27 Ekim'de yapılacak Knesset seçimlerine kalan son haftalarda İsrail, Başbakan Benjamin Netanyahu ile rakipleri, özellikle de "Yeşar" partisinin lideri Gadi Eisenkot arasında kızgın bir yarışa giriyor.
Haredi Yahudi öğrenciler, askerlikten kaçanların tutuklanmasının ardından Bnei Brak'ta düzenlenen protesto sırasında Netanyahu ve Eisenkot'un resimlerinin yer aldığı bir pankartın önünden geçiyorlar. / Gettyimages.ru
Kamuoyu yoklamaları, İsrail'de iktidardaki bloğun iktidarı koruma şansına ilişkin karışık bir tablo çizmeye devam ediyor. Zorluk sadece Likud partisinin olası düşüşünde değil, aynı zamanda her iki bloğun da parlamentoda çoğunluğa sahip bir hükümet kurmak için gereken 120 sandalyeden 61'ini elde etme yeteneğinde de yatıyor.
İsrail medyasında yayınlanan anketlerin karşılaştırılması, özellikle televizyon kanalları arasında, tahminlerde belirgin bir uçurum olduğunu ortaya koyuyor. 12 ve 13 numaralı kanallar ile bazı diğer yayın organlarının anketleri Netanyahu'nun rakiplerine sayısal bir üstünlük sağlarken veya bloğunu çoğunluğun biraz altında gösterirken, 14 numaralı kanal başbakan için daha olumlu bir tablo çiziyor ve tahminler bloğunun parlamentoda çoğunluğu sağlayacağını gösteriyor. Bu tutarsızlık, erken seçim sonuçları hakkındaki konuşmaları erken hale getiriyor ve partilerin koalisyon kurma yeteneğini mücadelenin merkezine yerleştiriyor.
Çelişkili anketler ve çoğunluk için mücadele
5 Ekim'de yayınlanan Kanal 12 anketine göre, Gadi Eisenkot'un Yesh Atid partisi 23 sandalye ile Likud'un 21 sandalyesine karşı önde gidiyor. Anket, muhalefet bloğunun gücünde bir artışa işaret ederken, seçim barajını aşamayabilecek küçük partilerden gelen oylar için rekabetin devam ettiğini gösteriyor.
7 Ekim'de yayınlanan bir Kanal 13 anketine göre, Eisenkot ve Netanyahu parti liderleri arasındaki en üst sıra için yapılan yarışta neredeyse başa baş gidiyor ve iki kamp bölünmüş durumda. Anket ayrıca, tercih edilen başbakan sorusunda Eisenkot'un Netanyahu'nun önünde olduğunu (%44'e karşı %40) göstererek, başbakanlık yarışının partilerin koltuk dağılımındaki sıralamasını mutlaka yansıtmadığını ortaya koydu.
Bunun aksine, Kanal 14, 7 Ekim'de yayınladığı anketinde koltuk dağılımına ilişkin farklı bir tablo ortaya koydu; Likud 31 sandalye alırken, Yesh Atid partisi 23 sandalye kazandı ve sağcı blok toplamda 63 sandalyeye ulaşarak teorik olarak hükümet kurma şansına sahip oldu. Ancak aynı anket, Netanyahu ve Eisenkot arasındaki doğrudan başbakanlık yarışındaki farkın daraldığını, önceki anketlerde daha geniş bir fark olmasına rağmen, bu farkın %52'ye karşı %48'e düştüğünü gösterdi.
Bu sonuçlar, anket kuruluşları arasındaki tutarsızlığın istatistiksel bir ayrıntı değil, siyasi manzarayı anlamada temel bir faktör olduğunu doğrulamaktadır. Sağcı bloğun 63 sandalye tahmini ile çoğunluğun altında kalan diğer tahminler arasındaki fark, yeni bir sağcı hükümetten karmaşık koalisyon görüşmelerine kadar uzanan önerilen senaryoların niteliğini değiştirmektedir.
