhalefet adayı Henrique Capriles'e karşı başkanlık seçimini kazanmasından kısa bir süre sonra, Temmuz 2013'te evlendiler.

Simón Bolívar Üniversitesi'nde siyaset bilimi doktoru ve doçent olan Carmen Arteaga, CNN'e verdiği demeçte, "Önemli bir siyasi geçmişi var. First Lady olduğunda geri plana çekildi. Ancak birçok kişi için o, tahtın arkasındaki güç veya en üst düzey danışmandır" dedi. "Evlendikten sonra profilini önemli ölçüde düşürdü. Neredeyse hiç kamuoyu açıklaması yapmıyor, dikkat çekmek için yarışmıyor, geri adım atıyor" diye ekledi.

Arteaga'ya göre, Chavismo'nun Chávez'in halefiyeti konusunda iç çekişmeler yaşadığı o yıllarda Flores'in desteği ve tavsiyeleri çok önemliydi. O zamanki cumhurbaşkanı tarafından desteklenen Maduro, merhum lidere yakın diğer önde gelen isimler üzerinde liderliğini pekiştirmeye çalışıyordu; bunlar arasında görevden alınan Petróleos de Venezuela başkanı ve enerji ve petrol bakanı Rafael Ramírez, milletvekili Diosdado Cabello veya Başkan Yardımcısı Elías Jaua yer alıyordu.

O çevrede, az sayıda kadın yüksek mevkilerde bulunmuştur. Arteaga'ya göre, Chavismo iktidarda kaldığı sürece Flores'in ülkedeki en güçlü kadın olduğundan "hiç şüphe yoktu".

Sahne arkasında güç kullanmak

Siyaset bilimci Estefanía Reyes, CNN'e verdiği demeçte, gücünü ölçmenin zor olduğunu, çünkü bu gücü "perde arkasında" kullandığını ve kurumsallaşmadığını söyledi. "Karar alma dinamiklerini anlamamak tehlikelidir, çünkü bu, etki konusunda hesap verebilirliği ve şeffaflığı sağlamayı zorlaştırır," dedi. Eğer bir zamanlar ikili bir liderlik varsa, bu hiçbir zaman resmileştirilmemiştir; tıpkı Nikaragua'da Başkan Daniel Ortega ve eşi, Başkan Yardımcısı Rosario Murillo arasında olduğu gibi.

Reyes ayrıca, Flores'in son yıllarda seçim rekabeti figürü olmaktan ziyade halkla daha fazla bağ kurmaya çalışan, anne figürü olarak destekleyici bir rolde yer aldığını da belirtti. Kanada'daki Western Üniversitesi'nde yardımcı doçent olan Reyes, "Chavismo, anne rolünü araçsallaştırıyor. Sembolik olarak, cinsiyet kısıtlamalarına bağlı kalıyor" dedi.

Chávez'in boşanmasından bu yana Venezuela'da yıllarca birinci bayan unvanı kullanılmamıştı. Maduro iktidara geldiğinde, Flores'i "birinci savaşçı" olarak atadı ve "birinci bayan"ın "aristokratik bir kavram" olduğunu savundu.

Bu bağlamda Reyes, unvanın gayri resmi olarak değiştirilmesine rağmen, bu pozisyonun diğer ülkelerde olduğu gibi çocuk koruma ve hayır kurumlarının liderliği gibi konularla bağlantılı olmaya devam ettiğini belirtti.

Kolombiya'daki Javeriana Üniversitesi'nde insan hakları profesörü olan siyaset bilimci Nastassja Rojas da aynı fikirdeydi. CNN'e verdiği demeçte, "Chavismo, onu ilk savaşçı olarak sunarak eleştirdikleri her şeye ihanet etti. Şimdi yansıttığı şey, başkanın ortağı, ona eşlik eden bir kişi. Son yıllarda profilini tamamen değiştirdiler" dedi.

ABD'de yeğenlerim mahkum edildi.

Maduro hükümeti göreve geldikten sonra daha az görünmeye başlayan Flores, neredeyse tamamen iktidar partisinden isimlerin sunduğu çok sayıda radyo programından biri olan "Aileden Cilia ile" adlı programla sınırlı kaldı.

Ancak adı 2015 yılında, Haiti'de ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi'nin (DEA) gizli ajanları tarafından uyuşturucu kaçakçılığı suçlamasıyla iki yeğeninin tutuklanmasıyla tekrar manşetlere çıktı. Flores olayı bir kaçırma olarak nitelendirdi, ancak her ikisi de New York'ta yargılanarak ABD'ye kokain ithal etme komplosundan 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 2022'de Caracas ve Washington arasında yapılan bir mahkum takasıyla serbest bırakıldılar.

Ayrıca, Amerikan Devletleri Örgütü'nün Maduro hükümetinin insanlığa karşı suçlar işlediğini bildirmesinden bir gün sonra, 2018'de Kanada yetkilileri tarafından diğer 13 yetkiliyle birlikte yaptırıma tabi tutuldu.

Birkaç ay sonra, ABD Hazine Bakanlığı kendi yaptırımlarını ekledi ve bir basın açıklamasında Maduro'nun "iktidarda kalmak için iç çevresine güvendiğini" belirtti. Buna karşılık Maduro şunları söyledi: "Bana saldırmak istiyorsanız, saldırın. Cilia'ya bulaşmayın. Aileye bulaşmayın. Korkak olmayın. Onun tek suçu benim karım olması."

Bu sırada Flores, 2017'de Kurucu Meclis'e ve 2021'de Ulusal Meclis'e milletvekili olarak seçildikten sonra Yasama Sarayı'na geri dönmüştü ve yakalandığı sırada da bu görevi sürdürüyordu.

Kutuplaştırıcı bir figür

Simón Bolívar Üniversitesi profesörü Arteaga, Flores'in feminist önerileri savunarak kendini öne çıkarmadığını, oysa sosyalizmin ezilenleri, bu gruba dahil olan kadınları da savunduğunu belirtti. Arteaga, Flores'in "Chavista gündemini izlediğini; feminist bir gündemle tanınmadığını" da sözlerine ekledi.

Arteaga, Maduro kadar kamuoyunun dikkatini çekmese de, devrik cumhurbaşkanı kadar kutuplaştırıcı bir figür olduğunu söyledi. "Şu anda popüler değil; onunla aynı imaja sahip. Yakından birlikte çalışıyorlar ve kamuoyu onları tek bir varlık olarak algılıyor," dedi Arteaga.

Dolayısıyla, hükümet 2022 Noel tatili için milyonlarca oyuncak dağıtırken, Maduro'dan esinlenilmiş bir çizgi film karakteri olan "SuperBigote"nin yanı sıra, animasyon dizisinin yardımcı yıldızı olan "Cilita" bebeğini de dağıttı.

Maduro'nun tartışmalı bir şekilde yeniden seçilmesiyle sonuçlanan 2024 başkanlık kampanyası sırasında Flores, eşine çeşitli etkinliklerde eşlik etti, hatta onunla birlikte sahnede dans etti.