ABD cephaneliğindeki en büyük nükleer olmayan bomba olan GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast Bomb (MOAB)'ın İran ile olan çatışmada ilk kez kullanılması, Trump'ın belirttiği stratejik hedeflerin herhangi birini gerçekleştirmede veya savaşın dengesini değiştirmede ne kadar etkili olacağı konusunda şüpheler olsa da, önemli bir tırmanış anlamına gelecektir. Silahın potansiyel olarak konuşlandırılmasıyla ilgili iç askeri planlama görüşmelerine aşina olan birden fazla kaynak bu konuda görüşlerini dile getirdi.
Trump , son derece popüler olmayan savaşa son vermesi için baskı altında ; Cumhuriyetçiler yaklaşan ara seçimlerde seçmenlerden gelebilecek olası siyasi tepkilere hazırlanıyor ve ABD'nin altı aydan fazla süren bombardımanından sonra iki ülke arasında müzakere yoluyla bir çözüme ulaşılacağına dair çok az işaret var.
ABD ordusu Trump'a İran'ın henüz hedef almadığı noktalara yönelik olası saldırılar için seçenekler sunmaya devam ederken, bazı yetkililer Beyaz Saray'ın bu planları savaşı gerçekten sona erdirebilecek şekilde entegre eden bir stratejisi olup olmadığını özel olarak sorgulamaya devam ediyor; zira savaşı sona erdirme yetkisi yalnızca başkana aittir.
Aylardır Trump ve danışmanları, savaşın Amerikalılar arasında ne kadar popülerliğini kaybettiğinin farkında olarak, en azından mesaj verme açısından savaşa "kesin" bir son verebilecek seçenekleri tartışıyorlar.
Bazı yönetim yetkilileri savaşı esasen kazanılmış olarak nitelendirirken, Trump son açıklamalarında daha temkinli davranarak zafer ilan etmekten kaçındı ve ABD'nin ülkede hâlâ tamamlanmamış işleri olduğunu söyledi.
Perde arkasında Trump, ABD birliklerini eve geri çekip yoluna devam etmesi yönündeki tavsiyelerini savunan bazı dış müttefiklerine de şüpheyle yaklaştı. Trump, bunun bir yenilgi gibi görüneceğini savundu.
Geçtiğimiz birkaç hafta boyunca Beyaz Saray danışmanları İran için çeşitli seçenekleri görüşmek üzere toplantılar düzenledi. Trump kamuoyuna ara seçimlerden önce yeni bir adım atmayacağını açıklarken, bazı danışmanlar özel olarak bu açıklamanın kesin olup olmadığını veya seçim gününden önce değişip değişmeyeceğini bilmediklerini söyledi.
CNN'e konuşan kaynaklardan biri, Trump'ın orduya İran hedeflerine karşı "çok sayıda enerji altyapısı" ve potansiyel bir MOAB kullanımı da dahil olmak üzere ek saldırı paketleri geliştirmesi emrini verdiğini söyledi. Aynı kaynak, kullanılan ifadenin bu saldırının "ABD'nin CENTCOM sorumluluk alanındaki (AOR) geri çekilmesinden önce" gerçekleşeceği yönünde olduğunu, bunun da yönetimin ek saldırıları başlatıp zafer ilan etmeye çalışabileceğini ve herkesi hızla geri çekebileceğini gösterdiğini belirtti.
CNN'e konuşan ikinci bir kaynak, Pickaxe Dağı da dahil olmak üzere İran nükleer tesislerine yönelik askeri planların, MOAB füzesinin kullanılmasını açıkça öngördüğünü söyledi. Trump, son aylarda, ABD ve İsrail'in Tahran'ın nükleer programının bileşenlerini depoladığına inandığı Pickaxe Dağı'na yönelik saldırı tehdidini defalarca yineledi; hatta bu yılın başlarında tam muharebe operasyonlarını durdurduktan sonra bile Trump, amacının İran'ın asla nükleer silah elde edememesini sağlamak olduğunu vurgulamaya devam ediyor.
MOAB'ın etkili olacağından şüpheler var.
Bir başka ABD yetkilisi, ordunun planlama yaparken, politika yapıcılar için üst düzey hedeflerden alt düzey hedeflere kadar uzanan bir seçenek menüsü geliştirdiğini belirtti. Yetkili, yerin derinliklerinde bulunanlar da dahil olmak üzere üst düzey hedeflerin daha büyük bombalar gerektirdiğini ve MOAB'ın bunların en büyüğü olduğunu sözlerine ekledi.