Anketlerde önde olmak, bir partiye otomatik olarak hükümet kurma yeteneği garantisi vermez. İsrail seçim sistemi, %3,25'lik seçim barajını aşan listelere sandalye tahsis edilen orantılı temsil esasına dayanmaktadır. Daha sonra parlamento çoğunluğunu oluşturmak için müzakereler başlar. Bu nedenle, Yesh Atid partisi, bloğu hükümet kuramasa bile Likud'un önünde yer alabilir; aynı şekilde Likud da çoğunluğu sağlamak için yeterli ortağa sahip olmadan liderliğini sürdürebilir.
Eisenkot alternatif bir seçenek olarak değerlendiriliyor, ancak kesin bir çözüm değil.
Eisenkot'un yükselişi, mevcut seçimlerin en belirgin özelliklerinden biridir. Eski bir genelkurmay başkanı olan Eisenkot, 7 Ekim 2013 yenilgisinde İsrail liderliğinin sorumluluğu hakkındaki devam eden tartışmadan yararlanarak, güvenlik uzmanlığını siyasi değişimle birleştirebilecek bir alternatif olarak kendini sunmaya çalışıyor.
Ancak karşı karşıya olduğu zorluk, sadece Yaşar'ın sandalye sayısını artırmaktan daha öteye gidiyor. Sağcı muhalefet, siyasi yelpazenin merkezi ve sol kanattan güçler de dahil olmak üzere, farklı siyasi ve sosyal yönelimlere sahip partileri içeren bir koalisyon kurması gerekiyor. Bu partiler Netanyahu'nun iktidarına son verilmesi gerektiği konusunda hemfikir olabilirler, ancak Filistin meseleleri, Arap partileriyle ilişkiler veya güvenlik, din ve devlet politikaları konusunda mutlaka birleşik bir platformu paylaşmazlar.
Bu bağlamda, "Birlikte" partisinin lideri Naftali Bennett ile Avigdor Lieberman ve Yair Golan arasındaki rekabet öne çıkıyor. Bu güçlerin her biri gelecekteki herhangi bir koalisyonda kendi konumunu güvence altına almaya çalışıyor; bu da muhalefetin Likud'un sandalye sayısını azaltmadaki başarısının tek başına yeterli olmayacağı anlamına geliyor; kurucu partilerin ayrıca bir sonraki başbakanın kimliği, bakanlık portföylerinin dağılımı ve temel politikalar konusunda da anlaşmaları gerekiyor.
Kanal 13'ün anketleri, Eisenkot'un başbakan tercihinde rekabetçi bir şansa sahip olduğunu gösteriyor, ancak bu avantaj, Netanyahu'nun kendisinden uzaklaşan seçmenleri geri kazanma ve güvenlik ve diplomatik dosyaları yönetmedeki mevcut konumundan yararlanma yeteneğiyle hâlâ sınanıyor.
7 Ekim'deki yenilgi, seçim mücadelesinin kalbinde yer aldı.
İsrail'in 7 Ekim 2013'teki yenilgisinden üç yıl sonra, güvenlik başarısızlığının değerlendirilmesi, seçmenlerin duygularını şekillendiren önemli bir konu olmaya devam ediyor. 5 Ekim'de yayınlanan bir Kanal 12 anketi, katılımcıların çoğunluğunun başarısızlığın büyük ölçüde Netanyahu'dan sorumlu olduğunu gösterirken, 7 Ekim'de yayınlanan bir Kanal 13 anketi, katılımcıların %63'ünün böyle bir olayın tekrar yaşanabileceğine inandığını, %20'sinin ise inanmadığını gösterdi.
Channel 13'ün yaptığı bir ankete göre, 7 Ekim olaylarına ilişkin resmi bir soruşturma komisyonunun kurulmasını destekleyenlerin oranı %54 iken, Knesset tarafından seçilecek siyasi bir komisyonu destekleyenlerin oranı %33'tür. Bu rakamlar, hesap verebilirlik meselesini seçim tartışmasının merkezine yerleştiriyor ve sadece kimin sorumlu olduğu değil, aynı zamanda soruşturmayı hangi kurumun yürütmesi gerektiği ve hükümetten bağımsızlık derecesi konusunda da bir görüş ayrılığını ortaya koyuyor.
