UZMANLAR DOLARIN GELECEĞİNİ TARTIŞTI
"Sandıktan tek parti çıkacak" beklentisinin satın alınmasının ardından "endekste ralli olabilir" yorumları güçlenirken, piyasalar yurtdışından gelen haberler ile hareketlendi. Peki bundan sonra ne olur? Doların ani iniş - çıkışları nasıl yorumlanmalı? Yatırımcı kazanmak için hangi gelişmelere odaklanmalı? Ekonomi dünyasının önde gelen isimleri yaşanan gelişmeleri imedya.com'a değerlendirdi.
EKONOMİST DR. YAŞAR ERDİNÇ
Ekonomist Dr. Yaşar Erdinç, daha önceki yıllara bakıldığında seçim sonrasında borsaların önemli oranda artışlar yaptığını ve bu sene de böle bir beklentinin oluştuğuna dikkat çekiyor. Erdinç, "ancak gözden kaçan bir nokta var" diyor ve şöyle devam ediyor; "Seçimden üç hafta önce endeks, seçim sonucunu görmeden, 43bin 500 seviyelerinden 53 bin seviyelerine kadar geldi. Bu neredeyse yüzde 20'ye yakın bir artıştı.
Özellikle Tarhan Erdem'in anket şirketinin sonuçlarıyla birlikte piyasa seçimden tek parti çıkacağı beklentisini satın almaya başladı. Bu nedenle seçimden sonraki artış cılız kaldı. Dış piysalardaki gelişmeler de bunu üzerine tuz biber oldu denilebilir. Şu anda bizim piyasalarımızı dış piyasalar yönlendiriyor. İç siyasi gelişmeler ikinci planda. Bundan sonra borsada nasıl bir yön çizileceğini kestirebilmek için dış piyasaların yönünü tespit etmek gerekiyor.
ABD'de korku var
Bu sene ABD'de mortgage sisteminde problem var; insanlar orada düşük kaliteli mortgage'ları ödeyemedi. Ardından en büyük ikinci mortgage şirketi New Century Homes şirket kottan çıkarıldı. Daha sonra yine sektörün önde gelen iki fonu 4,5 milyar dolarlık zararla battı. Öte yandan Avrupa'da mortgage'a fon sağlamış şirketlerin hisse değerleri de hızla düştü. ABD'deki mortgage sektörüne finansman sağlayan Japon Nomura şirketi piyasadan çıkacağını açıkladı. ABD'de şu anda düşük kaliteli mortgage bulmak gerçekten zor; çünkü insanların ödeme gücü zayıf, bu nedenle de kredi faizleri çok arttı. Normal piyasa faizler ile aradaki fark 70 baz puana kadar çıktı.
Aslında kritik soru şu; acaba düşük kaliteli mortgage'dan zarar gören ABD ekonomisinde yaşanan bu olumsuz gelişme en kaliteli mortgage kredilerine sıçrayabilir mi? Gelişmenin, sarsıntının diğer piyasalara yayılma korkusu var. Yayılırsa sadece birkaç fon değil, daha arkada morgage ipotek senetlerine yatırım yapmış olan bir çok fon batabilir.
Gözler ABD'den gelecek verilerde...
Piyasa yaşanan tüm bu gelişmelerin ardında durup bekler. Bu arada eğer dışarıda gerçekten birkaç fonun daha zora girdiği haberi gelirse piyasa panik hareketa geçer. Bu nedenle piyasa yukarı gidemiyor, bir dip yapması gerek. ABD'de Dow Jones'taki düşüşten sonra bekleyip görmek lazım. Şu aaralar bir enerji boşalması gerçekleşti. ABD'den gelecek verilere göre piyasa bir yol bulacaktır.
Orta vadeli bakacak olursak ABD'deki gelişmeler çok olumsuz. Önümüzdeki bir-iki aydaki vadede borsalardaki yükselen trendin artık durduğunu, aşağı yöndeki hareketin bir miktar daha güçlendiğini görebiliriz. Yatırımcı dikkat etmeli, yukarı ve orta vadeli yatırım konusunda temkinli olmalı.
Yabancı yatırımcı şu anda dövizi yukarı çekmek istemeyecektir
Dolarda çok fazla hareket olacağını düşünmüyorum, elbette yine bir kanal içinde hareket edecektir. Kritik nokta şu; dolarda kalıcı bir yükselişin başlaması için, yabancıların Türkiye'den yavaş yavaş kaçma eğilimde oldukların görmemiz gerektiği. Bunu görmek için de daha önce Meksika'da yaptıkları gibi, yabancılar biliyorlarlar ki döviz piyasasından bir anda çıkıp gitmek mümkün değil, çünkü 90 milyar dolara yakın sıcak para soktular piyasaya.
