SİGARA FİYATLARINI 'TİRYAKİ PANİĞİ' DÜŞÜRDÜ!..

SSUK Başkanı Prof. Elif Dağlı: Sigarada yüzde 10'luk bir fiyat artışı tüketimi yüzde 5 düşürüyor. Son dönemde yüzde 15 kayba uğrayan sigara şirketleri, tüketim düşecek diye paniğe kapılıp fiyat indirimine gitti

Yeni yılda sigara ve tütün mamullerine gelen vergi artışı sonrası önemli sigara üreticileri Philsa, BAT ve JTI ürünlerine zam yapmıştı. Pazartesi günü resmen geçerli olan bu zam sonrası çarşamba akşam saatleri Philsa'dan fiyat indirimi geldi. 5.5 TL'den 7 TL'ye çıkan en ünlü sigaranın (yasa gereği marka ismi veremiyoruz) fiyatı aniden 5.5 TL'ye indi. Fiyat indirimine gerekçe olarak de 'Değişen piyasa dinamikleri' gibi muğlak bir ifade kullanıldı.
AKŞAM, bu gelişme üzerine 'Neler olduğunu' anlayabilmek için Sigara ve Sağlık Ulusal Komitesi (SSUK) Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı'nın görüşlerini aldı. Dağlı, sigarayla savaşta son dönemde Türkiye'nin çok iyi sonuçlar almaya başladığına dikkat çekti. Bu gelişme üzerine de büyük endişe duyan sektörün indirim yolunu seçmek zorunda kaldığını anlattı. İşte sigara sektöründeki son vergi artışı sonrası üreteci firmaların önce zam, sonra indirime gitmesi üzerine Prof. Dağlı'nın görüşleri:

PAHALI SİGARA AZ TÜKETİLİYOR
l Türkiye tam sigarayla savaşta iyi sonuçlar elde etmeye başlamışken, dev üreticilerin son zammın ardından sürpriz bir şekilde indirime gitmesini nasıl karşılıyorsunuz? Bence bu sigara içmeyi özendirecek ciddi bir promosyondur. Çünkü bütün dünyada sigara içmeyi belirleyen en önemli faktör fiyattır. Sigara zamlarını faydalı buluyorum.
Araştırmalar gösteriyor ki, yüzde 10'luk bir fiyat artışı yüzde 5 tüketim azalması getirir.
Zaten sigara firmaları son dönemde yüzde 15 kayba uğradılar, bunun zararın büyümemesi
diğer bir anlamda tüketimin azalmamasını engellemek için ani bir fiyat düşüşü yaptılar. Endişeliler, paniğe kapıldılar.

CHP'NİN GİRİŞİMİNE İÇİM ACIDI
l Tam da bu fiyat ayarlamarının yaşandığı gün, bir CHP milletvekili üstelik parti görüşü olarak yasağı erteletme girişimi yaptı. Bir kanun teklifi verdi? Bu konuda sizin tepkiniz nedir?
Biz bunu bir sağlık skandalı olarak değerlendiriyoruz. Özellikle de bu girişimi sosyal demokrat bir partinin yapmış olmasından hicap duyuyoruz. Sosyal demokrasi, sosyal devlet anlayışının aksini göstermek değildir. Sosyal demokraside herkese eşit hak tanınan bir sağlık sistemini kast eder. Bu kanun da Türkiye'de insanların sağlığını korumak için çıkarıldı. Sigara içmeyenlerin sağlığını korumak için. Ancak içimiz acıyarak izliyoruz ki sosyal demokrasiyi savunduğunu söyleyenler sağlık hakkının önünde duruyor. Şunu da belirtmek isterim ki, gerçek sosyal demokratlar ve CHP, sosyal demokrasinin bu şekilde içini boşaltanların önünde duracaktır.

TÜRK ZEKåSINA HAKARET OLUR
l Yasağı esnetme girişimleri başarılı olursa ne olur? Türkiye yeniden başa döner mi?..
Bu kanun esnemez, daha doğrusu esnetilebilecek bir kanun değil. Ya olur ya olmaz bir düzenleme. Bu kanunun esnemesi halinde, tümden kaldırılması teklifini biz getiririz. Çünkü esnemesiyle kaldırılması arasında sağlık açısında bir fark yok. Kanun yaptık diye de kimse kimseyi aldatmaz o zaman. Ayrıca yasa teklifinin metni de Türk zekasına hakaret. Aynı mekanda sigara içilen ve içilmeyen alanların olması bilime aykırı. Sigara içilir burada diye yazı asılması da reklam yapılması anlamına geliyor. Dünyada bunu çözecek ne bir havalandırma sistemi ne de başka bir cihaz var. Pasif içicilerin partiküllerle nasıl kanser olduğunu kanıtlayan yüzlerce çalışma var.

'BİR ÜLKE BULUN YASA ÇIKARIN'
l Milyarca dolarlık büyüklüğe ulaşan sigara üreticisi devler, özellikle üçüncü dünya ülkelerinde lobi çalışmaları yapıyor mu? Bu konuda bildiğiniz örnekler var mı?
Tabii ki lobi yapıyorlar. Türkiye ateşli lobi yapılan ülkelerden biri. Sigara endüstrisinin İspanya modelini diğer ülkelere yaymak için önemli uğraş verdikleri açık. Bu hazırlanan kanun metni de İspanyol kanun metnine çok benziyor. Almanya'da bir doktor, sigara endüstrisinin 'Bir ülke bulun, kanunu istediğimiz gibi yazdırın ve o ülkeyi diğer ülkelerin kanunları için örnek olarak kullanalım' dediğini belgeleriyle kanıtladı.
Ayrıca Kaliforniya Üniversitesi ve İspanya'daki göğüs hastalıkları uzmanları çalışmalarda sigara firmalarının lobi faaliyetlerini gösteren belgeler ele geçirdi.

