"1948'de devletin kurulmasından bu yana hiçbir parti tek başına 61 sandalyelik çoğunluğu kazanamadı."
Daniel Tester | Middle East Eye | Tercüme: Mepa News
İsrail'de 27 Ekim'de yapılacak seçimler, ülke tarihinin en önemli seçimlerinden biri ve 2022'den, 2023'teki Hamas öncülüğündeki saldırılardan, Gazze'deki soykırımdan ve İran'a karşı savaştan bu yana düzenlenecek ilk seçimler olacak.
İsrail'in en uzun süre görev yapan başbakanı olan ve şimdi yedinci kez başbakan olmayı hedefleyen Binyamin Netanyahu, İsrail'i uluslararası alanda yalnızlaştıran savaşları yönetme biçimi nedeniyle yaygın eleştirilerle karşı karşıya.
İsraillilerin karşı karşıya olduğu diğer meseleler arasında, yerleşimlerin genişlemesi de dâhil olmak üzere işgal altındaki Batı Şeria'nın güvenliği ve ultra-Ortodoks topluluklar için zorunlu askerlik yer alıyor.
İsrail, Knesset'in 120 üyesini seçmek için nispi temsil sistemini kullanıyor. Ancak 1948'de devletin kurulmasından bu yana hiçbir parti tek başına 61 sandalyelik çoğunluğu kazanamadı. Bunun yerine siyasetçiler ve partiler, iktidara gelmek için anlaşmalar yapıyor ve koalisyonlar kuruyor.
Örneğin, anketlerde önde giden Gadi Eisenkot'un liderliğindeki Netanyahu karşıtı Değişim bloku, diğerlerinin yanı sıra eski Başbakan Naftali Bennett'i (B'Yachad) ve eski Başbakan Yardımcısı Avigdor Liberman'ı (Yisrael Beiteinu) içeriyor.
Yazının kaleme alındığı sıradaki anketler, bir kilitlenme yaşanacağını öngörüyor. Netanyahu'nun ya da rakiplerinin, hükümet kurabilmek için ultra-Ortodoks seçmenlerin veya İsrail aşırı sağının desteklediği partiler gibi daha küçük partilere bir kez daha başvurması gerekecek.
İsrail'in yaklaşık 60 yıldır işgali altında bulunan Batı Şeria, Doğu Kudüs ve Gazze'deki milyonlarca Filistinli, işgal altındaki topraklarda yaşayan İsrailli yerleşimcilerin aksine, İsrail vatandaşlığına sahip değil ve bu nedenle oy kullanamıyor.
İsrail içinde yaşayan iki milyonu aşkın Filistinliden destek alan Arap partilerinin seçim yarışına katılması eylül ayında başlangıçta yasaklandı. Bu yasak, bu ayın başlarında kaldırıldı. Boykotların yaşandığı ulusal seçimlerde Arap seçmenlerin katılımı genellikle ortalamanın altında kalıyor.
Ancak anketlere göre bu seçimlerde İsrail'in Filistinli vatandaşlarından olağandan daha fazlasının oy kullanması bekleniyor. Filistinlilerin liderliğindeki Ortak Liste, seçime katılımın yüzde 70 olacağını öngörüyor. Başlıca adaylar ve partileri şöyle:
Binyamin Netanyahu - Likud
Mevcut sandalye sayısı: 32
İlk kez 1996'da seçilen ve son 30 yılın 20'sinde başbakanlık yapan Netanyahu, şimdiye kadarki en zorlu seçimiyle karşı karşıya. Kariyeri, İsrail'in düşmanlarına karşı şahin tutumlar benimseme, Batı Şeria'daki yerleşimleri genişletme ve Filistin devletinin kurulmasını engelleme üzerine inşa edildi. 2022'den beri iktidarda bulunan mevcut hükümeti, İsrail tarihinin en sağcı hükümeti ve Gazze'deki soykırım ile savaş suçları bu hükümetin yönetiminde işlendi. Netanyahu hakkında bunlar nedeniyle Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin çıkardığı bir tutuklama emri bulunuyor.
