Yer altındaki nadir toprak elementler Türkiye’de hangi bölgelerde?

Nadir toprak elementleri (NTE), modern teknolojilerin vazgeçilmezleri arasında yer alırken dünyada giderek daha fazla gündeme geliyor. Türkiye’de de çeşitli bölgelerde bulunan nadir toprak elementi yatakları, bu alandaki potansiyeli ortaya koyuyor. İşte nadir elementlerin Türkiye'de çıkarıldıkları bölgeler...

Akıllı telefonlardan elektrikli araçlara, rüzgar türbinlerinden savunma sanayiine kadar pek çok alanda kullanılan nadir toprak elementleri (NTE), günümüz teknolojisinin temel ihtiyaçları arasında bulunuyor.

TRT Haber'de yer alan habere göre güçlü mıknatıslar, bataryalar ve elektronik sistemlerde kullanılan bu elementler, özellikle yeşil enerji dönüşümü ve dijitalleşmeyle birlikte küresel ölçekte daha fazla dikkat çekiyor. Bu durum, Türkiye’nin sahip olduğu potansiyeli de gündeme taşıyor. Nitekim Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın, “Nadir toprak elementleri konusunda biz ülke olarak dünyanın ilk beş ülkesi arasına gireceğiz” açıklaması, bu alana yönelik hedefleri ortaya koyuyor.

Türkiye’nin nadir toprak elementleri konusundaki potansiyelini İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Mühendislik Fakültesi Maden Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. İlgin Kurşun anlattı. Prof. Kurşun, “Türkiye’nin en yüksek NTE rezervine sahip cevher yatağı; bastnazit, florit ve barit minerallerini bünyesinde barındıran Eskişehir-Kızılcaören sahasıdır” ifadelerini kullandı.

Nadir toprak elementlerinin kimyasal açıdan birbirine çok benzemesi, beraberinde bazı sorunları da getiriyor. Prof. Dr. Kurşun, “NTE’lerin gösterdiği benzer kimyasal özellikler nedeniyle bu elementlerin birbirlerinden ayrıştırılmasının teknik olarak zor olması, günümüzde bu elementlerin işletilmesinde karşılaşılan başlıca zorluklardan biridir” dedi.

Türkiye’de öne çıkan sahalar

Dünya genelinde nadir toprak elementleri rezervleri ağırlıklı olarak Çin, Vietnam, Brezilya, Hindistan, Avustralya ve Rusya’da bulunuyor. Yaklaşık 120 milyon ton civarındaki küresel rezervlerin yüzde 35’ine sahip olan Çin, üretim ve ihracatta da ilk sırada yer alıyor. Dünya tüvenan nadir toprak elementleri üretiminin yaklaşık yüzde 70’i de Çin tarafından gerçekleştiriliyor.

Türkiye’de nadir toprak elementlerine yönelik çalışmalar ise ilk kez 1950’li yılların sonlarında Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü tarafından başlatıldı. Bu süreçte farklı bölgelerde dikkat çekici cevherleşmeler tespit edildi.

Türkiye’nin bilinen en önemli nadir toprak elementleri sahalarından biri Eskişehir-Kızılcaören bölgesi. Prof. Dr. Kurşun, bu yatağın yapısına dikkat çekerek, “Türkiye’nin en yüksek NTE rezervine sahip cevher yatağı, bastnazit, florit ve barit minerallerinin cevher bünyesinde bulunduğu Eskişehir-Kızılcaören sahasıdır” açıklamasını yaptı.

Kızılcaören sahasında seryum, lantan ve neodimyum nadir toprak oksitleri bulunuyor. Bölgede pilot tesis ölçekli üretim çalışmaları sürerken, ilk aşamada lantan, seryum, praseodimyum ve neodimyum elementlerinin üretimi hedefleniyor.

Prof. Dr. Kurşun, farklı bölgelerdeki potansiyele de işaret ederek şöyle devam etti:

“Ülkemizde potansiyel teşkil eden önemli NTE yataklarından biri Isparta-Çanaklı’dır. Malatya-Kuluncak bölgesindeki NTE cevherleşmesi ise lantan, seryum, praseodimyum, neodimyum ve itriyum ile birlikte toryum elementlerini içermektedir.”