Beş nadir sikke, İslam'ın Arap Yarımadası'ndan yayılmasının tarihini anlatıyor ve tamamen İslami bir para sisteminin doğuşuna dair hayati tarihi kanıtlar sunuyor.
Basıldıkları tarihten bu yana bin yıldan fazla bir süre hayatta kaldılar. İslam'ın ilk yüzyılına ait beş sikke, yeni uygarlığın mevcut imparatorluklardan nasıl sikkeleri uyarladığını ve ardından kendine özgü İslami sikkeler bastığını gösteriyor. Bugün her zamankinden daha değerliler - Londra'daki Morton & Eden müzayede evi tarafından bu ayın başlarında yapılması planlanan bir satışta toplu olarak 1 milyon dolara alıcı bulmaları bekleniyordu, ancak bu koronavirüs pandemisi nedeniyle ertelendi. (Fotoğraf kredisi: Morton & Eden)
Para kullanmadan önce Araplar, yiyecek, hayvancılık, baharatlar ve seyahatlerinde elde ettikleri tütsü ve mür gibi nadir kokuları takas ederek ticaret ve takas toplumu olarak faaliyet gösteriyorlardı. İslam Peygamberi Muhammed'in 632 yılında ölümünden sonra, İslam imparatorluğu Emevi Halifeliği altında genişlemeye devam etti. 7. yüzyıl Arabistan'ında, yenilgiye uğratılan Bizans ve Sasani imparatorluklarından (günümüz Suriye, Ürdün, Lübnan ve Mısır dahil) kalan paralar, Müslümanlar tarafından kullanılan ilk paralar oldu. Altın paranın en eski örneklerinden biri, 600'lü yıllardan kalma "değiştirilmiş haç" solidi'dir ; bu türden çok az para günümüze ulaşmıştır. (Kaynak: Morton & Eden)
Morton & Eden'de sikke uzmanı olan Stephen Lloyd, "Yeni altın sikkeler basıldığında mevcut Bizans prototipleri kullanıldı, ancak haç gibi açık Hristiyan sembolleri basitçe kaldırıldı" diyor. "Büyük Müslüman fetihlerinin ilk yıllarında mevcut bir sikke geleneği yoktu, bu nedenle yöneticiler kendi amaçları için kullanılan sikkelerden ilham aldılar veya onları uyarladılar." Bu durum, bir tarafında kılıç tutan ayakta duran bir adam figürü bulunan ve Emevi Halifesi Abdülmalik olduğu düşünülen "Ayakta Duran Halife" olarak adlandırılan bu gümüş Arap-Sasani sikkesi gibi örneklendirilebilir. Popüler sikke daha sonra Suriye'de altın ve bakır olarak basıldı ve Şam, Halifeliğin başkenti olarak hizmet verdi. (Kaynak: Morton & Eden)
"Ayakta Duran Halife"nin diğer yüzünde Sasani Kralı II. Hüsrev'in (591-628 MS) taçlı büstü yer almaktadır. Sikke, o dönemde dolaşımda olan mevcut gümüş drahmilere benzer. Tarihin bu noktasında, Müslüman fetihleri hem doğuya hem de batıya doğru genişleyerek, eski Bizans ve Sasani imparatorluklarını ve bunların sikkelerini tek bir imparatorluk altında birleştirmişti. (Kaynak: Morton & Eden)
Mihrap ve Anaza drahmi, adını eşsiz tasarımından almaktadır. Bu sikke, İslam mimarisinde sıkça rastlanan belirgin kavisli bir yapı olan mihrabın (kemer) en eski tasvirlerinden birini içermektedir. Merkezde ise Hz. Muhammed'in taşıdığı rivayet edilen mızrağı onurlandırmak için anaza (mızrak) yer almaktadır. Bazı akademisyenler, zırh tasvir edildiği için sikkenin askeri para birimi olarak kullanılmış olabileceğini de öne sürmüşlerdir. (Fotoğraf kredisi: Morton & Eden)
Lloyd, "Otuz yıl boyunca çeşitli melez para biçimlerinden sonra, Hicri 77 yılında [MS 696] ilk Emevi altın dinarı basıldı ve bu, tamamen İslami yeni bir para biriminin doğuşunu müjdeledi" diyor. Bu paralar, önceki paralarda olduğu gibi hiçbir resim içermeyen, sadece Kur'an'dan açık ve basit alıntılar içeren bir tasarım değişikliğini işaret ediyordu. Hristiyan Teslis doktrininin aksine, bu paralar Arapça yazıyla "Allah'tan başka Tanrı yoktur" gibi Tanrı'nın birliğini vurgulayan sözlerle kazınmıştı.
Lloyd, “Abdülmalik ibn Mervan’ın tek, birleşik ve kendine özgü bir İslami altın sikke sistemini tanıtması, İslam tarihinin erken dönemlerinde haklı olarak bir dönüm noktası olarak görülmüştür. Altın dinar, çarpıcı sadeliğiyle güzeldir ve açıkça ve tavizsiz bir şekilde İslamidir,” diyor. (Fotoğraf kredisi: Morton & Eden)
Yeni Kur'an ayetleriyle süslenmiş dinar sikkeleri, Emevi yönetimi altında üretilen standart para birimi haline geldi. Bu sikke tarzı, 749 yılında Halifeliğin yıkılmasından sonrasına kadar değiştirilmedi; ancak Halife Abdülmalik'in getirdiği birçok yazı, yaklaşık altı yüzyıl sonra Abbasi Halifeliği döneminde basılan sikkelerde de bulundu. Erken İslam dönemine ait sikkeler, dünyanın dört bir yanında hala bulunabilmektedir; bunlar arasında, yabancı özel koleksiyoncuların elinde bulunan ve 2010 yılında Mısır Yüksek Antik Eserler Konseyi'ne iade edilen bu sikkeler de yer almaktadır. (Kaynak: AFP)
Erken İslam dönemine ait günümüze ulaşan sikkeler, hem Arap hem de uluslararası koleksiyoncular tarafından büyük ilgi görüyor; bunlardan biri yakın zamanda Ekim 2019'da bir müzayedede Avrupalı özel bir koleksiyoncu tarafından 3,7 milyon sterline satın alındı . Lloyd, "Olağanüstü rekor kıran dinar, Suudi Arabistan'da bir yer adını taşıyan ilk İslami altın sikke ve aslında Körfez bölgesinin tamamından çıkan en eski dinar olma özelliğini taşıyor" diyor. "Üretimi için kullanılan altının, Mekke ve Medine kutsal şehirleri arasında bulunan bir madenden geldiğine dair güçlü kanıtlar var: Bu maden sadece birkaç halifeye ait olmakla kalmamış, aynı zamanda Hz. Muhammed tarafından da başka bir eski sahibine verilmişti."
Diğer İslami sikke koleksiyonları Londra'daki British Museum'da , Oxford'daki Ashmolean Müzesi'nde , Dubai'deki Sikke Müzesi'nde ve bu yılın başlarında açılan Abu Dabi'deki "İslam Sikkeleri: Tarihin Sırları" sergisinde sergilenmektedir . (Kaynak: Morton & Eden)
