Son 10 yıl içerisinde (2016–2026) hem yüksek büyüklükleri hem de oluşturdukları yıkım ve etki açısından öne çıkan başlıca depremler:
Kahramanmaraş Depremleri (Türkiye - Suriye)
Tarih: 6 Şubat 2023
Büyüklük: Mw 7.8 ve Mw 7.5
Etki: Dokuz saat arayla gerçekleşen iki bağımsız ana şok, Türkiye'de 11 ili kapsayan geniş bir coğrafyada ve Suriye'de büyük yıkıma yol açtı. 60 binin üzerinde insan hayatını kaybetti.
Sulawesi Depremi ve Tsunamisi (Endonezya)
Tarih: 28 Eylül 2018
Büyüklük: Mw 7.5
Etki: Deprem sonrası Palu Körfezi'nde oluşan tsunami ve meydana gelen zemin sıvılaşması sebebiyle 4.300'den fazla kişi yaşamını yitirdi.
Marakeş-Safi Depremi (Fas)
Tarih: 8 Eylül 2023
Büyüklük: Mw 6.8
Etki: Atlas Dağları bölgesinde meydana gelen sarsıntı, kerpiç ve geleneksel yapılardan oluşan köylerde ağır kayıplara neden oldu; yaklaşık 3.000 kişi hayatını kaybetti.
Haiti Depremi
Tarih: 14 Ağustos 2021
Büyüklük: Mw 7.2
Etki: Ülkenin güneybatısını vuran deprem, 2.200'den fazla can kaybına ve on binlerce evin yıkılmasına yol açtı.
Herat Depremleri (Afganistan)
Tarih: 7 Ekim 2023
Büyüklük: Mw 6.3 (ardışık sarsıntılar)
Etki: Peş peşe gelen sarsıntılar kırsal yerleşimlerde felakete yol açtı, 1.400'ün üzerinde insan hayatını kaybetti.
Ekvador Depremi
Tarih: 16 Nisan 2016
Büyüklük: Mw 7.8
Etki: Pasifik kıyısını vuran sarsıntı, altyapıda milyarlarca dolarlık hasara yol açtı ve 670'ten fazla can kaybına sebep oldu.
Kirmanşah Depremi (İran - Irak Sınırı)
Tarih: 12 Kasım 2017
Büyüklük: Mw 7.3
Etki: Zagros Dağları hattında meydana gelen deprem, çoğunluğu İran tarafında olmak üzere 600'den fazla kişinin ölümüne yol açtı.
Deprem Nedir ve Nasıl Oluşur?
En basit tanımıyla deprem, yerkabuğunun sarsılması olayıdır. Gezegenimizin dış katmanı, yaklaşık 100 kilometre kalınlığında, tektonik levhalar olarak adlandırılan hareketli parçalardan oluşan bir yapboz gibidir. Bu levhalar, katı olmasına rağmen yavaşça akan sıcak manto kayaları üzerinde yer alır ve milyonlarca yıl boyunca itilip sürüklenirler. Levhaların hareketi süreklidir, ancak kenarları sık sık birbirine takılarak gerilim biriktirir. Bu gerilim, fay olarak bilinen ve yüzlerce kilometre uzanabilen kırıklar boyunca kayaların aniden yer değiştirmesiyle serbest kalır. Birçok fay hattı haritalanmış olsa da, bazıları ancak bir kırılma yaşandığında keşfedilmektedir.
2026 Yılında Sismik Hareketlilik
Geçtiğimiz ay içinde Endonezya, Kolombiya ve Meksika'da 7 ve üzeri büyüklükte üç sarsıntı meydana gelmiş ve yüzlerce insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur. Haziran ayında ise kuzey Venezuela'nın geniş bir bölümü, saniyeler arayla gerçekleşen iki şiddetli depremle yerle bir olmuştu. Bu afetler dizisi, her büyük deprem kümelenmesinden sonra gündeme gelen şu soruyu akıllara getirmiştir:
Yerküre eskiye nazaran daha fazla mı sarsılıyor?
Birleşik Devletler Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (USGS) göre, dünya genelinde her yıl yaklaşık 20.000 deprem kaydedilmekte, bu da günde kabaca 55 sarsıntıya denk gelmektedir. Ancak bu depremlerin büyük bir çoğunluğu insanlar tarafından hissedilemeyecek kadar zayıftır. Büyük ölçekli hasarlar genellikle sarsıntıların 6 büyüklüğüne ve üzerine çıkmasıyla ortaya çıkma eğilimindedir.
Son On Yılın Verileriyle Karşılaştırma
2016 ile 2025 yılları arasında, dünyada her yıl ortalama 133 adet 6 veya daha büyük magnitüdlü deprem kayıtlara geçmiştir. Bu sayı, 2024'te en düşük 99 ve 2021'de en yüksek 157 olarak değişkenlik göstermiştir.
Bu yılın Ağustos ayı ortasına gelindiğinde, 7'den büyük 11 deprem de dahil olmak üzere, dünya çapında 6 ve üzeri büyüklükte 91 sarsıntı saptanmıştır.
Bu rakamların her ikisi de geçtiğimiz on yılın temposunun biraz üzerinde olsa da, normal aralıkta kabul edilmektedir. Henüz en yıkıcı kategoriler olan 8 veya 9 büyüklüğünde bir deprem yaşanmamıştır.