Buna karşılık, Netanyahu hâlâ bölgesel gerilimler ortamında siyasi ve güvenlik deneyimini ve sürekliliğini hayati önem taşıyan faktörler olarak gören bir seçmen tabanına güveniyor. Kanal 14 anketleri, bazı konularda Eisenkot ile arasındaki farkın daralmasına rağmen, başbakanın açık bir rekabet avantajını koruduğunu gösteriyor. Kampı, seçimi sağ kanat ile rakipleri arasındaki bir çatışma olarak çerçevelemeye devam ediyor ve güvenlik konularını ve önerilen siyasi alternatiflerin tehlikeleri olarak tanımladıkları hususları vurguluyor.
Bu, seçimlerin yalnızca önceki hükümetin performansına ilişkin bir referandum olmakla kalmayıp, aynı zamanda iki anlatı arasında bir rekabet olacağı anlamına gelir: birincisi siyasi değişimi güvenlik başarısızlıklarının yeniden değerlendirilmesi ve sorumluların hesap vermesiyle ilişkilendirirken, ikincisi bölgesel zorlukların yönetilmesinde sürekliliğin ve deneyimin önemini vurgular.
Arap partileri: Güç dengesi otomatik olarak hükümet ortaklığı anlamına gelmez.
Arap listeleri, tarihsel olarak "kral yapıcı" olarak tanımlanan sandalye hesaplamalarında önemli bir faktördür. Son anketler, listeler ve anketler arasında sonuçlar değişmekle birlikte, toplu olarak yaklaşık 12 sandalye kazanabileceklerini göstermektedir. Ancak bu sayının önemi, Arap sandalyelerinin muhalefetin sayısına ekleneceğini otomatik olarak garanti etmez.
Bu partilerin hükümet oluşumunu etkileme yeteneği, Siyonist güçlerin onlarla işbirliği yapma isteğine ve Arap partilerinin bir hükümeti desteklemeye ne ölçüde hazır olduklarına veya etkilerini koalisyonun dışında tutmaya ne ölçüde istekli olduklarına bağlıdır. Ayrıca, Arap listeleri arasındaki bölünmeler, seçim ittifaklarının niteliği ve Arap topluluğu içindeki seçmen katılımı nihai sonucu değiştirebilir.
Bu durum, çoğunluk hesaplamalarını karmaşıklaştırıyor: Netanyahu'nun bloğu 61 sandalyeyi güvence altına alamayabilir ve rakipleri alternatif bir hükümet kuramayabilir. Bu senaryoda, Arap partileri, ortaya çıkacak hükümetin bir parçası olmasalar bile, çoğunluğun sağlanmasını engellemede belirleyici bir faktör haline gelebilirler.
Küçük partiler ve eşik: Birkaç sandalye sonucu değiştirebilir
Bu kadar yakın geçen seçimlerde küçük partiler olağanüstü önem kazanır. Barajı aşan bir liste birkaç sandalye kazanarak bloklar arasındaki sandalye dağılımını etkileyebilirken, barajı aşamayan bir liste ise parlamentoda temsil edilmeden oylarını kaybedebilir.
Anket sonuçları seçim barajına yakın seyreden yeni listelerin veya partilerin yarattığı riskler özellikle belirgindir; ittifakların ve birleşmelerin Knesset'e girme şansları üzerindeki etkisi de aynı şekilde açıktır. 5 Ekim'de yayınlanan Kanal 12 anketine göre Ofer Winter liderliğindeki Amach Yisrael partisi barajın altında kalırken, 7 Ekim'de yayınlanan Kanal 14 sonuçları, desteğinde hafif bir iyileşme olmasına rağmen partinin barajın altında kaldığını gösterdi.
