İran ile ABD arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, anlaşmaya neden onay verdiğini ilk kez açıkladı. Hamaney, başlangıçta mutabakata sıcak bakmadığını ancak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın "Direniş Cephesi"nin haklarını savunacağı yönünde güvence vermesi üzerine onay verdiğini söyledi.
İran ile ABD arasında imzalanan mutabakat zaptının ardından, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, anlaşmaya neden onay verdiğini ilk kez açıkladı.
Devlet medyasında yayımlanan mesajında Hamaney, İranlı yetkililerin sürece iyi niyetle yaklaştığını,ABD Başkanı Donald Trump'ın ise anlaşma için yoğun çaba gösterdiğini öne sürdü.
"PRENSİP OLARAK FARKLI BİR GÖRÜŞE SAHİPTİM"
İran'ın dini lideri iki ülke arasında imzalanan mutabakat zaptına dair onay sürecinin perde arkasını şöyle açıkladı:
"Bildiğiniz üzere İran ve ABD cumhurbaşkanları arasında bir mutabakat zaptı imzalandı. Bu noktaya gelinmesinde ilgili yetkililer samimi ve iyi niyetli çabalar ortaya koydu. Ancak bu sürecin gerçekleşmesi için elindeki tüm imkanları seferber eden taraf, çaresizlik içinde hareket eden ABD Başkanı oldu. Prensip olarak mutabakata ilişkin farklı bir görüşe sahiptim. Buna rağmen, Sayın Cumhurbaşkanı'nın Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı sıfatıyla hem kendi adına hem de Konsey üyeleri adına İran halkının ve Direniş Cephesi'nin haklarını savunacağına dair bana açık güvence vermesi ve bu sorumluluğu üstlenmesi nedeniyle onay verdim."
"AMERİKAN TARAFININ ZORBALIĞINA MÜSAMAHA GÖSTERİLMEYECEK"
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın, ABD'den gelebilecek muhtemel dayatmalara karşı İran'ın haklarından taviz verilmeyeceği konusunda kendisine güvence verdiğini açıklayan Hamaney, şunları söyledi:
"Ayrıca Cumhurbaşkanı, Amerikan tarafının zorbalık yapmaya kalkışması halinde buna müsamaha gösterilmeyeceğini açıkça belirtti. Bu andan itibaren biz de belirtilen şartların yerine getirilmesini bekleyeceğiz. Ancak gelecekte yapılacak herhangi bir yüz yüze müzakerenin, düşmanın bakış açısının kabulü anlamına gelmeyeceği açıktır."
ABD-İRAN ANLAŞMASINDA NELER VAR?
ABD ile İran arasında imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptı, savaşı sona erdirmeyi, Hürmüz Boğazı'nı yeniden ticarete açmayı ve Tahran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırmayı hedefliyor. Ancak anlaşma birçok kritik konuyu nihai müzakerelere bıraktığı için belirsizlikler de sürüyor.
1- Savaş sona eriyor
Taraflar, Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini ilan ediyor. Karşılıklı saldırı ve tehditlerden kaçınılması taahhüt ediliyor.
2- Egemenlik vurgusu
ABD ve İran, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceklerini, iç işlerine müdahale etmeyeceklerini kabul ediyor.
3- 60 günlük kritik süreç
Taraflar, nihai anlaşmayı hazırlamak için 60 günlük müzakere sürecine giriyor. Gerekirse bu süre uzatılabilecek.
Mücteba Hamaney mutabakata neden onay verdiğini açıkladı
4- ABD deniz ablukasını kaldıracak
Washington, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmayı ve 30 gün içinde deniz trafiğini normal seviyeye döndürmeyi taahhüt ediyor.
5- Hürmüz Boğazı yeniden açılıyor
İran, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişini sağlayacak, mayın temizleme ve teknik engellerin kaldırılması çalışmalarını başlatacak.
Mücteba Hamaney mutabakata neden onay verdiğini açıkladı
6- 300 milyar dolarlık kalkınma planı
ABD ve bölgesel ortakları, İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir finansman planı oluşturacak. Ancak ABD doğrudan ödeme yapmayacağının altını defalarca çizdi.
7- Yaptırımlar kaldırılabilecek
İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde ABD ve uluslararası yaptırımların kaldırılması öngörülüyor.
8- Nükleer silah yasağı
İran, nükleer silah üretmeyeceğini taahhüt ediyor. Ancak zenginleştirilmiş uranyum stoklarının nasıl tasfiye edileceği henüz netleşmiş değil.
9- Nükleer programda statüko
Nihai anlaşmaya kadar İran mevcut nükleer faaliyetlerini genişletmeyecek, ABD de yeni yaptırımlar uygulamayacak.
10- Petrol ihracatına muafiyet
ABD, İran'ın petrol ve petrokimya ihracatı ile bağlantılı bankacılık ve taşımacılık işlemlerine geçici muafiyet sağlayacak.
11- Dondurulan varlıklar serbest bırakılacak
İran'ın yurt dışında dondurulan fonlarının aşamalı olarak erişime açılması planlanıyor.
12- Ortak denetim mekanizması
Taraflar, anlaşmanın uygulanmasını takip edecek ortak bir denetim sistemi kuracak.
13- Nihai anlaşma görüşmeleri başlayacak
Mutabakatın ilk hükümleri uygulanmaya başladıktan sonra kalıcı anlaşma müzakerelerine geçilecek.
14- BM Güvenlik Konseyi onayı
Nihai anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı kararıyla uluslararası güvence altına alınması hedefleniyor.
EN KRİTİK BELİRSİZLİK: URANYUM STOKU
Anlaşmanın en tartışmalı başlığı İran'ın elindeki yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti. Taraflar bu konuda prensipte uzlaşsa da uranyumun nasıl seyreltilip denetleneceği ve kim tarafından doğrulanacağı henüz netleşmedi. Bu nedenle önümüzdeki 60 günlük müzakere süreci anlaşmanın akıbetini belirleyecek en kritik aşama olarak ele alınacak.