2026'nın en büyük 10 depreminin gösterildiği haritada, en şiddetli sarsıntının Filipinler'de kaydedildiği görülmektedir. Haziran ayında Mindanao açıklarında meydana gelen 7.8 büyüklüğündeki deprem 100'den fazla kişinin ölümüne yol açmıştır.
Venezuela'da yine Haziran'da yaşanan 7.2 ve 7.5 büyüklüğündeki sarsıntılarda ise 6.300'den fazla insan yaşamını yitirmiştir. En son depremler ise Temmuz'da Meksika'da, Ağustos'ta Kolombiya ve Endonezya'da gerçekleşmiş olup, hepsi 7.4 veya daha yüksek büyüklükteydi.
Depremin Yıkıcılığını Belirleyen Faktörler
Bir depremin ne kadar ölümcül olduğu, büyüklüğünden ziyade nerede meydana geldiğiyle ilişkilidir. Derinlik, şehirlere yakınlık ve yerel binaların sağlamlığı gibi unsurlar, Richter ölçeğindeki sayıdan daha fazla önem taşır. Geçtiğimiz on yılın en çok can kaybına yol açan depremleri, en büyük olanlar değildi. Bunlar, nüfus merkezlerinin altında meydana gelen sarsıntılardı. Ayrıca, artçı şoklar bir ana depremden sonra aylar, hatta yıllar boyunca devam edebilir.
Depremlerin Coğrafi Dağılımı
Dünyanın sismik olarak en faal bölgesi, yeryüzündeki depremlerin yaklaşık yüzde 90'ının gerçekleştiği Pasifik Ateş Çemberi'dir. Bu kuşak, Amerika'nın batı kıyılarından Rusya'nın Uzak Doğu'suna ve oradan Güneydoğu Asya ile Yeni Zelanda'ya kadar uzanır. Japonya, Filipinler ve Endonezya bu çemberin içinde yer alır. Depremler Ateş Çemberi dışında da olabilir. Cava'dan başlayıp Himalayalar üzerinden Türkiye ve Akdeniz'e uzanan Alp kuşağı, dünyanın en büyük depremlerinin yüzde 17'sini üretir. Nadir sarsıntılar ise herhangi bir levha sınırından uzaktaki eski fay hatları boyunca meydana gelir.
Deprem Büyüklük Ölçeği
Depremin boyutu, sarsıntının kaynağında salınan enerjiyi yansıtan moment magnitüd ölçeği ile ölçülür. Büyüklükler logaritmik bir ölçeğe dayanır; bu da her tam sayı artışının yaklaşık 10 kat daha fazla yer sarsıntısı ve kabaca 32 kat daha fazla enerji salınımı anlamına geldiği demektir.
4 ila 4.9 büyüklüğündeki depremler hafif kabul edilir ancak yine de bir miktar hasara neden olabilir.
5 büyüklüğündeki bir deprem, 4 büyüklüğündekine göre 10 kat fazla yer sarsıntısı üretir, yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır ve binalarda orta derecede hasara yol açabilir.
6 büyüklüğündeki depremler genellikle güçlü kabul edilir, 4 büyüklüğündekinden 100 kat fazla sarsıntı yaratır ve yaklaşık 1.000 kat fazla enerji salar.
7 büyüklüğündeki depremler, önemli can kaybı ve binalar ile altyapıda ciddi hasar potansiyeli taşıyan büyük sarsıntılar olarak görülür.
8 veya daha yüksek büyüklükteki depremler ise "çok büyük" olarak sınıflandırılır ve geniş bir alanda neredeyse tamamen yıkıma neden olabilir.
Uzun vadeli kayıtlar, depremlerin yıl boyunca tutarlı bir mevsimsel desen olmaksızın meydana geldiğini göstermektedir. USGS, tektonik gerilimin fay hatları boyunca on yıllar veya yüzyıllar boyunca birikmesinin 12 aylık bir döngüye bağlanamaması nedeniyle bilim insanlarının büyük bir depremin ne zaman olacağını asla tahmin edemediğini belirtmektedir. Sismologlar, tekil depremleri öngörmek yerine, belirli bir bölgeyi belirli bir zaman diliminde vuracak büyük bir depremin olasılığını hesaplar. Bu çalışmalar, hayat kurtaran bina yönetmeliklerinin temelini oluşturur. Ayrıca, bir deprem başladıktan sonra insanları uyaran erken uyarı sistemleri de işletilmektedir.
Tarihteki En Güçlü Sarsıntılar
Tarihte kaydedilen en güçlü deprem, 22 Mayıs 1960'ta Şili'nin Valdivia kentini vuran ve Pasifik çapında bir tsunami oluşturan 9.5 büyüklüğündeki sarsıntıdır. Dört yıl sonra, Alaska'nın Prens William Sound bölgesinde 9.2 büyüklüğünde bir deprem meydana gelmiş ve bu, kayıtlara geçen en güçlü ikinci sarsıntı olmuştur. 26 Aralık 2004'te ise Sumatra kıyılarında yaşanan 9.1 ila 9.3 büyüklüğündeki bir deprem, Hint Okyanusu genelinde yaklaşık 228.000 kişinin ölümüne neden olan bir tsunamiyi tetiklemiştir.
