İran Basra Körfezi Su Yolları Yönetim Kuruluşu (PGSA), ABD'nin bölgedeki askeri faaliyetlerini gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişlerine izin verilmeyeceğini duyurdu.
İran’ın Basra Körfezi Su Yolları Yönetim Kuruluşu (PGSA), ABD’nin bölgedeki askeri eylemlerini gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı'ndan tüm gemi geçişlerinin tamamen durdurulduğunu duyurdu. Tahran yönetimi askeri tedbirleri artırırken, Umman’ın krizin çözümü için sunduğu "bölgesel ortak yönetim" modelini de kesin bir dille reddetti.
"ABD'NİN AGRESİF EYLEMLERİ NEDENİYLE GEÇİŞLER YASAKLANDI"
İran Basra Körfezi Su Yolları Yönetim Kuruluşu (PGSA) tarafından yapılan açıklamada, uluslararası denizcilik şirketlerinden gelen yoğun başvurulara atıfta bulunularak şu ifadelere yer verildi:
"ABD silahlı kuvvetlerinin bölgede devam eden saldırgan askeri faaliyetleri nedeniyle Hürmüz Boğazı'ndan geçiş şu anda mümkün değildir. Bölgede istikrar ve güvenliğin yeniden sağlanmasının ardından, tüm başvurular başvuru sırasına göre incelenecek ve gerekli izinler aşamalı olarak verilecektir."
ABD KORUMASINDAKİ 2 GEMİ VURULDU
Sabah saatlerinde İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin "hava koruması ve yönlendirmesiyle" yasal olmayan alternatif bir rota kullanarak Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan 2 geminin doğrudan vurularak durdurulduğunu açıklamıştı.
Saldırının ardından bölgedeki 4 petrol tankeri hızla rotasını değiştirmek zorunda kaldı. Hürmüz Boğazı üzerindeki tam kontrolün İran'da olduğunu vurgulayan Devrim Muhafızları, ABD’nin geçiş garantisi içeren açıklamalarına kulak verilmemesi gerektiği konusunda uluslararası denizcilik şirketlerini bir kez daha uyardı.
UMMAN'IN %50-50 KONTROL PLANINA REDDET: "SAVAŞA HAZIRIZ"
Bölgedeki yangını söndürmek isteyen Körfez ülkelerinin desteklediği ve Umman’ın sunduğu "boğazın %50-50 ortak yönetimi ve gemilerden gönüllü katkı payı toplanması" teklifi de Tahran’da karşılık bulmadı. Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, önerilen modelin başarı şansı bulunmadığını belirtti.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ise dün devlet televizyonuna yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın milli güvenliklerinin ayrılmaz bir parçası olduğunu vurgulayarak rest çekmişti:
"Eğer Umman, İran'ın Hürmüz Boğazı konusundaki önerisini kabul etmezse boğaz kapalı kalmaya devam edecek. Biz savaşın yeniden başlamasına hazırız. Bizim önerimiz, boğazdaki bir güzergahın tamamen İran'ın kontrolünde olması, diğer güzergahın bir bölümünün de yine İran'ın kontrolünde bulunmasıdır."
ÇİFTE KORİDOR FELCİ KÜRESEL TİCARETİ VURDU
Hürmüz Boğazı'nın kilitlenmesinin yanı sıra Yemen'deki Husiler üzerinden Babülmendep-Kızıldeniz hattının da eş zamanlı kapatılması, küresel ticareti tarihte eşi benzeri görülmemiş bir krizle yüzleştirdi. Hürmüz'de bir ay önce 41 olan günlük gemi geçişi 6'ya düşerken, QatarEnergy'nin saldırılar sonrası mücbir sebep ilan etmesi küresel LNG arzının beşte birini durma noktasına getirdi. Savaş riski primlerinin %0,25'ten %10 seviyelerine fırlaması, navlun ve sigorta maliyetlerini rekor seviyeye taşıdı.
KÜRESEL KİLİTLENMENİN FATURASI: ABD STOKLARI TARİHİ DİPTE
Hürmüz ve Babülmendep boğazlarının eş zamanlı kapanması küresel piyasaları altüst ederken, krizi göğüslemeye çalışan ABD’de enerji yönetimi alarm veriyor. ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Stratejik Petrol Rezervi'nde (SPR) daha fazla ham petrol bulunduğunu ancak ekstra salıma ihtiyaç duymadıklarını savundu. Ancak ABD’nin stratejik rezervleri 307,7 milyon varil ile 1980’lerin başından bu yana en düşük seviyesine gerilemiş durumda.
Brent petrolün Temmuz ayında %20'ye yakın yükselerek 88 doları aşması ve ABD'de benzin fiyatlarının galon başına 4 doların üstüne tırmanması, piyasadaki baskıyı artırıyor. Tedarik krizini fırsata çeviren ABD’li rafineriler (Valero Energy, PBF Energy, HF Sinclair) ise tarihlerinin en kârlı çeyrek dönemlerini açıklıyor.
AVRUPA'YI BEKLEYEN KIŞ
Deniz koridorlarındaki felç yalnızca petrolü değil, küresel gaz piyasalarını da vurdu. BloombergNEF (BNEF) verilerine göre, Avrupa’nın yeraltı doğalgaz depolama tesisleri kış sezonu öncesinde kritik bir zayıflık gösteriyor. Hürmüz Boğazı’nın Eylül ortasında yeniden açılacağı varsayılan en iyimser senaryoda dahi, Avrupa gaz depolama seviyelerinin 1 Kasım itibarıyla ancak %65 seviyesine ulaşabileceği öngörülmekte.
TÜRKİYE VE IRAK'IN "KALKINMA YOLU PROJESİ" EN KRİTİK ALTERNATİF OLDU
İki deniz koridorunun birden kilitlendiği bu ortamda, Türkiye’nin Irak ile imzaladığı işbirliği anlaşmaları ve Basra’daki Fav Limanı’nı Avrupa’ya bağlayacak 1.200 kilometrelik Kalkınma Yolu Projesi dünya için en kritik alternatif koridor olarak öne çıktı.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, projeyle ilgili yaptığı açıklamada, Fişhabur-Ovaköy Sınır Kapısı'nın yapılması ve petrol karşılığında projenin Türk müteahhitler tarafından üstlenilmesi konusunda Irak yönetimiyle mutabakata varıldığını aktarmıştı. 15 milyar dolarlık demir yolu ve karayolu ağını kapsayan proje, Basra Körfezi'ni doğrudan Türkiye üzerinden Avrupa'ya bağlayarak deniz hatlarındaki tıkanıklığa kalıcı bir çare sunmayı hedefliyor.
PİYASALARIN GÖZÜ JEOPOLİTİK RİSKLERDE
Merkez bankalarının (Fed, BoE, BoJ) faiz kararlarının ardından piyasalar tamamen jeopolitik gelişmelere ve petrol fiyatlarına odaklandı. Küresel piyasalardaki son durumu değerlendiren Para Piyasaları Uzmanı İslam Memiş, A Haber canlı yayınında şu değerlendirmede bulundu:
"Temmuz ayını geride bırakıyoruz. Yılın ilk 6 aylık sürecine baktığımız zaman altın tarafında yüzde 20'den fazla bir kayıp yaşandı. Ancak Temmuz’da yüzde 1,5 civarında bir toparlanma gözlemliyoruz. Temmuz ayı itibarıyla altında en kötü dönem geride kaldı. Orta ve uzun vadede yükseliş yönlü beklentimizi koruyoruz."
