Diyanet'in fetva hattına, "Zekât malının hayır kurumlarınca nemalandırılması caiz midir?” diye sordu. Hayır kuruluşlarının, “Zekât ve sadakaların fakirlere ulaştırılması hususunda aracılık hizmeti yürüttüğünü” vurgulayan Kurul, “Bu kuruluşların, zekât ve vekâlet ahkâmının gereği olarak, topladıkları zekât mallarını bir an önce fakirlere ulaştırmaları gerekir” ifadesini kullandı.
Bazı hayır kuruluşlarının, “Zekât mallarını hak sahiplerine ulaştırmadan, hak sahipleri lehine çeşitli üretim alanlarında yatırıma dönüştürerek artırma (nemalandırma) yoluna” gittiğine vurgu yapılan Kurul yanıtında, “Böyle bir uygulama, Hz. Peygamber ve sahabe uygulamalarına, fakirlerin ihtiyaçlarının doğrudan karşılanması gibi zekâtın teşriî hikmetlerine ve sıhhat şartlarına aykırıdır” denildi.
Vatandaş hayır ve zekat paralarını nemalandırma yoluna gitmemesini tavsiye eden Diyanet, kendi parasını fonlarda nemalandırdığı ortaya çıktı
Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmi bütçesi genel bütçeli kamu idaresi kapsamında Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından aktarılır ve kamu mali yönetimi esaslarına göre harcanır. Ancak konunun gündeme gelmesine neden olan ve kurumla bağlantılı olan yapı Türkiye Diyanet Vakfı (TDV) bünyesindeki finansal işlemlerdir.
Konunun öne çıkan detayları şu şekildedir:
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) Açıklaması: SPK'nın yatırım fonlarında %30'un üzerinde pay sahibi olan yatırımcıların açıklanmasına yönelik düzenlemesinin ardından Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) verilerinde Türkiye Diyanet Vakfı'nın finansal yatırımları ortaya çıkmıştır.
Fonun Yapısı: Türkiye Diyanet Vakfı'nın parasını Aktif Portföy Para Piyasası Katılım Fonu'nda (TLK) değerlendirdiği, fon içindeki sahiplik oranının yaklaşık %59,65 ve yatırım değerinin ise yaklaşık 2,18 milyar TL seviyesinde olduğu görülmüştür.
Faizsiz Finans İlkeleri: Yatırımın yapıldığı enstrüman geleneksel (faizli) para piyasası fonu değil, "Katılım Fonu" kategorisindedir. Katılım fonları, faizsiz finans esaslarına ve katılım bankacılığı ilkelerine uygun şekilde kira sertifikaları (sukuk), katılma hesapları ve kâr/zarar ortaklığına dayalı araçlarda değerlendirilir.
Özetle, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kendi devlet bütçesi haricinde, doğrudan ilişkili olduğu Türkiye Diyanet Vakfı'nın öz kaynakları katılım esaslı yatırım fonlarında değerlendirilmektedir.
Vakfın yaman çelişkisi! Fetvada başka gerçekte başka!
Diyanet Vakfı’nın borsada 2 milyar TL bulundurmasına yönelik tartışmalar devam ederken Mart 2022’de, “Zekat malının, hak sahiplerine verilmeden önce artırılması amacıyla tasarrufa konu edilmesi caiz değildir” fetvası verildiği ortaya çıktı. Vakfın öte yandan ilçe müftülerini, “Katılım esaslı yatırım fonu kapsamında Türk Lirası yatırım fonu” hakkında bilgilendirdiği de öğrenildi.
Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) yatırım fonlarında yüksek paya sahip yatırımcıların kamuoyuna açıklanmasına yönelik kararı, tartışmaları beraberinde getirdi.
Borsada işlem gören şirketlerdeki dolaylı pay sahiplikleri ve fonlar üzerinde yapılan yatırımları içeren listeden Türkiye Diyanet Vakfı çıktı.
Vakfın, Aktif Portföy Para Piyasası Katılım Fonu’na para yatırdığı anlaşıldı. Diyanet Vakfı’nın fondaki payının değerinin ise 2,12 milyar TL olduğu görüldü.
Yurttaşlardan hemen her yıl aldığı milyarca liraya ulaşan bağışların yanı sıra ticari işletme gelirleri de bulunan Diyanet Vakfı’nın borsada parası bulunmasına yönelik tartışmalar, gözleri Din İşleri Yüksek Kurulu’na çevirdi.
Kurul’un, “Zekât malının hayır kurumlarınca nemalandırılması caiz midir?” sorusuna Mart 2022’de verdiği yanıt dikkati çekti.
KURUL’DAN FETVA
Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu’na 2022 yılında, “Zekât malının hayır kurumlarınca nemalandırılması caiz midir?” diye soruldu.
Hayır kuruluşlarının, “Zekât ve sadakaların fakirlere ulaştırılması hususunda aracılık hizmeti yürüttüğünü” vurgulayan Kurul, “Bu kuruluşların, zekât ve vekâlet ahkâmının gereği olarak, topladıkları zekât mallarını bir an önce fakirlere ulaştırmaları gerekir” ifadesini kullandı.
Bazı hayır kuruluşlarının, “Zekât mallarını hak sahiplerine ulaştırmadan, hak sahipleri lehine çeşitli üretim alanlarında yatırıma dönüştürerek artırma (nemalandırma) yoluna” gittiğine vurgu yapılan Kurul yanıtında, “Böyle bir uygulama, Hz. Peygamber ve sahabe uygulamalarına, fakirlerin ihtiyaçlarının doğrudan karşılanması gibi zekâtın teşriî hikmetlerine ve sıhhat şartlarına aykırıdır” denildi.
FON BİLGİLENDİRMESİ
Öte yandan Diyanet Vakfı’nın, 2025 yılında ilçe müftüleriyle gerçekleştirilen çevrimiçi toplantıda ele alınan başlıklardan birinin de “Yatırım fonu” olduğu bildirildi. Diyarbakır Müftülüğü’nün toplantıya yönelik duyurusunda, toplantıda ele alınan üç başlık, şöyle sıralandı:
Dijital bağış alımları ve FYS sistemi üzerinden yapılan işlemler,
Katılım esaslı yatırım fonu kapsamında TLK kısa kodu ile Türk Lirası yatırım fonu hakkında bilgilendirme,
Şube faaliyetleri kapsamında tahsilat ve ödemelerde finansal kurumlar kullanma zorunluluğu.
GELİR KALEMLERİ:
Diyanet Vakfı’nın gelirleri yalnızca yurttaşın bağışlarından oluşmuyor. Vakfın diğer bazı gelir kalemleri, “Camilerden toplanan paralar, cenaze hizmetleri gelirleri, kira gelirleri, özel okul ve özel üniversite gelirleri” ile “İktisadi işletme gelirleri” olarak sıralanıyor. Vakfın en büyük gelir kaleminin ise hac başvuru ücretleri ve bağışlar olduğu biliniyor.
