ABD merkezli Forbes dergisi, bölgedeki çatışmaların ardından Türkiye’nin izlediği diplomasi trafiğini analiz etti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın üç aşamalı barış planına yer verilen analizde, Ankara’nın taraf seçmeden diplomatik kanalları açık tutarak hareket ettiği aktarıldı.
ABD merkezli Forbes dergisi, Türkiye'nin son yıllarda Ukrayna savaşı, Gazze'deki kriz, Rusya-ABD temasları ve İran'ın nükleer meselesi gibi başlıklarda üstlendiği rolü mercek altına alan kapsamlı bir analiz yayımladı.
"İran'ın Liderliği Başı Kesildi — Türkiye Bundan Sonrasını Belirleyecek" başlıklı yazıda, İran'daki gelişmeler sonrası sürecin seyrinde Türkiye'nin belirleyici olacağı yorumuna yer verildi.
“HAMANEY'İN ÖLMESİ TÜRKİYE'Yİ ETKİLER Mİ?”
"Türkiye'nin son dört yılda Suriye, Kafkasya ve Irak başta olmak üzere bölgesel dosyalarda yürüttüğü diplomatik angajman, sahadaki rakiplerine karşı denge kurmasını sağladı" diyen Forbes, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın saldırıları "derinden rahatsız edici" olarak nitelendirdiğini hatırlattı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın İran, Irak, Suudi Arabistan, Mısır ve Endonezya ile temas kurduğu bilgisine yer verdi.
"Türkiye bu çatışmada hiçbir ülkenin tarafında değil" diyen dergi, İran’daki gelişmeleri izleyen bölgesel aktörler arasında Türkiye’nin ayrı bir yerde durduğunu yazdı.
Değerlendirmede ayrıca 1639'da çizilen Türk-İran sınırının Orta Doğu'nun en eski sürekli yönetilen sınırı olduğu hatırlatıldı.
İki ülke arasındaki ilişkinin sadece güvene değil, "altyapıya" dayandığı da ileri sürüldü:
"Türkiye’nin İran’daki Türk kökenli nüfusla olan bağları, Ankara’ya farklı iletişim kanalları sunuyor. Ankara, her aktörle temas kurarak diplomasiyi yönetiyor."
"TÜRKİYE-İRAN REKABETİ VAROLUŞSAL DEĞİL"
Texas A&M Üniversitesi Çatışma ve Kalkınma Programı Direktörü'nün görüşlerine yer verilen yazıda, "Türkiye'nin İran ile ilişkisi çok yapısal ve istikrarlıdır" denildi. "Ankara, bölgesel olarak aşırıya kaçmayan herhangi bir İran hükümetiyle çalışabilir" sözleri aktarıldı.
Diğer yandan Forbes analizinde, Türkiye'nin dış politika hesaplarının merkezinde Kürt meselesinin yer aldığı da yazıldı. Terör örgütü PKK'nın İran yapılanması olarak bilinen PJAK'ın İran içindeki faaliyetlerine yer verildi. İran'da farklı bir koalisyonun 22 Şubat'ta kurulduğu, PJAK'ın diğer dört İranlı Kürt partisiyle ortak komuta yapısı oluşturduğu ileri sürüldü:
"Terör örgütü PKK'nın Mayıs 2025'te silahlı mücadeleyi sona erdirme kararı aldı, PJAK'ın ise bu kararı takip etmeyeceğini duyurdu"
"TÜRKİYE'NİN BARIŞ PLANI ÜÇ AŞAMALI"
Yazar, Türkiye'nin krizlere yaklaşım modeli üç aşamada özetlendi:
İlk aşama kamuoyu önünde kınama, ikinci aşamada arka kanallar devreye giriyor, üçüncü aşamada ise ekonomik konumlanma geliyor"
Ayrıca Türkiye'nin kalıcı barışı sağlamak adına İran'da iktidarı devralacak yapıyla temas kanallarını açık tutacağı kaydedildi.
Kalkınma Yolu Projesi'nin İran güzergahlarına alternatif bir transit mimari sunduğu da öne sürüldü.
RİSK VAR MI?
Forbes'ın aktardığına göre İran'daki yönetim boşluğunun Türkiye açısından üç risk doğuruyor. İran'ın Türkiye'nin doğal gaz ihtiyacının yüzde 15-16'sını karşıladığı ve sözleşmenin 2026 ortasında sona ereceği bilgisi yer aldı.
Ayrıca Azerbaycan Türklerinin hareketliliğinin bölgedeki dengeleri etkileyebilecek yeni bir tablo ortaya çıkarabileceği öne sürüldü:
“İran’da yaklaşık 30 milyonluk nüfuslarıyla, Fars kökenli İranlılarla birlikte ülkenin en büyük topluluklarından birini oluşturan Azerbaycan Türklerinin tutumunun, yaşanan gelişmeler açısından belirleyici bir rol oynayabileceği değerlendiriliyor.”
"Uzun oyun, önemli ölçüde kısaldı" diyen yazar, İran'da önümüzdeki 30 gün içinde yaşanacak gelişmelerin Türkiye'nin bölgedeki konumunu doğrudan etkileyeceğini aktardı.
