Suriyeliler bu hafta ülke çapında sevinç yaşarken , pek çok kişi Beşşar Esad'ın acımasız diktatörlüğü altında zorla kaybedilen sevdiklerini çılgınca aramaya başladı .
Kalabalıklar, keyfi gözaltı, işkence ve cinayetle eşanlamlı hale gelen kötü şöhretli Saydnaya hapishanesine akın etti . Parlayan güneş altında, insanlar Şam'ın kuzeyindeki kötü şöhretli tesise doğru akın etti, trafik kilometrelerce uzadı ve bazıları dikenli tel çitleri ve gözetleme kulelerini geçerek son yokuş yukarı yürümek için arabalarını bıraktı.
Esad'ın sarayları ailenin ne kadar görkemli bir servete sahip olduğunu ve lüks yaşam tarzını ortaya koyarken, hapishaneleri de Suriyelilerin son elli yıldır çok iyi bildiği dehşetleri doğruladı.
Esad rejiminin kötü şöhretli gözaltı tesisleri, 1970'lere kadar muhalif olarak görülen herkesin kaybolduğu kara deliklerdi. Uluslararası Af Örgütü'ne göre, Saydnaya, "mezbaha" olarak bilinen en kötü şöhretli yerlerden biriydi ve 2011 ile 2015 yılları arasında 13.000'e yakın insanın asıldığı yerdi.
Beklendiği üzere, isyancıların Şam'a doğru yıldırım hızıyla ilerlerken odaklandıkları ilk yerlerden biri burasıydı .
Pazar günü muhalif savaşçıların Esad'ı devirmesi ve diktatörün Rusya'ya kaçmasının ardından, Saydnaya tutuklularının serbest bırakıldığına dair görüntüler ortaya çıktı. Bu durum, birçok Suriyeliyi sevdiklerini bulmak için yardım istemek amacıyla sosyal medyaya akın etmeye yöneltti.
Pazartesi gününe kadar, binlerce kişinin hâlâ tesisin daha derin seviyelerinde, "kırmızı bölüm" olarak bilinen yeraltı bölgesinde tutuklu olduğuna dair söylentilerin etkisiyle birçok kişi meseleyi kendi ellerine aldı ve hapishaneye akın etti.
CNN Pazartesi günü olay yerine vardığında, hapishanenin dışında ve içinde büyük bir kalabalık toplanmıştı. "Allahu Ekber" nidaları ve kutlama amaçlı silah sesleri havada yankılanıyordu.
Maysoon Labut isimli bir kadın, Arap Baharı'nın başlangıcında rejim karşıtı protestoların merkezi haline gelen ve Esad'ın ülkeyi 13 yıl sürecek bir iç savaşa sürükleyen sert müdahalesinin tüm şiddetiyle yaşandığı güney Suriye kenti Dara'dan geliyordu.
Labut üç erkek kardeşini ve damadını arıyordu. Konuşurken nefes nefese ve duygusaldı.
“Hapishanenin kırmızı bölümüne ulaşmak için günlerdir uğraşıyorlar,” dedi CNN'e. “Havalandırma bozulduğu için oksijen yok ve sonunda hepsi ölebilir. Allah aşkına onlara yardım edin.”
Korkuyla beslenen çaresiz bir arayış
Pazartesi günü kalabalığı harekete geçiren söylenti buydu: Saydnaya'nın bir yerinde, kayıp Suriyelilerle dolu, keşfedilmemiş gözaltı hücrelerinin bulunduğu fikri.
Ancak böyle bir alanın var olup olmadığı henüz netlik kazanmamış durumda ve bu durum, kayıp olduğu düşünülen kişilerin asla bulunamayacağı yönündeki korkuları derinleştiriyor.
Suriye Sivil Savunması olarak da bilinen Beyaz Baretliler isimli gönüllü örgüt, pazartesi günü cezaevine özel ekipler konuşlandırarak betonu deldi ve çekiçledi.
İsyancı savaşçılar, kurtarma görevlilerinin içeride sıkışmış tutukluların seslerini duyabilmesi için insanlara sessiz olmaları yönünde bağırıyordu. Kalabalığın üzerine bir sessizlik çöktü ve bazıları onay beklerken dizlerinin üzerine çöktü. Bir koklama köpeği destek verdi. Ancak giriş bulunamadı.
Beyaz Miğferler Pazartesi günü daha sonra yaptıkları açıklamada, "keşfedilmemiş gizli hücrelere veya bodrumlara" veya "tesis içinde açılmamış veya gizli alanlara" dair hiçbir kanıt bulamadıklarını söyledi. Hapishanedeki olası mahkumları arama çalışmalarının sona erdiğini ve sosyal medyadaki insanları yanlış bilgi yaymaktan kaçınmaya çağırdılar.
Seydnayah Cezaevi Tutukluları ve Kayıplar Derneği (ADMSP), tüm tutukluların Pazar günü öğle saatlerinde serbest bırakıldığını ve tutukluların yer altında mahsur kaldığına dair iddiaların “asılsız” ve “yanlış” olduğunu söyledi.
Eski bir Saydnaya tutuklusu ve ADMSP'nin kurucu ortağı olan Mounir Al-Fakir, CNN'e tesiste bir yeraltı hücre seviyesi bulunduğunu ancak bunun altında gizli katmanlar olduğuna inanmadığını söyledi. Şam'ın kurtarılmasından sonra yaklaşık 3.000 tutuklunun serbest bırakıldığını tahmin etti.
Ancak pazartesi günü hapishaneyi tarayan ailelerin çaresizliği, geride bırakılan devasa belge yığınını inceleyerek, karanlıkta cep telefonu flaşlarını kullanarak, Saydnaya'nın sıkışık ve karanlık hücrelerinde sevdiklerine ne olduğunu bilmeden yıllarca beklemenin acısını yansıtıyor.
Bir kadın, 12 yıl önce çekilmiş, kaderi bilinmeyen kardeşinin fotoğrafını kaldırdı. Şu anda 42 yaşında olacağını söyledi.
"İki kızı ve hiç tanışmadığı bir oğlu var. Sadece ölü mü diri mi olduğundan emin olmak istiyoruz. Tanrı bilir," dedi.
Yeni serbest bırakılanlardan bazıları sevinçli aileleriyle yeniden bir araya geldiler, ancak uzun süreli tutukluluklarının ardından bu durum hem acı hem de tatlı.
61 yaşındaki Suheyl Hamavi, otuz yılı aşkın bir süre Suriye'deki çeşitli hapishanelerde tutuklu kaldıktan sonra nihayet pazartesi günü Lübnan'ın kuzeyindeki Çekka köyüne döndü.
Hamawi, AFP haber ajansına, "Çok güzel bir duygu, gerçekten güzel bir duygu," dedi. "Aşkın hâlâ burada olduğunu ve ailenin hâlâ burada olduğunu keşfettim."
Ancak eve döndüğünde eski tutuklu, ne kadar çok yıl kaçırdığını fark etti.
Hamawi, "Torunlarım var ama oğlumun kızı bana 'Büyükbaba' diyene kadar yaşımı hiç hissetmedim," dedi. "O zaman ne kadar uzun bir zaman dilimini kaybettiğimi fark ettim."