Ancak MOAB'ın İran'ın nükleer tesislerine ve yerin derinliklerinde bulunan diğer tesislerine karşı etkili bir mühimmat olup olmayacağı konusunda soru işaretleri var. GPS güdümlü bomba dokuz şehir bloğu büyüklüğünde bir alanı yok edebilecek kapasitede olsa da, kaynaklara göre, granit katmanlarıyla güçlendirilmiş olduğuna inanılan Pickaxe'deki şüpheli nükleer tesisleri ve İran'ın diğer kalan nükleer tesislerini yok edecek kadar derine nüfuz etme kapasitesine sahip değil.
Massive Ordnance Air Blast olarak da bilinen GBU-43/B, 21 Kasım 2003'te Florida'daki Eglain Hava Kuvvetleri Üssü'nde yapılan bir test sırasında patladı.
ABD Hava Kuvvetleri/Fotoğraf/Reuters
MOAB bombası hakkında bilinmesi gerekenler
GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast bombası veya MOAB bombası olarak da bilinir.
"Bombaların anası" lakaplı
Amerika'nın en güçlü nükleer olmayan bombası mı?
Ağırlığı 21.600 pound.
İran'la ilgili askeri planlama görüşmelerine aşina üçüncü bir kaynak CNN'e verdiği demeçte, "MOAB, geniş alanların temizlenmesi için harika olan, ancak bunun dışında pek bir işe yaramayan, büyük ölçekli bir bilgi operasyon silahıdır. Kesinlikle derin nüfuz eden bir savaş başlığı olarak tasarlanmamıştır." dedi.
Kaynaklara göre, MOAB bombası kullanılırsa, etkilediği bölgede yıkıcı etkilere yol açacak ancak muhtemelen sadece yüzeysel düzeyde kalacak. Ayrıca bombanın devasa patlama yarıçapı, özellikle İran'ın yerleşim yerlerine yakın ve askeri olmayan tesislere çok yakın konumdaki altyapı hedeflerini hedef almak için kullanılırsa, sivil kayıplar olasılığı konusunda endişeleri neredeyse kesinlikle artıracaktır.
Yine de Trump, İran rejiminin direniş gösterdiği ve diplomatik taleplerine boyun eğmeye yanaşmadığı bir dönemde MOAB'ı psikolojik bir silah olarak kullanmayı tercih edebilir. ABD yetkilileri, bunun İran'ın teslim olmasına yol açmasının veya stratejik bir askeri zafer elde etmesinin olası olmadığını belirtirken, bu durum Trump'a, tam ölçekli muharebe operasyonlarını yeniden başlatmanın dışında, çatışmanın mevcut durumunu değiştirmek için ek bir seçenek sunabilir.
"ABD Başkanı maalesef kendisini bir şeyler yapmak zorunda kaldığı bir duruma soktu ve bu seviyeyi delebilecek mühimmat olmadan... MOAB'ın iyi donanımlı olduğu psikolojik etkileri göz önünde bulundurmak zorundasınız," diye ekledi son planlama görüşmelerine aşina olan üçüncü bir kaynak.
Hem yönetim içindeki birçok kişi hem de dışarıdan analistler, İran'ı kesin olarak yenmenin tek yolunun, kara birliklerini de içeren büyük bir operasyon olduğu konusunda hemfikir; bu da potansiyel olarak binlerce Amerikan askerinin hayatına mal olabilir. Pentagon tüm senaryoları değerlendiriyor, dolayısıyla bu planlar mevcut, ancak şu an itibariyle yönetimde hiç kimse bu kadar sert bir eylemi savunmuyor.
Trump, İran'a kara birlikleri göndermeye pek ilgi duymadığını belirtmiş olsa da, çatışmayı mümkün olan en kısa sürede sona erdirme arzusu, savaşın ne kadar popülerliğini kaybettiğinin farkında olan ancak savaşı sona erdirecek diplomatik bir anlaşma sağlayamayan bir başkan için siyasi bir ikilem yaratıyor.
CNN'in haberine göre, Trump yönetiminin üst düzey yetkilileri ve askeri planlamacılar haftalardır, Trump'a en azından Amerikan halkına satmaya çalışabileceği "sembolik" bir zafer kazandıracak ve aynı zamanda Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunda bir anlaşmayla başlayabilecek potansiyel bir diplomatik atılımı engellemeyecek bir çıkış yolu bulmaya odaklanmış durumda.
