Adana'da dakikalar içinde gerçekleşen 4.8, ve 4.9 büyüklüğündeki depremlerin hemen ardından Osmaniye'de de 5.2'lik deprem meydana geldi. Prof. Dr. Osman Bektaş, bu deprem fırtınasını CNN TÜRK yayınında değerlendirdi. Bektaş, "4.8 ile başlayıp böyle arka arkaya gelmesi bizi tedirgin etti. 6 üzerinde, 6-7 arası deprem olasılığı var." dedi. CNN TÜRK'e konuşan Prof. Dr. Süleyman Pampal ise, 'Bölgede 7 ve üzeri deprem tehlikesi var mı?' sorusuna 'maalesef tüm Türkiye'de olduğu gibi bu bölgede de var." dedi. Pampal, İstanbul Avrupa Yakası'na 10-15 km mesafedeki Orta Marmara Fayı'na dikkat çekerek "1766'da kırılan parçanın bir tanesinin kırılmadığını biliyoruz. Kırılırsa 7 civarı bir deprem üreteceğini biliyoruz. Burası da şu anda topun ağzında olan yerlerden biri." ifadesini kullandı.
Prof. Dr. Osman Bektaş, CNN TÜRK yayınında yaptığı değerlendirmede şu ifadelere yer verdi:
Prof. Dr. Osman Bektaş, 'İki senaryo var. 2023 yılından beri zaman zaman 4-5 büyüklüğünde depremler oldu ama büyük deprem gelmedi. Bu deprem enerjisini düşürdüğü anlamına gelebilir. 4.2'den başlayıp 4.9 ve 5.2 şeklinde devam etmesi beni biraz tedirgin etti. Savrun fayı böyle bir davranış yapmamıştı.' dedi.
Adanalılar için şu an panik yapılacak bir durum yok. 2023 yılından beri bu depremler olmaya devam ediyor. Bu fayın yavaş yavaş enerjisini boşalttığı anlamına gelir. Savrun fayı, Maraş depremlerinden farkı bir davranış sergiliyor. 3 yıldan beri 4-5 büyüklüğünde deprem üretiyor. Yavaş yavaş hareket ediyor ver enerjisini bırakıyor.
Ancak beni biraz tedirgin eden ise 4,8 ile başlayıp 5,2’ye çıkması takip edilmeli. Bu biraz beni tedirgin ediyor. Geçmişe göre büyük deprem beklenmez ama yine de takip edilmeli. 6 büyüklüğünde deprem gelebilir mi evet gelebilir ama bu fay 2023 yılından beri 4-5 deprem üretiyor. Bu da bizi rahatlatıyor.
"ÇOK BÜYÜK HASAR OLUŞTURMAZ"
Adanalılara geçmiş olsun. 6 büyüklüğündeki bir deprem Adana yapı stokuna bakılırsa çok büyük bir hasar oluşturmayabilir. Art arda deprem biraz korkutabilir. 4.8 ile başlayıp böyle arka arkaya gelmesi bizi tedirgin etti. 6 üzerinde, 6-7 arası deprem olasılığı var.
"DEPREM ADANA'YA YAKLAŞIYOR"
Prof. Dr. Naci Görür ise sosyal medya hesabından Adana ve Osmaniye'deki depremleri değerlendirdi. Görür, paylaşımında şu ifadelere yer verdi:
Ayvacık/Sajmbeyli ve Osmaniye -Adana’da 4,8-5,1’lik depremler oldu. DAF üzerinde olan depremler. Depremler Körfez’e ve Adana’ya yaklaşıyor! 6 Şubat depremleri etkisini gösteriyor. Geçmiş olsun.
PROF. DR. PAMPAL'DAN ÖNEMLİ UYARI
CNN TÜRK yayınında Adana ve Osmaniye'deki depremleri değerlendiren Prof. Dr. Süleyman Pampal ise konuşmasında şu ifadelere yer verdi:
Şimdi birinci deprem Adana Saimbeyli'nin yakın güneyinde, bir 10-15 kilometre güneyinde Ayvacık denilen bölgede Yarbi Fay'ı diye benim adlandırdığım bir fay var orada. Doğu-Batı yönlü, aktif bir fay. Birinci depremin, 6 Şubat'ta ikinci depremi üreten Çardak Fay'ının batı ucuna yakın, biraz daha güneyde, Doğu-Batı yönlü onun gibi... O bölgede zaten faylar olmaya devam ediyor, depremler olmaya devam ediyor.
İkinci bahsettiğiniz Osmaniye'de deprem dediğiniz yer ise o depremin olduğu yerin aslında bir 15 kilometre aşağı yukarı güneyinde Bağdaş mevkii, Sumbas'a bağlı. Burası eskiden Adana'ya bağlıydı ama şu anda Osmaniye'ye bağlı Sumbas ilçesinin hemen 10 kilometre kuzeyindeki, 15 kilometre kuzeyindeki bir bölge. Burada da yine Doğu-Batı yönlü Kırkpınar Fay'ı olarak adlandırdığım ve haritaladığım benim bir fay var. Bu fayın kırılmış olduğunu varsayıyorum, öngörüyorum.
