Çalışanlar, ana paranın bu yılın ikinci yarısında, nemaların ise 4 yıla yayılarak ödenmesi planını beğenmeyip dava açma hakkına sahip. Ancak hükümet ödeme planını yasalaştırdığında bu davalar bir işe yaramayacak
Tasarrufu Teşvik Hesabı'nda kritik bir dönemece girildi. Hesabın, ödeme planını düzenleyen maddesinin, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesine ve 9 aylık geçiş dönemi tanınmasına rağmen yasal düzenleme yapılmadı. Milyonlarca çalışan ana para ve nemasını nakit olarak almak için dava açmak üzere harekete geçti. Ancak, yasal boşluk bulunduğu ve hesabı tasfiye modeli kurulmadığı gerekçesiyle dava açılsa bile hükümet, bu davalar sonuçlanmadan yeni yasal düzenlemeyi yaparsa, kendi planını uygulama avantajı yakalayacak.
Çünkü Yüksek Mahkeme, Mart 2002'deki gerekçeli kararında tasarrufun gönüllü olabileceğini, zorunlu tasarrufun anayasaya aykırılık teşkil ettiğini belirtmiş ve nemalar için mülkiyet hakkı benzetmesi yapmıştı. Hesaptan, ancak ölüm ve emeklilik hallerinde tüm maddi menfaatlerin ödendiğini, bunun dışında 6 ve 15 yılda sistemden çıkış halleri bulunduğunu, bu hallerde ise nemaların bir bölümünün ödenmeyeceği ifadesine yer verildiğini belirten Anayasa Mahkemesi, yasanın bu hükümlerini anayasaya aykırı bulmuştu.
Hükümet, yeni yasayı hemen çıkarır ve bu yıl içinde ana para ödemesini yaparak, nemaları 4 taksitte faiziyle birlikte ödeyeceğini taahhüt ederse hak sahipleri de bu modeli kabul etmek durumunda kalacak.
15 soruda nema
* Zorunlu Tasarruf Hesabı ne zamandan beri alınıyor?
3417 sayılı Çalışanları Tasarrufa Teşvik Hesabı Nisan 1988'de yürürlüğe girdi.
* Bugüne kadar kimlerden kesinti yapıldı?
Hesapta, çalışanların maaşları üzerinden yapılan kesintiler, işveren payları ve kamu çalışanları için devlet katkısından oluşan ana para birikti.
* Zorunlu Tasarruf Hesabı'na halen kesinti yapılıyor mu?
Hayır. Haziran 2000'den itibaren bu hesaba kesinti durduruldu. Katkı payları, iki yıl önce kurulan İşsizlik Sigortası Fonu'nun gelirleri arasında yer alıyor.
* 1988-2000 döneminde toplanan paralar nasıl değerlendirildi?
Yasa gereği hesapta biriken ana para, devlet tahvili ve Hazine bonosu alımı ve repo faiziyle nemalandırıldı.
* Yasa, nema ödemesiyle ilgili nasıl bir model içeriyordu?
Kanun, nema ve ana para ödemesi için iki ayrı model getiriyordu. En az iki yıl kesinti yapılanlara, nemalarının üçte biri yılda bir kez ödeniyordu. Geleneksel olarak bu ödemeler Şubat'ta yapıldı.
Ana para ve nema ödemesinin tamamı, şimdiye kadar emeklilik ve ölüm hallerinde yapıldı. En az 6 yıl kesinti yapılanlara istemeleri halinde sadece ana paralarının, 15 yıl kesinti yapılanlara ise ana paranın yanı sıra nemalarının 3/5'inin ödenmesi de kanunda yer aldı.
* Anayasa Mahkemesi konuya nasıl dahil oldu?
İdare Mahkemeleri'ne başvuran vatandaşlar, Zorunlu Tasarruf Hesabı'na artık kesinti yapılmadığını, gerek ana para gerekse nema olarak biriken tutarları kullanamadıklarını ileri sürdü. Bu davaları dikkate alan Danıştay 10. Dairesi, itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu.
* Anayasa Mahkemesi'nin verdiği karar neydi?
Yüksek Mahkeme, 28 Mart 2002 tarihinde yayımlanan gerekçeli kararında, Zorunlu Tasarruf Hesabı'nın ödemelerle ilgili maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğunu, hesapta biriken tutarların mülkiyet hakkı niteliği taşıdığını ve nakden ödenmesi gerektiğini belirtti.
* Buna rağmen yasal boşluk nasıl doğdu?
Anayasa Mahkemesi, Mart ayındaki iptal kararından sonra hukuki boşluk doğmaması ve kanun koyucunun düzenleme yapması için 9 ay süre verdi ve bu süre 28 Aralık 2002 tarihinde sona erdi.
* Hesapta ne kadar para birikti? Ne kadar nema elde edildi?
31 Ekim 2002 tarihi itibariyle kümülatif bazda 1,693 trilyon lira anapara girişi oldu. 1.7 katrilyon liralık ana paranın nemalandırılması sonucu 11.1 katrilyon nema birikti. Bu tutarın Aralık sonunda 12 katrilyon lirayı aşması bekleniyor.
* Şimdiye kadar ne tür ödemeler gerçekleşti, nema oranı ne oldu?
3 katrilyon 463 trilyon lirası anapara, şahıs kesintisi ve nema olarak hak sahiplerine, 8.9 trilyon lirası iade olarak ilgili kurumlara, 17 trilyon lirası da yatırım harcamaları ve komisyon olarak Ziraat Bankası'na ödendi. Hesapta yaklaşık 10 katrilyon lira kaldı. Nisan 1998'den Eylül 2002 sonuna kadar kümülatif nema oranı yüzde 755.13'e ulaştı.
* Bugüne kadar hesaba kaç kişi para yatırdı?
Zorunlu Tasarruf Hesabı'na kayıtlı kişi sayısı 15 milyon 673 olarak belirlendi. Ancak geçen yılı yapılan ödemede yaklaşık 6 milyon kişinin nema aldığı biliniyor.
* En son ne kadar nema ödendi, bu şubatta ödeme olacak mı?
Geçen yıl 1.1 katrilyon lira nema ödendi. Bu yıl Şubat ayında nema ödenmeyecek.
* Yeni hükümetin nemalara yönelik bakış açısı nedir?
Hazırlanan yasa tasarısı, Zorunlu Tasarruf Hesabı'nda biriken 1.7 katrilyon liralık ana paranın 2003 yılının ikinci yarısında ödenmesini öngörüyor. 10 katrilyon lirayı bulan nema için hükümet 4 taksitte ödeme planı öneriliyor. Son olarak açıklanan plana göre ödenecek tutara her yıl tüketici fiyatları endeksindeki artış oranı kadar faiz verilmesi düşünülüyor.
* Hak sahiplerinin dava açmaları söz konusu mu?
Evet. Dava açılması mümkün. Bu tür başvurular herkesin kendi çalıştığı kurum aracılığıyla yapılacak.
* Dava açılırsa nema ve ana para alınabilecek mi?
Hayır. Dava sonuçlanıncaya kadar hükümet, yasal boşluğu giderebilir ve taksitli ödeme planını işletebilir. Anayasa Mahkemesi, nemalar için mülkiyet hakkı tanımı getirdiği ve nakit ödenmesi gerektiğini belirttiği için hükümetin önerdiği, taksitli nakit ödeme planı Anayasa'ya aykırılık teşkil etmeyecek.
sabah
Güncellenme Tarihi : 16.3.2016 19:01