Pek çok İsrailli, Netanyahu'nun 7 Ekim 2023'e giden süreçte aldığı kararları sorguluyor. Ayrıca 1200 kişinin öldüğü saldırıya ilişkin uyarıları görmezden gelip gelmediğini de sorguluyorlar. Netanyahu, resmî bir soruşturma komisyonu kurulmasına karşı çıkıyor.
İsrail ve ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü savaşta kesin bir zafer elde edilemedi. Lübnan'daki Hizbullah'ın saldırıları sürerken on binlerce İsrailli hâlâ yerinden edilmiş durumda. Yargıyı zayıflatmaya yönelik tartışmalı öneriler, protestolarla birlikte büyük ölçüde rafa kaldırıldı.
Ancak Netanyahu ve adı "Toplanma" anlamına gelen Likud, İsrail sağında pek çok kişinin güçlü desteğini hâlâ koruyor. Bu kesimde, Hamas'ı silahsızlandırma ve Lübnan'daki "güvenlik bölgelerini" koruma sözü veren, İsrail'in tavizsiz koruyucuları olarak görülüyorlar.
Hükümet ayrıca, uluslararası alanda kınanmasına rağmen, Kudüs'ün doğusunda Batı Şeria'yı bölecek E1 yerleşim projesini ilerletmeye çalışıyor.
Gadi Eisenkot - Yashar
Mevcut sandalye sayısı: Yeni parti
Netanyahu'nun en büyük rakibi Gadi Eisenkot, Eylül 2025'te kurduğu Yashar'ın (İbranicede "Dürüst") başında bulunuyor. 2015-2019 yılları arasında Genelkurmay Başkanlığı yapan 66 yaşındaki Eisenkot, 2022'den beri Knesset'te görev yapıyor, ancak 7 Ekim'den sonra kurulan acil durum hükümetinde geçirdiği sekiz ay dışında bakanlık deneyimi sınırlı.
Fas Yahudisi kökenli ve seçilirse İsrail'in ilk Mizrahi başbakanı olacak. Tel Aviv ve Kudüs elitlerinden uzakta, Eilat'ta yetişmesi ve tutuk İngilizcesi, siyaset çevrelerinin dışından gelen biri olarak imajını pekiştirdi.
Pek çok Filistinli ve insan hakları savunucusu, Eisenkot'un askerî geçmişini sorguluyor: İsrail'in 2006'da Lübnan'ı işgali sırasında, saldırıları caydırmak için sivil bölgelerde "orantısız güç" kullanılmasını savunan Dahiye Doktrini'ni geliştirdi. Kendisini ılımlı olarak tanımlayan Eisenkot, özellikle uzun süredir tıkanmış olan rehine görüşmeleri olmak üzere Netanyahu'nun Gazze'ye yaklaşımının bazı yönlerini eleştirdi.
Kişisel hikâyesi pek çok İsrailli tarafından iyi biliniyor: Eisenkot'un oğlu Gal ve iki yeğeni, 2023 ve 2024'te Gazze'de öldürüldü. Gal'in cenaze töreni ulusal televizyonda yayınlandı.
Eisenkot, 7 Ekim'den sonra uygulanabilir olmadığını söylediği iki devletli çözüme ve güvenliği yalnızca daha da kötüleştireceğini söylediği Batı Şeria'nın resmen ilhakına karşı çıkıyor.
Anketlerde önde giden Eisenkot, Değişim blokunun gayriresmî lideri hâline geldi, ancak yönetebilmek için muhtemelen parlamentoda daha fazla ortağa ihtiyaç duyacak. Müttefiklerinin, İsrail'in Yahudi ve demokratik bir devlet olduğu, askerlik hizmetinin herkesi kapsaması gerektiği ve Hamas'ın dağıtılması gereken bir terör örgütü olduğu konularında hemfikir olması gerekeceğini söyledi.
Eisenkot, Filistinli partilere dayanma seçeneğini reddetmekle birlikte, "61 sandalyemiz olmasa bile" hükümet kurma sözü de verdi. Bu, bazı Filistinli partilerin açıklamalarıyla birlikte, bir tür iş birliği için seçenekler bulunabileceğinin işareti olarak görülüyor.