CNN'e konuşan ve Pentagon'un İran'la ilgili son planlama görüşmelerine aşina olan dördüncü bir kaynak, askeri yetkililerin, Trump'a çatışmadan bir çıkış yolu sağlamayı amaçlayan ve "havai fişek gösterisi" niteliğinde bazı seçenekler geliştirdiğini, bu saldırıların savaşın başlatılmasındaki asıl amaçlarına ulaşamasa bile bu seçeneğin etkili olacağını söyledi.
Trump'ın ara seçimlerden önce ek saldırılar başlatmaktan vazgeçeceğine dair son sözüne rağmen, ABD ordusu, başkanın emir vermesi halinde olası İran misillemesine karşı hazırlık yapıyor gibi görünüyor.
Beşinci bir kaynağa göre, CENTCOM'a konuşlandırılan ABD birliklerinin bir sonraki değişimi de önümüzdeki birkaç hafta içinde gerçekleşmesi bekleniyor; bu kaynak, bölgeden ayrılan personelin bazılarının yerine yeni askerlerin getirilmeyebileceğini kabul eden bir ABD yetkilisi.
Planlarla ilgili sorulan bir soruya yanıt olarak, Beyaz Saray'dan bir yetkili CNN'e, var olup olmadığı kesin olmayan hassas askeri planlar hakkında yorum yapmadıklarını belirterek, "Başkan Trump, İran'ın asla nükleer silaha sahip olamayacağından emin olmak için tüm seçenekleri masada tutuyor" dedi.
CNN'in yorum talebine yanıt olarak Pentagon'dan bir yetkili şunları söyledi: "Savaş Bakanlığı, Başkanlık ve Bakanlık düzeyindeki talimatları yerine getirmek ve her türlü operasyonel ortamda görev başarısını sağlamak için çok çeşitli operasyonel senaryolar planlamaktadır."
MOAB 'psikolojik operasyonlar' için geliştirildi.
Irak Savaşı sırasında geliştirilen MOAB, yere çarpmadan önce patlayarak her yönden büyük bir patlama yaratan, hava patlaması tipi bir savaş başlığıdır.
2003'teki son test aşamalarında , askeri yetkililer CNN'e MOAB'ın esas olarak "psikolojik operasyonlar" için kullanılacak bir silah olarak tasarlandığını söylemişti.
Askeri yetkililer o dönemde, böylesine büyük bir patlamanın Irak birliklerini sarsacağını ve onları teslim olmaya veya savaşmaktan vazgeçmeye zorlayacağını umduklarını söylemişlerdi.
Başlangıçta tasarlandığı gibi, MOAB büyük birliklere ve teçhizata veya yer üstündeki güçlendirilmiş sığınaklara karşı kullanılacaktı. Hedef yelpazesi, mağaralar veya tüneller gibi daha yumuşak yüzeylerin altına gömülü hedefleri de içerecek şekilde genişletildi.
Trump, ilk başkanlık döneminde, 2017'de Afganistan'daki IŞİD mevzilerine karşı en güçlü nükleer olmayan bombası olan MOAB'ı kullanma yetkisini vererek, bu bombayı kullanan ilk ABD başkanı oldu.
İzleyin: 2017'de Afganistan'a bırakılan 'tüm bombaların anası'nın patladığı an.
Afgan yetkililer, bu saldırının IŞİD'in hükümet güçlerine yönelik saldırılar düzenlemek için kullandığı güçlendirilmiş yeraltı tünelleri ağını hedef aldığını ve 36 IŞİD militanının öldürüldüğünü söyledi. Afgan ve ABD yetkilileri o dönemde, patlamanın üç yeraltı tünelinin yanı sıra silah ve mühimmatı da imha ettiğini, ancak hiçbir sivilin zarar görmediğini ekledi.
O dönemde bu bombalama, ilk seçim kampanyası sırasında izolasyonist, "Önce Amerika" dış politikasını savunan Trump için tutumda dramatik bir değişikliğe işaret ediyordu.
2017'deki saldırının ardından, ABD askeri yetkililerine 21.600 poundluk bombanın o hedef için gerekli olup olmadığı soruldu ve muhtemelen bu mühimmat İran'a karşı kullanılırsa da benzer sorularla karşılaşacaklar.