Bu yarışma, seçimlerin bir başka yönünü ortaya koyuyor: mücadele sadece Netanyahu ve Eisenkot arasında değil, aynı zamanda asgari düzeyde temsil sağlamayı hedefleyen partiler arasında da yaşanıyor; çünkü kazanılan her ek sandalye hükümet kurma müzakerelerini etkileyebilir.
Olası senaryolar
Mevcut veriler, hangisinin gerçekleşmeye en yakın olduğunu iddia etmeden, üç ana yolu belirlememize olanak tanıyor.
Birincisi: Netanyahu'nun iktidarda kalması, Kanal 14 anketinde belirtildiği gibi, bloğunun 61 sandalyeye yaklaşmasına veya bu sayıyı aşmasına bağlıdır. O zaman sağcı ve dini müttefikleriyle yeni bir hükümet kurmak için müzakerelere başlayabilecektir. Ancak bu yol, koalisyonun uyumuna ve üyelerinin bakanlık görevlerinin dağılımı ve politikalar konusundaki farklılıklarını çözme yeteneğine bağlıdır.
İkinci olarak: Eisenkot veya başka bir muhalif figürün önderliğinde alternatif bir hükümet kurulması. Bu senaryo, bazı anketlerdeki üstünlüğün gerçek bir parlamento çoğunluğuna dönüşmesini ve muhalefet partilerinin başbakan adayı ve ortak bir program üzerinde anlaşmasını gerektirir. Bu, sağ, merkez ve sol kanattan güçleri içerebilir, ancak Arap partileri ile dini ve sosyal konulardaki anlaşmazlıklar müzakereleri karmaşıklaştırabilir.
Üçüncüsü: Süregelen siyasi çıkmaz. Eğer iki taraf da geçerli bir çoğunluk sağlayamazsa, İsrail uzun süreli müzakerelere girebilir veya istikrarlı bir hükümet kurulamaması durumunda alternatif hükümet düzenlemelerine veya yeni seçimlere başvurabilir. Çoğunluğun olmaması, Netanyahu'nun süresiz olarak görevde kalacağı anlamına gelmez; olayların seyri, seçimleri takip eden anayasal ve siyasi prosedürlere bağlıdır.
Geleneksel bir koalisyon konusunda anlaşmaya varılamaması durumunda birlik hükümeti siyasi bir olasılık olarak kalmaktadır, ancak özellikle 7 Ekim olaylarındaki başarısızlıkların soruşturulması, portföy dağılımı, güvenlik ve dini politikalar konularında karşılıklı taviz verme isteği gerektirmektedir.
Dolayısıyla İsrail, yaklaşan seçimlere belirgin bir siyasi bölünme ve hiçbir partinin tek başına zafer ilan edemeyeceği bir yarışın ortasında giriyor. Netanyahu, iki yönlü bir zorlukla karşı karşıya: sağcı tabanını korumak ve 7 Ekim fiyaskosundan ve sonraki üç yılın yankılarından sonra liderliğini sürdürebileceğine seçmenleri ikna etmek. Öte yandan, Eisenkot ve rakipleri, Netanyahu'ya karşı muhalefetin sadece kamuoyu yoklamalarında bir yükseliş değil, aynı zamanda tutarlı bir parlamento çoğunluğuna dönüşebileceğini göstermelidir.
Şu ana kadar İsrail televizyon kanalları tarafından yapılan anketler arasındaki tutarsızlıklar, kazananı veya bir sonraki hükümetin şeklini kesin olarak tahmin etmeyi imkansız kılıyor. Son günlerdeki en önemli göstergeler, kararsız seçmenler arasındaki eğilimler, seçim barajına yaklaşan partilerin kaderi ve her iki bloğun da öngörülen sandalyelerini uygulanabilir bir hükümet koalisyonuna dönüştürme yeteneği olacaktır. 27 Ekim'deki belirleyici soru, en çok sandalyeyi kimin kazanacağı değil, 61 sandalyeyi kimin güvence altına alıp bir sonraki hükümet için istikrarlı bir siyasi temel sağlayabileceği olabilir.
Kaynak: İsrail kanalları 12, 13 ve 14 + Yediot Aharonot