Askerlik hizmetine ilişkin koşullarının, Haredilerin askerlik muafiyetini korumak isteyen ultra-Ortodoks partilerle ortaklık kurma ihtimalini ortadan kaldırması muhtemel.
Itamar Ben-Gvir - Otzma Yehudit
Mevcut sandalye sayısı: 6
Bir zamanlar ana akım siyaset için fazla aşırı bulunarak dışlanan, Itamar Ben Gvir'in liderliğindeki Otzma Yehudit ("Yahudi Gücü"), 2022'den bu yana Netanyahu hükümetini daha da sağa çekti. Eylül ayında, İsrail Merkez Seçim Komitesi'nde seçime katılmasını yasaklamaya yönelik bir oylamayı atlattı. Şimdi sandalye sayısını artırması muhtemel.
İsrailli yerleşimcilerden güçlü destek alıyor ve Batı Şeria'nın ilhakını destekliyor. 50 yaşındaki Ben Gvir, Kiryat Arba yerleşiminde yaşıyor.
Ben Gvir ile Netanyahu arasındaki ilişkiler, son yirmi yılda sık sık gergin oldu. Otzma Yehudit lideri kısa süre önce, başbakanın kendisi olmadan bir hükümet kurmak istediğini söyledi.
2021'den beri Knesset üyesi olan Ben Gvir, ırkçılığa teşvik ve teröre destek suçlarından aldığı mahkûmiyetlere rağmen, partisinin beklenmedik biçimde yedi sandalye kazandığı 2022'de ulusal güvenlik bakanı oldu.
Gazze'deki soykırımı desteklediği için Birleşik Krallık, Fransa ve diğerlerinin yaptırımlarına maruz kaldı; üzerinde Yahudi egemenliği ilan ettiği Mescid-i Aksa'ya düzenlenen baskınlara öncülük etti ve Küresel Sumud Filosu'nun gözaltındaki aktivistleriyle alay etti.
Otzma Yehudit, Filistinlilerin Gazze'den "gönüllü göçünü" savunuyor, mitinglerinde "Araplara ölüm" sloganları atılıyor. Hükümette yargı reformlarına ve Filistinlilere idam cezası getirilmesine yönelik girişimlere öncülük etti. Alt düzey bakanları, Gazze'ye nükleer bomba atılmasını tartıştı.
Ancak Otzma Yehudit'in ultra-Ortodoks topluluklarla ilişkileri gergin; çünkü herkes için zorunlu askerliği destekliyor.
Bezalel Smotrich - Dini Siyonizm
Mevcut sandalye sayısı: 7
Bir zamanlar marjinal bir aşırı sağ grup olan Dini Siyonizm Partisi (RZP), iktidar koalisyonuna ortak olarak yükseldi. Otzma Yehudit ile yaptığı seçim ittifakı çerçevesinde 2022'de güçlü bir sonuç elde etti. Ancak partiler, Netanyahu'nun ittifak çağrılarına rağmen bu iş birliğini sona erdirdi ve şimdi birbirlerine rakip olarak yarışıyor.
Ortodoks bir hahamın oğlu olan 46 yaşındaki lider Bezalel Smotrich, Ben Gvir'den daha dindar bir tabandan destek alıyor, Yahudi hukukunun (halacha) uygulanmasını istiyor ve Tevrat'ın 2022'den beri maliye bakanı olarak izlediği stratejinin temelini oluşturduğunu söylüyor.
Smotrich ayrıca yargının yeniden yapılandırılmasını, Oslo Anlaşmaları'nın kaldırılmasını, Filistin Yönetimi'nin dağıtılmasını ve Gazze ile Batı Şeria'da İsrail yerleşimleri kurulmasını istiyor. Kendisini "gururlu bir homofob" olarak tanımlıyor.
Ben Gvir'de olduğu gibi, Uluslararası Ceza Mahkemesi savcıları Smotrich hakkında da Batı Şeria'daki Filistinlilere karşı işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle tutuklama emri çıkarılmasını talep etti.