Bu faylar çünkü bölgede 5.5 büyüklüğünde depremleri daha önce hemen batı tarafındaki Akçalı Uşağı ve Bozdoğan Uşağı faylarının bulunduğu bölgede yaşadık. Buna benzer faylar Doğu-Batı yönlü, Kuzey-Güney yönlü Savrun Fay'ını kesen faylar. Bunlar aktif, yani bu Doğu-Batı yönlü faylar. Onlardan biri güneyde kırıldı, biri de kuzeyde kırıldı. Birbirine de 15-20 kilometre mesafe var. Yani bu iki deprem aynı sistem içinde, tektonik sistem içinde bulunan faylar.
"BEKLEMEDİĞİMİZ DEPREMLER DEĞİL"
O bakımdan yani 'Bir Adana'da, bir Osmaniye'de oldu' paniğine gerek yok. Depremler aynı bölgede oluyor, birbirine çok yakın bölgede oluyor. Beklemediğimiz depremler değil, bilmediğimiz faylar değil. Özelliklerini biliyoruz, öyle 7-8 büyüklüğünde deprem üretebilecek faylar değil bunlar. Daha çok 5-6 büyüklüğünde, arası büyüklükte deprem üretebileceğini yıllardır dile getiriyorum zaten. Çünkü bölge benim çok iyi bildiğim, çalıştığım bir bölge olduğu için daha rahat konuşabiliyorum."
"Yani güney bölge, bu Osmaniye'de denilen, Sumbas'ta denilen yerdeki depremi üreten fayların özellikleri bu türden. Ama kuzeyde Saimbeyli civarında, bu yaz özellikle arazi çalışması yaptığımız ve Yarbi Fay'ı olarak adlandırdığımız daha büyük bir fay var maalesef. Burada bir miktar daha büyük deprem olma ihtimalini göz ardı etmemek gerekiyor.
O bakımdan yani bölgenin normal, beklenen depremleri olarak değerlendirmekle beraber hep baştan itibaren dile getiriyorum. Yaz başında Ceyhan'da bir bilgilendirme konferansı yapmıştık halkımıza, bu durumu ben açıkladım orada da. Yani bölge maalesef tektonik bakımdan aktif. Ortalama 6 büyüklüğüne varan, 6'yı geçecek büyüklüklerde deprem üretecek çok sayıda fayın varlığını biliyoruz.
Kuzeyde bir miktar daha, yani Göksun-Saimbeyli hattının yakın güneyinden Doğu-Batı yönünde geçen biraz daha büyük bir fay var. Yarbi Fay'ı diye adlandırdım, daha resmileşmedi ama yayınladığımızda makalede resmileşir. Bu fay eğer hareket ederse bir miktar daha büyük deprem üretme potansiyeli taşıyor.
7 BÖLGEDE 7 ÜZERİ DEPREM TEHLİKESİ VAR MI?
Maalesef, maalesef tüm Türkiye'de olduğu gibi bu bölgede de var, haklısınız. Ve bölge maalesef Çukurova'nın kıyı kesimi, yani Toroslarla Çukurova'nın kesişiminde, arasında bulunan bir bölge. O bakımdan özellikle ilçeler bazında ve Adana'nın kuzey kesimleri alüvyal zeminler üzerine kurulmuş, maalesef de depreme dayanıklı olmayan bir yapı stokuna sahip. Yani 6 Şubat'tan sonra muhtemelen yeni yapılaşmalarda bu durum daha dikkate alınarak inşaatlar yapılıyordur ama geçmiş yapıların depreme dayanıklı olmadığını, yani çoğunlukla olmadığını söyleyebiliriz. O bakımdan yani bölgenin zemin durumu maalesef depremin yıkıcı etkisini, büyüklüğünü 3-4 katına kadar artıracak, ivmesini 3-4 katına kadar artıracak özellikler taşıyor.
Dediğiniz gibi alüvyal zemin, yeraltı suyu içeren zemin... Bunlar depremin hiç sevmediği zeminler. Ve bu zeminlerin üzerine biz maalesef Çukurova bölgesinde, Çukurova'yı tamamıyla yapılarla, üstelik de gökdelen mertebesinde çok katlı, ağır betonarme yapılarla kapatmışız; tarıma kapatmışız. Yani çok yanlış bir kentleşme politikası izlemişiz. Bundan sonra bu duruma dikkat etmemiz lazım. Deprem bu tür yapıları hiç sevmez. Yani uygun olmayan zemine kötü yapı yapmışsınız. Depremde en çok hasar görecek, kayıp verecek yapılar bunlar. Yani yapacağınız şey uygun zemine doğru yapı, o da alüvyal zemin üzerine az katlı, hafif yapı yapmaktır. Bölgede maalesef yapılaşma bunun tam tersi durumda.