Bu nedenle ciddi bir artış öncesinde yabancıların en azından dövize endeksli kağıt isteyeceklerini düşünüyorum. Türk Lirası aşırı değerli, bu nedenle dolarn tavan seviyesini bilmek mümkün değil. Çünkü dış piyasalarda her an farklı bir gelişme olabilir. Yabancı yatırımcı şu anda dövizi yukarı çekmek istemeyecektir. Döviz piyasası onların elinde, ne Merkez Bankası ne de yerli oyuncular şu anda müdahalede bulunmyor. Fiyatları istedikleri gibi kontrol ediyorlar.
Dolar yatırımcısı ne yapmalı?
Dolar yatırımcısı öncelikle hangi vade için dolar aldığını göz önünde bulundurmalı. Kısa vade düşünüyorsa, bu dönemde çok fazla şey beklememeli. Ama yatırımının büyük bir bölümünü dolara yatırmış, uzun vadede kazanmayı düşünenler varsa şunu unutmamak gerek; makro ekonomik dengesizlikler bir şekilde mutlaka yerini bulur. Ekonomi bu dengesizliklerin hepsini altüst edecek derecede dengeye gelir. Bunu 2001 krizinde de Asya krizinde de gördük.
Türk lirası şu an çok değerli. Bu nedenle "dolar ne zaman yükselir?" sorusunun yanıtını vermek güç. Öte yandan bu gelişmeyi önceden sezebileceğimiz sinyaller de vardır. En önemli sinyallerden bir tanesi; hazinenin dövize endeksli veya döviz kağıdı çıkarmaya başlaması. Yatırımcılar bunu izlemeli. 1-2 sene vadeli alan yatırımcı ise; bu fiyatlardan satmamalı, çünkü fiyatlar çok ucuz. Şu an yukarı yönlü bir hareket başlayacağı sinyali yok, trend henüz aşağı yönde.
Yatırımcılara önerim şu; bazı bankalar kur aşağı inse de kur farkını ödüyorlar. Bu bankalarla görüşebilirler. Dövizde kalacaklarsa; hem faizini alır hem de kurun aşağı gitmesinden etkilenmezler.
SAYILGAN MENKUL DEĞERLER GENEL MÜDÜR YRD. HİKMET BAYDAR
Sayılgan Menkul Değerler Genel Müdür Yardımcısı Hikmet Baydar, piyasalardaki ve özellikle dolardaki bu hareketliliğin sebebini anlamak için dış piyasalarda yaşanan gelişmelere odaklanmak gerektiğini söylüyor. İşte Baydar'ın açıklamaları;
"Dolardaki hareket aynı zamanda bono ve hisse senedinde satış, eurobondda satış ve dolara alış şeklinde gerçekleşiyor. Yurtdışındaki piyasalarda çok sert dalgalanmalar oldu, bunlardan en önemlisi bazı fonların şirket alış işlemleri arz ettikleri tahvilleri satamamaları ve bazı hedge fonların sıfırlanması.
Dövizdeki hareketlilikte yabancının çok büyük etkisi var. Yukarı hareketlerde, yabancı portföylerinin dolar karşısında hızlı bir şekilde değerinin azalması söz konusu. Bu nedenle yabancı yatırımcı doların yükselmesini istemez. Bunun yanında yabancı yatırımcı yurtdışı piyasalarda yaşanan olumsuz gelişmeleri görünce içerideki karını bir başkasının kar realizasyonu nedeniyle kaybetmek istemez. Yani yatırımcı bir başka fon gelip Türkiye'de satış yapıp dolar alıp giderse bu durum dolayısıyla zarar edip Türkiye'deki pozisyonlarını artırmak zorunda kalmak istemiyor. Buu engellemek için; doları alım yaparak 1.32'ere çekiyor. Bunun yanında bono satarak yükseltiyor, hisse senedi satışı yapıyor ama nette baktığımızda, pozisyonda bir değişiklik söz konusu değil. Çünkü fiyat kayması söz konusu değil, alıcı yok. Böyle olunca yabancı yatırımcı fiyatları yurtdışındaki dalgalanmalara uygun seviyeye getiriyor.