RZP, ultra-Ortodoks topluluklar için zorunlu askerliği destekliyor, ancak Netanyahu'nun kırılgan koalisyonunda Haredi partilerle yan yana yer alırken, Haredi asker kaçaklarının tutuklanmasının durdurulması gibi Haredilerin desteklediği yasaların lehine oy verdi.
Naftali Bennett ve Yair Lapid - B'Yachad
Mevcut sandalye sayısı: 24/120
Eski başbakanlar Naftali Bennett (2021-2022) ve Yair Lapid (Temmuz-Aralık 2022), nisan ayında ortak listeyle seçime gireceklerini duyurdu. Bu listeye daha sonra B'Yachad ("Birlikte") adı verildi. Parti kazanırsa başbakan Bennett olacak. İkili, on yılı aşkın süredir dönem dönem kesintiye uğrayarak devam eden siyasi ortaklıkları sırasında 2021'de Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştırdı.
Sağda yer alan 54 yaşındaki Bennett, uzun zamandır Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor ve Batı Şeria'daki yerleşimcileri temsil eden Yesha Konseyi'nin eski lideri. Yazılım sektöründe multimilyoner olan Bennett, 2006'dan aralarının bozulduğu 2008'e kadar Netanyahu'nun özel kalem müdürüydü.
Televizyon sunucusu ve yazar olarak zaten tanınan Lapid, 2012'de Yesh Atid'i ("Bir Gelecek Var") kurdu. Laik ve merkezci bir siyasetçi olan Lapid, Filistin devletinin kurulmasına karşı çıkıyor ve pek çok Yahudi siyasetçi gibi yerleşimci hareketini ilke olarak desteklerken Ben Gvir ve Smotrich'le arasına mesafe koyuyor.
62 yaşındaki Lapid, nisan ayında şöyle dedi:
"Bennett açıkça sağcıdır, ancak liberal, düzgün, yasalara uyan bir sağcıdır. Değerlerini ne Haredi şantajına ne de yolsuzluğa sattı."
Her ikisi de ultra-Ortodoksların askerlik muafiyetine karşı çıkıyor ve 7 Ekim'e ilişkin bir soruşturma komisyonu kurma sözü verdi.
Yair Golan - Demokratlar
Mevcut sandalye sayısı: 4
Kendilerini "liberal-demokratik Siyonist bir parti" olarak gören merkez sol Demokratlar, 2024'te İşçi Partisi ile daha küçük olan Meretz'in birleşmesiyle kuruldu. Partinin lideri, Gazze'de Filistinlilerin öldürülmesini "ulusal psikoz" olarak niteleyerek eleştiren az sayıdaki İsrailli siyasetçiden biri olan 64 yaşındaki Yair Golan.
Yoğun tepkiler üzerine, suçladığının ordu değil hükümet olduğunu belirterek sözlerine açıklık getirdi. 2014-2017 yılları arasında Genelkurmay Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı, 7 Ekim'de yeniden orduya katıldı ve Hamas öncülüğündeki saldırılar sırasında birkaç İsrailliyi kurtardığı kabul ediliyor. Bu nedenle pek çok İsrailli onu savaş kahramanı olarak görüyor.
Demokratlar, yargı reformlarına karşı protestolara öncülük etti, Batı Şeria'nın ilhakına karşı çıkıyor ve iki devletli çözümü destekliyor.
Adayları arasında Arap bir isim olan Soumaya Bashir de bulunuyor ve Arap partileriyle koalisyon kurmayı açıkça destekleyen tek büyük parti konumundalar.
Avigdor Lieberman - Yisrael Beiteinu
Mevcut sandalye sayısı: 6
İsrail'deki Rusça konuşan 1,5 milyon kişinin desteğine dayanan sağcı Yisrael Beiteunu ("Evimiz"), 1998'den beri kurucusu, Sovyet döneminde Doğu Avrupa'dan göç etmiş 68 yaşındaki Avigdor Lieberman tarafından yönetiliyor. Parti hiçbir seçimde üçüncülükten daha iyi bir sonuç elde edemedi, ancak son 10 hükümetin yedisinde koalisyon ortağı oldu.
Yisrael Beiteinu, herkes için zorunlu askerliği, yerleşimlerin genişletilmesini ve İran, Hamas ile Hizbullah'a karşı daha sert tutumlar benimsenmesini destekliyor.