Buna siz de dikkat çektiniz, ben de vurgulamak isterim. Bu konuda çok daha duyarlı davranmak lazım bundan sonra. Yani zemin durumu dikkate alınarak yapı sistemi seçilmeli, buna uygun yapılar... Yani kaya zemin üzerine çok katlı betonarmeyi yapın, yeter ki usulüne uygun yapın, deprem yönetmeliğine uygun yapın. Ama alüvyal zemin üzerine çok katlı, ağır betonarmeyi yapmayın. Usulüne uygun yapsanız bile öyle şeyi gözden kaçırırsınız, mesela sıvılaşma nedeniyle bütün bir bölge zemine gömülür.
Bu dünyada da var, Niigata Depremi Japonya'da. Türkiye'de de var; yani 6 Şubat'ta işte sıvılaşma nedeniyle, zeminin etkisiyle çok sayıda kayıp verdik. Bundan sonra vermeyelim, artık yeter yani. Dikkat edelim.
ALÜVYAL ZEMİNE UYGUN YAPSANIZ BİLE RİSKLİ
Yani kaya zemin üzerine çok katlı betonarmeyi yapın, yeter ki usulüne uygun yapın. Deprem yönetmeliğine uygun yapın. Ama alüvyal zemin üzerine çok katlı, ağır betonarmeyi yapmayın. Usulüne uygun yapsanız bile, öyle şeyi gözden kaçırırsınız, mesela sıvılaşma nedeniyle bütün bir bölge zemine gömülür. Bu dünyada da var; Niigata depremi Japonya'da, Türkiye'de de var. Yani 6 Şubat'ta işte sıvılaşma nedeniyle, zeminin etkisiyle çok sayıda kayıp verdik. Bundan sonra vermeyelim, artık yeter yani. Dikkat edelim bu tür konulara.
Yani hemen zaten 6 Şubat öncesinde çok konuştuğumuz Kuzey Anadolu Fayı'nın doğu ucu ve batı ucu var, malum. Doğu ucunda Yedisu Fayı'nın kırılması Erzincan-Karlıova arasında 1874'te kırılmış, 7'nin üzerinde deprem üretmiş, sismik boşluk pozisyonu kazanmış, kırıldı kırılacak durumda bir fay var. Yani Doğu Anadolu Fayı ile Kuzey Anadolu'nun kesiştiği yerin hemen yakın batısı. Karlıova'da kesişirler; güneyden Doğu Anadolu Fayı gelir, batıdan Kuzey Anadolu Fayı gelir, Karlıova'da birleşirler. İşte Karlıova ile batıya doğru Erzincan arasında kırılmamış parça 7-7,5 arası deprem üretme potansiyeliyle bekliyor, her an kırılabilir.
ORTA MARMARA FAYINA DİKKAT
Kuzey Anadolu Fayı'nın batı ucunda diyebileceğimiz, İstanbul civarında, İstanbul'un Avrupa Yakası'nın sahiline 10-15 km mesafede Orta Marmara Fayı var. Burası da kırılmadı. Buradan da kırılma ihtimali var. Geçen yıl 23 Nisan'da biliyorsunuz 6,1'lik bir deprem üretti Silivri'nin bulunduğu bölgeden doğuya doğru. Oradan da doğuya doğru, 1766'da kırılan parçanın bir tanesinin kırılmadığını biliyoruz. Kırılırsa 7 civarı bir deprem üreteceğini biliyoruz. Burası da şu anda topun ağzında olan yerlerden biri.
Onun dışında Batı Anadolu'da ve Doğu Anadolu Fayı'nın Çelikhan'dan Bingöl'e doğru kırılmamış birtakım segmentlerinin varlığını biliyoruz. Orası zaten 6 Şubat'ta 7,8 ve 7,6'lık depremlerle anormal stres yüklendi. İşte hemen Malatya'nın yakın batısında Malatya Fayı var, kuzeyde hemen Ovacık Fayı var; bunlar aktif faylar ve kırılırsa 7 civarı deprem üretme potansiyeli olan faylar.
Orta Anadolu Fay Zonu var; Kayseri civarında çok sayıda aktif faylar var, oradan güneye doğru Akdeniz'e kadar inen Pozantı üzerinden, Ecemiş Fayı var. Yani işte Sındırgı civarı Batı Anadolu'da, şeyi Denizli civarında Pamukkale Fayı... Şu anda sismik boşluk olan yerleri söylüyorum. Yani önümüzdeki dönemde ilk kırılacak faylar bunlar. O kadar çok ki... O bakımdan Türkiye'de deprem tehlikesi konusuda bir yerin diğer yere göre daha güvenli olma ihtimali yok. Her taraf deprem tehlikesinin çok yüksek olduğu, yakın olduğu bölge. Türkiye böyle bir coğrafya. Sismik bakımdan aktif ve her 6,5 yılda bir 7 üzeri deprem üreten bir bölge. Aktif tektonik bakımdan özellikleri bu.
