10.000 güneşe eşdeğer muazzam bir gücü ortaya koyuyor.
Bilim insanları ilk kez uzak bir kara deliğin hassas ölçümlerini yapmayı başardılar ve böylece on yıllardır gökbilimcileri şaşırtan bu gizemli nesnelerin muazzam gücünü ortaya çıkardılar.
Kara delikten çıkan "dans eden jetler", 10.000 güneşe eşdeğer muazzam bir gücü ortaya koyuyor.
Bilim insanları, tüm gezegeni tarayan bir radyo teleskobu kullanarak, Dünya'dan yaklaşık 7.000 ışık yılı uzaklıkta bulunan bir kara delikten çıkan "dans eden jetleri" kaydetti.
Bu jetler - son derece sıcak parçacıklardan oluşan çok dar ve hızlı akımlar - 10.000 güneşin ürettiği enerjiye eşdeğer muazzam bir enerji açığa çıkarır ve saniyede 150.000 kilometre hızla hareket eder; bu da ışık hızının yaklaşık yarısıdır.
Süper kütleli bir kara delik, kozmik engelleri aşarak eşi benzeri görülmemiş bir hızla büyüyor.
Ancak şaşırtıcı bir şekilde, bu aşırı ısınmış madde püskürmeleri, kara deliğin beslenirken yuttuğu enerjinin yalnızca yaklaşık %10'unu kullanırken, enerjinin büyük kısmı hâlâ gizemini koruyan başka bir yere kayboluyor.
Kozmik bir dans içinde dev bir yıldız ve bir kara delik
Bu keşifler, birbirinin etrafında dönen süper kütleli bir yıldız ve bir kara delikten oluşan Cygnus X-1 adlı ikili bir sistemden geliyor. Bu dev yıldız, Güneş'imizin kütlesinin 100 milyon katı kütleyi saniyede üç ila dört kat daha hızlı bir hızla dışarı atan devasa bir güneş rüzgarı yaratıyor.
Bu rüzgarlar o kadar güçlü ki, tıpkı bir çeşmenin dışındaki suyun üzerinde esen güçlü rüzgarlar gibi, jetleri yaklaşık iki derece eğiyorlar. Bilim insanları yıldızdan gelen rüzgarların gücünü bildikleri için, jetler üzerindeki uyguladıkları kuvveti hesaplayabildiler ve ilk kez jetlerin kendi güçlerini doğru bir şekilde belirleyebildiler.
Kara delik jetleri nasıl fırlatılır?
Kara delikler, ışık bile çekimlerinden kaçamayacak kadar yoğun madde içerir. Ancak bu cisimler ışığı emerken, aynı zamanda kutuplarından fışkıran jetler şeklinde muhteşem enerji patlamaları da yaratırlar.
Madde bir kara deliğe çekildiğinde doğrudan içine düşmez. Bunun yerine, bir lavabo giderinin etrafında dönen su gibi etrafında dönerek, yavaş yavaş ışık hızına yaklaşan hızlara ulaşır. Bu süreçte madde, manyetik alanları da beraberinde taşır ve bu alanların çizgileri büküldüğünde, jetin uzaya doğru itilmesine yardımcı olurlar.
En büyük kara deliklerin püskürmeleri, kara deliğin ötesine birkaç ışık yılı kadar uzanarak çevredeki bölgelere muazzam miktarda enerji pompalar ve böylece yıldızların ve galaksilerin oluşumunu etkiler.
İnsanlık, uzayın derinliklerinden güçlü ve gizemli bir sinyal alıyor.
Bu jetlerin gücünü anlamak, bir kara deliğin ne kadar hızlı beslendiğini ve büyüdüğünü belirlemek için çok önemlidir. Bilim insanları, bir kara deliğin yaydığı X ışınlarını gözlemleyerek madde tüketme hızını ölçebilirler, ancak aynı zamanda yutulmak yerine jetlere ne kadar maddenin fırlatıldığını da bilmeleri gerekir.
Bu ölçümlerin tümü, kara deliğin "enerji bütçesi" olarak adlandırılan şeyi verir; bu, kalori hesaplamasına benzer, ancak insan yerine kara delik için yapılır.
Önceki sorun, bilim insanlarının jetlere giden enerjinin ortalamasını yalnızca jetlerin çevredeki gazlarda oluşturduğu kabarcıkları gözlemleyerek, on binlerce yıl boyunca ölçmeleriydi. Ancak bu yöntem yeterince doğru değil çünkü şu anda neler olup bittiğine dair net bir tablo sunmuyor.
Evrenin en uç noktalarından birinin doğuşu ilk kez gözlemlendi.
Ancak yeni ölçüm, ilk defa günümüzde enerjinin ne kadarının jetlere dönüştürüldüğünün kesin yüzdesini belirlemeye olanak tanıyarak çok daha net bir tablo ortaya koyuyor.
Bu keşif, özellikle gökbilimciler için önemlidir çünkü en iyi teoriler, kara deliklerin fiziğinin boyutlarından bağımsız olarak aynı olduğunu öne sürmektedir. Bu nedenle, bu hassas ölçüm, kütleleri güneşin beş katı veya beş milyar katı olsun, kara deliklerin gelecekteki çalışmalarında bir referans noktası olarak hizmet edebilir.
Bu keşif, evrenin mevcut durumuna nasıl ulaştığını anlamamıza da yardımcı olacak, çünkü süper kütleli kara deliklerin püskürmeleri gezegenlerin, yıldızların ve galaksilerin oluşumunda kilit rol oynuyor.
Bazı durumlarda, bu püskürmeler, ev sahibi galaksinin boyutunu aşan devasa gaz kabarcıkları oluşturarak galaksinin evrimini derinden ve doğrudan etkileyebilir.
Bu süreç "geri besleme" olarak bilinir ve galaksilerin zaman içinde nasıl büyüdüğünü ve evrimleştiğini düzenleyen mekanizmadır.
Daha önce, evrenin bilgisayar simülasyonlarını gerçekleştiren bilim insanları, kara deliklerin enerjiyi jetlere ne kadar verimli bir şekilde dönüştürdüğünü varsaymak zorundaydı; ancak bu yeni ölçüm, söz konusu verimlilik için ilk doğrudan gözlemsel temeli sağlayarak bu simülasyonları her zamankinden daha doğru ve güvenilir hale getiriyor.
Kaynak: Daily Mail