Lieberman, başbakan yardımcılığı (2009-2012) da dâhil olmak üzere kabinedeki bütün kilit görevleri üstlendi. Yolsuzluk iddiaları nedeniyle soruşturmalar geçirdi, bir suikast planına ilişkin iddialarla karşı karşıya kaldı ve 2001'de 12 yaşındaki bir erkek çocuğuna fiziksel saldırıda bulunmaktan mahkûm edildi.
Sivri çıkışlarıyla tanınan Lieberman, Netanyahu'nun müttefikiydi ve onun ilk başbakanlık döneminde yönetiminde görev yaptı. Ancak ilişkileri çalkantılı ve Yisrael Beiteinu artık Netanyahu'nun iktidar koalisyonunun dışında. Lieberman, 7 Ekim öncesinde Netanyahu ve Eisenkot'u olası bir Hamas saldırısı konusunda uyardığını iddia ediyor.
Ortak Liste
Mevcut sandalye sayısı: 5
İsrail'de Arapların liderliğindeki dört büyük partiden üçü olan Hadash, Ta'al ve Balad, 54 yaşındaki Hadash lideri Yousef Jabareen'in başkanlığında Ortak Liste olarak birlikte seçime giriyor.
Merkez Seçim Komitesi, İsrail'in Yahudi ve demokratik bir devlet olarak varlığını reddettikleri iddiaları nedeniyle eylül ayında partilerin seçime katılmasını yasakladı, bu karar 2 Ekim'de Yüksek Mahkeme tarafından bozuldu. Balad lideri Sami Abu Shehadeh, mahkemenin, Hamas saldırılarını kutladığı değerlendirilen bir yazısı nedeniyle kendisine getirilen yasağı onaylayacağı sinyalini vermesinin ardından seçimden çekildi.
Üçü de laik olan partiler, özellikle suç ve polis uygulamaları konularında İsrail'deki Filistinlilere daha fazla hak tanınmasını istiyor, İsrail'in Gazze'deki uygulamalarını ve Batı Şeria'daki yerleşimleri kınıyor ve iki devletli çözümü destekliyor.
Jabareen, kısa süre önce Değişim blokuna açık bir mesaj vererek şöyle dedi:
"Netanyahu-Ben Gvir-Smotrich hükümeti denilen tehdidi ortadan kaldırmak temel hedefimizdir ve bu suçlu hükümeti evine göndermek için mümkün olan her yola başvuracağız."
Ancak Liste içinde birleşik bir cephe oluşturmak için geçmişte yapılan girişimler, ideolojik nedenlerle çöktü.
Mayıs ayında emekliye ayrılana kadar Ayman Odeh'in liderliğinde olan Hadash, askerlik yapmayı reddeden Ofer Cassif'in de aralarında bulunduğu Arap ve Yahudi adayları destekleyen komünist ve sol grupları içeriyor. Ahmad Tibi'nin liderliğindeki Ta'al, ılımlı bir Arap milliyetçisi parti olarak görülüyor. Balad ise Yahudi bir aday önerdi.
Ortak Liste, Knesset'teki güç dengelerini belirleyebilecek bir konuma gelmek için yeterli sandalye kazanmayı umuyor, ancak üyelerinden hiçbiri bugüne kadar bir koalisyon kurmaya davet edilmedi. Yahudilerin liderliğindeki partilerin çoğu, Liste'yle çalışmayacaklarını söylüyor.
Mansur Abbas - Ra'am
Mevcut sandalye sayısı: 5
Birleşik Arap Listesi'nin İbranice kısaltması olan Ra'am'ın lideri, İsrail'in Filistinli vatandaşı 52 yaşındaki Mansur Abbas. Hükümette yer almış tek Arap liderliğindeki parti olan Ra'am, 2021-2022'deki kısa ömürlü Bennett-Lapid koalisyonunda görev yaptı. Ortak Liste'yle birlikte eylül ayında seçime katılması yasaklandı, ardından bu karar bozuldu.
