CHP içindeki her büyük ayrılık yeni bir siyasi sayfa açtı ancak bu sayfaların çoğu uzun ömürlü olmadı.
Türkiye siyasetinin en eski partilerinden biri olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), çok partili hayata geçişten bu yana farklı dönemlerde önemli ayrılıklara sahne oldu.
Parti içi anlaşmazlıklar, liderlik mücadeleleri ve ideolojik farklılıklar zaman zaman yeni siyasi oluşumların doğmasına sebep olurken, bu kopuşların büyük bölümü beklenen siyasal etkiyi oluşturamadı.
CHP’den ayrılan kadroların kurduğu partiler kamuoyunda dikkati çekse de kalıcı bir seçmen tabanı oluşturmakta zorlandı. Yeni oluşumlar, kurucularının siyasi ağırlığına rağmen örgütlenme sorunları, finansman eksikliği ve siyasal kutuplaşma sebebiyle geniş kitlelere ulaşamadı.
İLK AYRILIŞ 1924’TE
CHP’nin kuruluşunun hemen ardından 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Kâzım Karabekir başkanlığında kuruldu. Takrir-i Sükûn Kanunu ile altı ay dolmadan kapatıldı. 1930’da Ali Fethi Okyar, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nı kurdu. Demokrat Parti ise Celâl Bayar başkanlığında, CHP’den ayrılan isimler tarafından 1946’da kuruldu.
Mayıs 1965’te CHP’nin sol parti kimliğine karşı çıkan ve Kemalizm’den koptuğu eleştirisini yönelten Turhan Feyzioğlu, 47 milletvekiliyle Güven Partisini kurdu.
Eylül 1972’de Bülent Ecevit’in genel başkan olmasına karşı çıkan Kemal Satır, 18 milletvekiliyle partiden ayrılarak Cumhuriyetçi Parti’yi kurdu. Mart 1973’te bu iki parti birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisini oluşturdu.
12 Eylül darbesi sonrası CHP kapatılınca partinin ardılı olarak Necdet Calp’in Halkçı Parti’si (1983) ve Erdal İnönü’nün Sosyal Demokrasi Partisi (1983) kuruldu. Bu iki parti, 1985’te birleşerek Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) adıyla önce Aydın Güven Gürkan, ardından Erdal İnönü liderliğinde yoluna devam etti.
DSP, SHP...
Bülent Ecevit’in siyasi yasaklı olduğu dönemde Rahşan Ecevit tarafından Demokratik Sol Parti (DSP) kuruldu. 1992’de Deniz Baykal, CHP’yi kuruluş adıyla yeniden açtı. CHP, 1995’te SHP ile birleşti. 2000 yılı sonrasında da CHP’den ayrılan isimler yeni partiler kurdu.
2002’de Murat Karayalçın SHP’yi yeniden canlandırmaya çalıştı. 2005’te Yaşar Nuri Öztürk Halkın Yükselişi Partisini, Emine Ülker Tarhan 2014’te Anadolu Partisini, Öztürk Yılmaz 2020’de Yenilik Partisini, Muharrem İnce ise Mayıs 2021’de Memleket Partisini kurdu.
CHP’liler tarafından kurulan ve kopuş olarak değerlendirilen partiler arasında 1996’da Ali Haydar Veziroğlu’nun Barış Partisi, 2002’de Mümtaz Soysal’ın Bağımsız Cumhuriyet Partisi, 2020’de Mustafa Sarıgül’ün Değişim Partisi ile SHP’den ayrılanların kurduğu Emek Partisi ve DSP’den ayrılarak 2002’de İsmail Cem’in kurduğu Yeni Türkiye Partisi de yer aldı.
Son olarak Özgür Özel’in dün kurduğu Yeni Parti de listeye eklendi. Bu partilerin büyük bölümü ise tabela partisi olmaktan kurtulamadı.