69 liralık cezaya 1 liralık artış
Tütün ve alkol piyasasında mevzuata aykırı hareket edenlere uygulanan cezalar artırıldı. Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (TAPDK) verdiği bilgiye göre, alkol ve tütün mamulleri ile ilgili yasaklar, 2009'un yeniden değerleme oranı çerçevesinde yüzde 2.2 oranında yükseldi.
l Bu kapsamda, kapalı alanlarda sigara içenlerden alınan 69 liralık idari para cezası 70 liraya çıktı.
l Tütün ürünleriyle ilgili izmarit, paket, ağızlık, kağıt ve benzeri atıkları çevreye atanlara kesilen 25 liralık ceza ise değişmedi.
l ArtIŞ sonrasında sigarayla ilgili yasakları görsel yayın yoluyla ihlal eden, ulusal yayın yapan televizyonların ceza tutarı 57 bin 232 lira ile 114 bin 464 lira arasında belirlendi.
l Sİgara veya diğer tütün mamulleri paketlerinde yazılı uyarıya yer vermeyen ya da yanlış bilgi ve aldatıcı tanımlamaya neden olacak figür kullanan üreticilere de piyasaya sürülen malların piyasa değeri kadar idari para cezası verilecek. Bu ceza 286 bin 160 liradan az olamayacak.
l 18 yaşının doldurmayanları tütün ürünleri işletmelerinde, pazarlamasında istihdam edenlere 1.144 TL ceza kesilecek.

Sigaracıların indirimi Maliye için fırsat mı?
Sigara firmalarının ani indirim kararının ardından, gözler Maliye Bakanlığı'na çevrildi. Bugüne kadar 'Karımızdan fedakarlık ediyoruz' diyen sigara devlerinin bu vergi artışına rağmen indirim yapması piyasayı şaşırttı. 31 Aralık'ta bir paket sigara üzerinden alınan vergi oranını yüzde 58'den yüzde 63'e yükselten Maliye, böylece bir paket sigara üzerinden aldığı minumum Özel Tüketim Vergisi'ni 2 lira 5 kuruştan; 2 lira 65 kuruşa yükseltmiş oldu. Şimdi hazır 'sigara zammı algısı' oluşmuşken Maliye'nin yeni bir vergi artışıyla sigara üreticilerine karşı yeni bir hamle yapması beklenebilir. Hükümet 2010 yılı için 16 milyar lira ÖTV geliri bekliyor. Bu nedenle de Maliye'nin paket başına ÖTV'yi 45 kuruş daha artırarak 3 liraya çıkarması da olasılıklar arasında...

Önce çıkıp sonra inen fiyatlar bayileri vurdu
31 Aralık günü açıklanan vergi artışları sonrası bayiler sigara dağıtıcılarından mal alamadı. Yeni fiyat belli olmadığı için sigara şirketleri sevkiyatı kesti. Yılbaşı günü ve ertesindeki hafta sonu en yoğun sigara satışı yaşanmasına rağmen, bayiler alım yapamadı. Pazartesi günü zam belli olup, mal çektikten 72 saat sonra fiyat indirimi duyurulunca olan yine bayilere oldu.

Yoksulun bütçesinin yüzde 9'u sigaraya
ÖNDER and Yürekli tarafından yayınlanan 'Türkiye'de Tütün Harcamaları ve Fırsat Maliyeti' adlı raporda Türk hane halkının ortalama olarak gelirinin yüzde 6.20'sini sigaraya yatırdığı ortaya çıktı. Bu harcama gelir gruplarına göre yüzde 4.50 ila yüzde 9 arasında değişiyor. En düşük gelir grubundaki hane halkının aylık ve yıllık sigara harcamaları ile 25 litre süt, 17 kilo pirinç, 1.8 ton linyit kömür alınabilir. Türkiye'de yıllar itibarıyla tütün ve tütün mamullerine yatırılan para da artış gösteriyor. Araştırma, 1994'ten sonra her dönem bu harcamaların arttığını ortaya koydu.

Devletin paket başı vergi kaybı 1.45 TL
l 5.5 liralık en çok satan sigara paketi üzerinden 3.19 lirası ÖTV, 84 kuruşu da KDV olmak üzere toplam 4.03 lira vergi alınıyordu.
l Bu sigaranın fiyatı 7 liraya çıkınca, vergisi de 4.41 lirası ÖTV, 1.07 lirası KDV
olmak üzere 5.48 liraya yükselmişti.
l YANİ bu sürpriz indirim sonrası devletin paket başına 1.45 TL vergi kaybı olacak. Bu sigara üretcilerinin Maliye'ye karşı resti olarak algılandı.
l Vergi uzmanı Prof. Dr. Şükrü Kızılot da bu son indirimle üreticilerin 1 kaybına karşın devletin 4 kaybettiğini söyledi. Çünkü yüzde 78'lik vergi nedeniyle sigara gelirlerinin 5'te 4'ü devlete gidiyor.

Vatandaşla esnaf karşı karşıya geldi
l CNBC-e yayınına bağlanan Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Konfederasyonu (TESK) Başkanı Bendevi Palandöken de sigara firmalarının keyfi fiyat uygulamalarından yakındı. Palandöken, 'Fiyatları bir çıkarıp bir indirerek esnafı vatandaşla karşı karşıya getirdiler' dedi. Son sigara zammı sonrası sigara dağıtım şirketleri bayilerin kar payını da yüzde 5.5'ten 4.8'e indirmişti. AKŞAM