Kökleri siyasi İslam'a dayanan Ra'am, toplumsal konularda muhafazakâr ve İsrail'in Gazze'deki uygulamalarını ve Batı Şeria'daki yasa dışı yerleşimleri eleştiriyor. Ancak İsrail'e yönelik tutumları, Arapların liderliğindeki diğer partilerden daha ılımlı ve pek çok Yahudi İsrailli tarafından Ortak Liste'den daha uygun bir seçenek olarak görülüyor.
Abbas'ın olası Yahudi ortaklarından talepleri arasında, işgal altındaki topraklarda yaşayan Filistinliler yerine İsrail'in Filistinli vatandaşlarının medeni haklarına öncelik verilmesi yer alıyor.
Parti ilk kez Yahudi bir aday gösterdi: Eski polis şefi ve Yesh Atid milletvekili Yoav Segalovitz.
Aryeh Deri - Shas
Mevcut sandalye sayısı: 11
İki parti, İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 14'ünü oluşturan ultra-Ortodoks Yahudilerden, yani Haredilerden güçlü destek alıyor. Her ikisi de dinî otoritenin siyaseti yönetmesi ve siyasi hayatta daha belirleyici bir rol oynaması gerektiğine inanıyor.
Başlıca Sefarad ve Mizrahi ultra-Ortodoksların desteklediği Shas, ikisinin daha büyüğü. İsrail'in son 10 hükümetinin yedisinde yer aldı ve iktidar koalisyonunun bir parçası. Son yıllarda daha da sağa kayarak Ben Gvir'le aynı safta yer aldı.
Partinin Knesset'teki başkanlığını, 1980'lerden bu yana 10 bakanlık görevi üstlenen 67 yaşındaki haham Aryeh Deri yürütüyor. 2000'lerin başında rüşvet almaktan iki yıl hapis yattı.
Shas, Tevrat öğreniminin ve aşırı muhafazakâr seçmen tabanının haklarının korunmasına odaklanıyor. Hükümette, Haredi kurumlarına finansman ve sosyal yardımlar talep etti: Haredilerin yarısından fazlası, Tevrat öğrenimine öncelik vererek çalışmıyor. Bunun karşılığında, Gazze'deki soykırım ve Batı Şeria'daki genişleme gibi konularda Netanyahu'yla aynı yönde oy kullandı.
Shas bakanları, Netanyahu'nun Haredilerin askerlik muafiyetini sona erdirme planları nedeniyle 2025'te kabineden ayrıldı, ancak diğer önemli konularda onu desteklemeyi sürdürdü.
Yaakov Asher - Birleşik Tevrat Yahudiliği
Mevcut sandalye sayısı: 7
Birleşik Tevrat Yahudiliği (UTJ), Yahudiliğin Aşkenaz kollarından güçlü destek alıyor ve kendisi de zaman zaman anlaşmazlığa düşen iki grubun birliği: Hasidik Agudat Yisrael ve Litvanya ekolünden Degel HaTorah. Knesset'teki başkanlığını Yaakov Asher yürütüyor, ancak nihai yetki daha üst düzey hahamlarda.
Shas gibi onun da öncelikleri ultra-Ortodoks yaşam biçimini korumak etrafında şekilleniyor. Seçmenlerinin birçoğu yerleşimlerde yaşasa da parti resmen Siyonist değil, Yahudi devletinin ancak Mesih'in gelişinden sonra kurulması gerektiğine inanıyor. Partiden bazı hahamlar, İsrailli askerlerin ölümlerini gerekçe göstererek Gazze'ye karşı savaşı eleştirdi.
Ancak partinin Netanyahu'yla ittifakını neredeyse sona erdiren mesele zorunlu askerlik oldu.
Mayıs ayında UTJ, askerlik muafiyetlerini güvence altına alan yasalar çıkarılamayınca desteğini çekti ve hükümetin düşürülmesi çağrısında bulundu. Daha önce 2025'te de aynı şeyi yapmış, ancak önemli kararlarda Netanyahu'yla aynı yönde oy kullanmayı sürdürmüştü.
Partinin şimdi Eisenkot'u Netanyahu'dan daha uygun bir koalisyon ortağı olarak gördüğü bildiriliyor.
