PRAG - İkinci dünya savaşının üzerinden 60 küsur yıl geçtikten sonra, Nazi rejiminin Yahudilere verdiği zararın tazmin edilmesi süreci yeni bir aşamaya girdi.
Prag'da AB dönem başkanlığınca tertiplenen konferansa katılan 46 ülkenin imzasıyla bu akşam yayınlanan bildirgede, Nazilerin öldürdüğü masum insanların mallarına yasa dışı yollardan el konulduğu özellikle hatırlatıldı ve bu durumun telafi edilmesi için çağrıda bulunuldu.
Aylar süren müzakereler sonucunda hazırlanan "Terezin"- Prag'ın kuzeyindeki eski Yahudi gettosu- bildirgesi, cumadan bu yana devam eden konferansın son gününde imzalandı. Amerikan heyetinin başkanı Stuart Eizenstat, "Bu, Yahudi mallarıyla ilgili en kapsamlı bildirge. Özel malların iadesi ve hayatta kalanlara sosyal yardımlar gibi şimdiye kadar hep görmemezlikten gelinen konulara da değiniyor" dedi.
Aralarında Türkiye'nin de bulunduğu, bildirgeye imza koyan ülkeler, zorla alınan malların kimlere ait olduğunun belirlenebilmesi için arşivlere girilmesini kolaylaştıracaklarını ilan etti. Bu nokta, uzmanlar tarafından can alıcı konu olarak nitelendiriliyordu.
Bildirgede, soykırımdan kurtulup hayatta kalanlara sosyal yardım eli uzatılması ve soykırımın hafızalardan silinmesini önlemek amacıyla soykırım kurbanlarının mal ve mülklerinin kullanılması da öngörülüyor.
Bildirgeye paralel olarak AB de, merkezi Terezin'de olmak üzere "Avrupa soykırım enstitüsü" kuracağını ilan etti ve Yahudi mallarının iadesi sürecinin takipçisi olacağını bildirdi.
44 ülke 1998 yılında Washington'da düzenlenen konferansta, Yahudilerden zorla alınan sanat eserlerinin iadesi veya tazmini konusunda süreç başlatmıştı.
Nazilerin Yahudilerden zorla aldığı malların değerinin 17 milyar dolardan fazla olduğu savaştan hemen sonra söyleniyordu. Ortak bildirgede, "bunun sadece bir bölümünün iade ya da tazmin edildiği" belirtildi.Prag'da yayınlanan verilere göre, Nazilerin çaldığı 600 bin tablonun yüz bini henüz ortada yok.
"Terezin" bildirgesinin hukuki bağlayıcılığı olmadığını belirten Eizenstat, "Bildirge, ahlaki yükümlülük getiriyor" dedi.
