ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), Başkan Donald Trump'ın talimatıyla İran limanlarına ve kıyı bölgelerine yönelik uygulanan tüm deniz ablukasının resmen kaldırıldığını duyurdu.
İslamabad Mutabakatı'nın ardından bölgede 60 günlük kritik süreç resmen başladı. ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian tarafından elektronik ortamda imzalanan tarihi anlaşmanın hemen ardından, ABD Merkez Komutanlığı'ndan(CENTCOM) devreye girdi.
CENTCOM tarafından yapılan resmi açıklamada, Amerikan güçlerinin Arap Körfezi (Basra Körfezi) ve Umman Körfezi'ndeki İran limanlarına giden ya da bu limanlardan gelen gemilerin geçişini engellemediği açıklandı:
"Bugün, ABD güçleri, Başkan'ın yönergesine uygun olarak İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren ve çıkan tüm deniz trafiğinin ablukasını kaldırdı. Amerikan güçleri, Arap Körfezi ve Umman Körfezi'ndeki İran limanlarına giden veya onlardan gelen gemilerin geçişini engellemiyor. Tüm ABD askeri abluka uygulama çabaları durduruldu."
DONANMA GEMİLERİ BÖLGEDE KALMAYA DEVAM EDECEK
Abluka kaldırılmasına rağmen ABD ordusu bölgedeki stratejik varlığını sürdürüyor. CENTCOM, büyük donanma gemilerinin genel bölgede kalmaya devam edeceğini işaret ederek, "Büyük donanma gemilerimiz, anlaşmanın tüm yönlerine uyulmasını, anlaşmanın gözlemlenmesini ve tam olarak yürürlükte olmasını sağlamak için genel bölgede kalacak." dedi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de abluka hakkında "askerlerimizi çatışma öncesindeki seviyeye çekeceğimizdir. Bölgede ilave uçak gemisi görev grupları bulundurmayacağız.İran bunu istemiyor. Açıkçası biz de istemiyoruz." demişti.
HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA BÜYÜK HAREKETLİLİK: TANKERLER SIRAYA GİRDİ
Barış anlaşmasının yürürlüğe girmesiyle birlikte denizlerdeki abluka yerini yoğun bir trafiğe bıraktı. Üç aydan fazla süredir devam eden savaşın ardından mahsur kalan petrolü taşıyan gemiler hareket etmeye başladı. Yaklaşık 10 milyon varil petrol taşıyan gemiler boğazın dışında görülürken, bunlar arasında savaşın başlangıcından bu yana ilk kez Suudi arabistan tankerleri de yer aldı. İran basını güneydeki limanlarda ticari gemi trafiğinin tamamen normale döndüğünü duyurdu. Kuveyt ise bu süreçte üretimini artırma kararı aldı.
Denizcilik ve petrol sektörü yöneticileri ise boğazın mayınlardan arındırılıp arındırılmadığı ve İran’dan izin alınması gerekip gerekmediği konusunda henüz tam bir netlik bulunmadığını ifade ediyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın paylaştığı mutabakat metnine göre İran, ticari gemilerin geçişini "sadece 60 gün boyunca ücretsiz" düzenleyecek. Teknik engeller ve mayın temizleme çalışmaları göz önüne alınarak deniz trafiği 30 gün içinde tamamen yeniden başlatılacak.
SON DURUM ABD BASINI "OLDU BİTTİ" DİYOR: ELEŞTİRİLERİN ODAK NOKTASI NE?
ABD medyasında anlaşma adeta bir "oldu bitti" olarak yorumlanmıştı. Başkan Trump'ın borsa çöküşünden çekindiği ve ekonomik felaketi önlemek adına apar topar bu imzayı attığı ileri sürülürken, Kongre ayağa kalkmıştı.
Bloomberg ve The Wall Street Journal gibi önde gelen yayın organları, mutabakatın İran’ın nükleer programına yönelik karmaşık 60 günlük bir müzakere süreci başlatmasına rağmen, Tahran'a çok fazla taviz verdiği görüşünde.
MÜCTEBA HAMANEY ABD'YE SESLENDİ
İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, "Bildiğiniz üzere, İran ve ABD cumhurbaşkanları arasında bir mutabakat zaptı imzalandı. Bu aşamaya gelinene kadar, yetkililer iyi niyet ve samimi niyetlerle büyük çaba sarf ettiler. Elbette, bu anlaşmayı sağlamak için çaresizlikten çeşitli baskı ve etki araçlarına başvuran kişi ABD Başkanıydı." açıklamasında bulundu.
"OBAMA'NIN ANLAŞMASINDAN FARKI YOK"
Cumhuriyetçi senatörler de dahil olmak üzere pek çok İran karşıtı kesim, Trump'ın zamanında "gelmiş geçmiş en kötü anlaşma" diyerek terk ettiği 2015 nükleer anlaşmasından daha ağır tavizler verdiğini iddia ediyor.
Senatör Ted Cruz, "Tarih bize, bizi öldürmek isteyen teokratik delilere milyarlarca dolar vermenin iyi bir fikir olmadığını öğretir" diyerek tepkisini dile getirdi.
"TEMEL TEHDİTLER ES GEÇİLDİ"
ABD basınına konuşan Kongre üyeleri mutabakatın İran’ın füze cephaneliğini, insansız hava araçlarını (İHA) ve bölgedeki milis güçlerine verdiği desteği kısıtlamadığına dikkat çekti. Trump'ın "Diğer ülkeler bunlara sahipse, İran’ın da bir kısmına sahip olmaması biraz haksızlık olur" demişti.
İSRAİL İLE İPLER GERGİN
Anlaşmada, İsrail'in tüm itirazlarına rağmen Lübnan'daki askeri operasyonların kalıcı olarak sonlandırılması maddesinin yer alması, Washington ile Tel Aviv arasındaki mesafeyi hiç olmadığı kadar açtı.
EKONOMİK KAYGILAR AĞIR BASTI
Trump ise eleştirilere karşı kendini savunarak, savaşın devam etmesi halinde küresel bir ekonomik felaket yaşanacağının sinyalini vermişti.
Mutabakatla birlikte ABD'de benzin fiyatları Mart ayından bu yana ilk kez galon başına 4 doların altına geriledi.
Anlaşmanın ardından küresel enerji piyasalarında fiyatlar aşağı yönlü kırıldı. Brent petrolü varil başına yüzde 1,1 düşüşle 78,48 dolara kadar geriledi. Fiyatlar, Trump’ın anlaşma sinyali vermesinden önce 95 dolar seviyelerine yakın seyrediyordu. Buna rağmen petrol fiyatları yıl bazında hala yaklaşık yüzde 30 daha yüksek seviyede kalmaya devam ediyor. Uzmanlar Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz hacminin eski haline dönmesinin aylar alabileceğini öne sürmekte.
Ekonomik risklerin bu anlaşmayı hızlandırdığını itiraf eden Trump, savaşın sürmesi halinde yaşanacak bir ekonomik felaketi önlemek istediğini söyledi. 1929 borsa çöküşü döneminin başkanı Herbert Hoover ile karşılaştırılmak istemediğini belirten Trump, gazetecilere "Diğer ülkeler bunlara sahipse, İran’ın da bir kısmına sahip olması gerekir" diyerek İran’ın bazı balistik füzeleri elinde tutmasını desteklediğini ilan etti. Anlaşmanın imzalanmasıyla birlikte ABD’de benzin fiyatları Mart ayından bu yana ilk kez galon başına 4 doların altına indi.