Dolar yatırımcısı 1.250'lere düşüşe göre pozisyon almalı
Şu an için doların 1.3170'lerin üzerine çıkması zor. 1.320 çok önemli bir direnç. Doların, eğer yurtdışında özellikle Japon yeni dolar paritesinde118'lerin altına doğru bir gevşeme olmaması durumunda, TLY'ye karşı 1.2580'lere inmesini bekliyorum. YTL dolara karşı şu anda pariteden bağımsız olarak da prim yapıyor.
Dolar yatırımcısı 1.250'lere düşüşe göre pozisyon almalı. Dolar için 1.30'un üzeri şu an için gerekli görünmüyor. Zaten Türkiye'de belirsizlikler de kalktı; cumhurbaşkanlığı seçiminde belirsizlik de kayboluyor.
Önümüzdeki dönemde Merkez Bankası'nın faiz indirimine gitme ihtimali var. Öte yandan ratingimizin artma ihtimali var. Böyle bir ortamda doların yukarı yöne gideceğine dair bir şey söz kousu değil. Bu hareketler tamamen yurtdışına bağlı olduğu için yurtdışındaki bir olumsuzluk bütün piyasalarda kaybettirecektir. Yabancı yatırımcı bu pozisyonu tuttuğu sürece doları tutmak pek karlı değil.
TGRT HABER EKONOMİ EDİTÖRÜ NECMETTİN BATIREL
TGRT Haber Ekonomi Editörü Necmetiin Batırel'e göre yabancı yatırımcı çıkış yapmadığı sürece döviz böyle gevşek kalmaya mahkum. Peki piyasalar nereye koşuyor? İşte Batırel'in piyasa analizleri;
Dolar son 5 seneden beri Türkiye'de son derece düşük bir seviyede seyrediyor. Yabancı yatırımcıların Türkiye'ye gelişlerindeki yoğunluk dövizden kaçışı da beraberinde getiriyor. Yabancılar gelirken dolarlarını satıyorlar, yerine hisse senedi ve tahvil alıyorlar. Yabancıların hisse senedi ve tahvil portföylerinin tutarı şu anda 75 milyar doları bulmuş vaziyette, bu Türk ekonomisi için oldukça büyük bir rakam.
Dolarda 1.270-1.280 seviyeleri tavan
Geçen hafta dünya borsalarında.Bu gelişme dünya kredi piyasalarındaki bozulmanın acaba büyüme hızını olumsuz yönde etkiler mi etkilemez mi diye bir soruyu da beraberinde getirdi. Öte yandan her hafta yeni bir şirket evliliği ya da şirket satın alması haberi açıklanıyordu, "bu haberlerin sonuna mı gelindi?" şeklinde bir yargı oluştu, dolar bu nedenle değer kaybetti. Bu gelişme carry-trade yapan fonların rahatsız olmasına yol açtı, hızlı bir hareket yaşandı; bir takım yabancı fonlar Türkiye'den çıkış yaptılar. Son üç gün içinde 3-5 milyar dolar fonun çıkış yaptığı belirtiliyor. Fakat şu anda bu hareket biraz durulmuş gibi görünüyor. Zira yurtdışındaki aşırı hareketlenme de biraz durdu. Japon yeni dolara karşı yine 119 seviyelerine çıktı.
Fakat doların orta ve uzun vadede yene karşı da değer kaybedeceğinin de anlaşılması, daha doğrusu Japonya'da faizlerin Ağustos ayında artırılacak olması beraberinde yeni bir para hareketini getirecek. Bu şunu gösteriyor; dünya borsalarında bir düzeltme hareketi yaşandığı zaman, özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki döviz hareketleri birden bire yoğunlaşıyor. Türkiye'de de kırılgan bir yapı var, cari açıktaki büyüklük dolayısıyla, bu yüzden ben dolarda şu anda 1.270-1.280 seviyelerinın tavan olduğunu düşünüyorum. Bunda sonra hareket 1.330 YTL'nin üzerinde gerçekleşecektir. 1.330 YTL'yi aştığı takdirde dolar, 1.360 YTL'ye yükselebilir.
1.360 YTL'yi kırdığı zamanda 1400 YTL'ye kadar yükselebilir. Şu anda özellikle ithalat yapanların dövizde açık pozisyon taşımamaları gerekir. Ancak sonuçta dünya borsalarında iyimser hava devam ettiği sürece; bizde de faizler yüksek kalmaya devam edecek. Belki yılın son çeyreğinde Merkez Bankası kademeli olarak yavaş yavaş faizleri geri çekebilir. Son olarak şunu söyleyebilirim ki; dövizdeki bu durgun hareketin bittiğine inanıyorum, yukarı hareket yeniden yaşanabilir. Hazırlıklı olmak gerek.
İmedya.com
