OSLO, Norveç — Güney Afrika doğumlu hukukçu ve eski BM insan hakları başkanı Navi Pillay, İsrail'in Gazze'de soykırım işlediğini ilan eden bir komisyona başkanlık etmişti. Pillay, komitenin barışı ve uluslararası hukuku teşvik etme çabaları olarak tanımladığı çalışmaları nedeniyle Cuma günü Nobel Barış Ödülü'nü kazandı.
Onun zaferi, hem ABD Başkanı Trump'a hem de Başbakan Benjamin Netanyahu'ya yönelik sert ve dikkat çekici bir eleştiri olarak görülecektir; zira her ikisi de Pillay'ın başkanlığını yaptığı BM komisyonunun İsrail'in Gazze'de soykırım işlediği yönündeki bulgularını reddetmişti. Her iki lider de Pillay'ın çalıştığı kurumlara karşı oldukça eleştirel bir tutum sergilemişti; İsrail daha önce onu uzun bir süredir şiddetli İsrail karşıtı ve Yahudi karşıtı tutumlarıyla tanınan bir "Hamas vekili" olmakla suçlamıştı.
Norveç Nobel Komitesi Başkanı Jørgen Watne Frydnes, Pillay'ın Oslo'da kazandığı ödülü açıklarken, "Pillay'ın çalışmaları, daha barışçıl bir dünya oluşturmayı amaçlayan herkes için bir umut ve ilham kaynağıdır" dedi. Pillay şu anda Uluslararası Adalet Divanı'nda geçici yargıç olarak görev yapmaktadır.
85 yaşındaki Pillay, haberi Almanya'nın Nürnberg kentinde düzenlenen ve uluslararası hukukun temellerinin atılmasına yardımcı olan Nazi savaş suçlularının yargılandığı yer olan Nürnberg Forumu'na katılırken aldı.
"Öncelikle, bu mekânda alkışlarınız benim için çok şey ifade ediyor," dedi ve ayakta alkışlarla karşılandı. "Biliyorsunuz, halk sizin bunu hak ettiğinizi düşünmedikçe bir ödül, mansiyon veya herhangi bir şey almak istemezsiniz."
Şaka yollu şöyle ekledi: "Ama bir avukat ve hakim olarak, yine de bu bilgiyi doğrulamak istiyorum."
Ayrıca Trump'ı ve ödülü kazanma konusundaki bilinen arzusunu da alaya almış gibi göründü.
Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnes Callamard'ın Nürnberg'de kaydettiği ve X sosyal ağında paylaştığı ayakta alkışlar sırasında, "Biraz daha alkışlarsanız, bu ödülü Trump'la paylaşabilirim" dedi.
Çalışmaları küresel kapsamda olsa da, eleştiriler genellikle son derece yerel olmuştur; özellikle İsrail ve apartheid dönemi Güney Afrika'sında bu durum belirgindir.
Uzun bir İsrail karşıtı geçmişi var
İsrail, onun zafer haberine öfkeyle tepki gösterdi.
Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada, "Yalan, nefret ve kan iftirası" dalında bir ödül verilseydi, kendisinin en güçlü adaylardan biri olacağını belirtti.
Dışişleri Bakanlığı, "İsrail'in amansız, siyasi güdümlü şeytanlaştırılmasında ve soykırım yalanının yayılmasında oynadığı rol çok şey anlatıyor" dedi.
“Pillay'a Nobel Barış Ödülü verilmesi adaletin tanınması anlamına gelmiyor. Bu, İsrail karşıtı nefreti ve önyargıyı meşrulaştırmak için bir ödülün iğrenç bir şekilde silah haline getirilmesidir.”
Açıklamada, "Nobel Komisyonu 21. yüzyılın en büyük yalanını ödüllendirdiğine göre, Joseph Goebbels cehennemden alkışlıyor olmalı" denildi ve bu ifadeyle ünlü Nazi propaganda bakanına atıfta bulunuldu.
Pillay, 2021 yılında BM destekli İnsan Hakları Konseyi tarafından kurulan İşgal Altındaki Filistin Toprakları ve İsrail Soruşturma Komisyonu'na başkanlık etti. Komisyon bir yıl önce, İsrail'in Gazze'deki Filistinlileri yok etme özel niyetiyle Gazze'de soykırımdan sorumlu olduğu sonucuna varmıştı.
Komisyon ayrıca İsrail cumhurbaşkanı, başbakanı ve eski savunma bakanının "soykırım suçunun işlenmesine teşvik ettiklerini" tespit etti. Kurulduğu günden beri komisyonla işbirliği yapmayı reddeden İsrail, suçlamaları şiddetle yalanladı.
Komisyon, BM adına konuşmaz. Yasal bir organ olmamakla birlikte, raporları diplomatik baskıyı etkileyebilir ve mahkemeler tarafından daha sonra kullanılmak üzere kanıt toplamaya hizmet edebilir.
O dönemde AFP'ye verdiği demeçte, ekibinin Uluslararası Ceza Mahkemesi savcılarıyla "binlerce bilgi parçası" paylaştığını söylemişti. Uluslararası Ceza Mahkemesi, 7 Ekim 2023'te Hamas önderliğindeki katliamın ardından başlayan ve yaklaşık 1200 kişinin ölümüne, 251 kişinin de rehin alınmasına yol açan Gazze savaşında İsrail'in soykırım gerçekleştirdiği iddialarını ayrı olarak soruşturuyor.
