Irak'ın Yeni Başbakan Adayı İş İnsanı Ali el-Zeydi Kimdir?

“Irak'ta aylardır devam eden siyasi çıkmaz, siyaset sahnesinin dışından gelen bir isim olan iş insanı Ali el-Zeydi'nin uzlaşı adayı olarak başbakanlığa aday gösterilmesiyle son buldu.”

Aylarca Süren Siyasi Kriz Sona Erdi

Irak'ta aylardır süren siyasi çekişmelerin ardından, ülkenin en büyük Şii bloğu olan Koordinasyon Çerçevesi, Pazartesi günü multimilyoner iş insanı Ali el-Zeydi'yi hükümeti kurmak üzere uzlaşı adayı olarak belirledi. Bu kararın hemen ardından Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amedi, 40 yaşındaki el-Zeydi'yi başbakan adayı olarak atadı ve kendisine yeni bir hükümet kurma görevini vererek anayasal bir krizin önüne geçti.

Başkent Bağdat'ta gerçekleştirilen toplantı sonrası Koordinasyon Çerçevesi tarafından yayımlanan bildiride, "Adayların isimleri değerlendirildikten sonra, Temsilciler Meclisi'ndeki en büyük blok olan Koordinasyon Çerçevesi'nin adayı olarak Ali el-Zeydi, başbakanlık makamını üstlenmek ve bir sonraki hükümeti kurmak üzere seçilmiştir" denildi.

El-Zeydi'nin bu göreve getirilmesi, hem yerel grupların hem de yabancı güçlerin kabul edebileceği bir uzlaşı adayı için yürütülen hummalı arayışların neticesinde gerçekleşti.

Siyaset Dışından Gelen Bir Profil

Kendinden önceki başbakanların aksine, el-Zeydi'nin siyasi bir makamda ya da devlet idaresinde herhangi bir geçmişi bulunmuyor. Aslen güneydeki Dhi Qar vilayetinden olan tanınmış bir aileye mensup olan el-Zeydi, başkent Bağdat'ta dünyaya geldi ve kariyerini özel sektör ile akademik alanda inşa etti. Hukuk ve finans alanlarında lisans, bankacılık ve finans alanında ise yüksek lisans derecelerine sahip olan yeni başbakan adayı, aynı zamanda Irak Barolar Birliği üyesidir.

El-Zeydi, 2017'de kurulan ve tarım, emlak, bankacılık, lojistik ve yenilenebilir enerji gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren Ulusal Holding Şirketi'nin yönetiminin başındadır. Portföyü eğitim ve sağlık sektörlerine de uzanan el-Zeydi, Shaab Üniversitesi ve Ishtar Tıp Enstitüsü'nde yönetim kurulu başkanı olarak hizmet vermektedir. Geçmişte Al-Janoob İslam Bankası'nın yönetim kurulu başkanlığını da yürüten el-Zeydi'nin finansal geçmişi, bankanın daha önce Irak Merkez Bankası tarafından yaptırımlarla karşı karşıya kalması nedeniyle dikkat çekmektedir.

Uzlaşıya Giden Zorlu Süreç

El-Zeydi'nin beklenmedik yükselişi, Irak'ın en büyük Şii parlamento bloğu olan Koordinasyon Çerçevesi'ndeki ciddi siyasi çıkmazdan doğdu. Blok, aday belirlemek için anayasada öngörülen 26 Nisan tarihini çoktan aşmıştı. İran yanlısı ve kutuplaştırıcı bir figür olan eski Cumhurbaşkanı Nuri el-Maliki, Ocak ayında adaylık yarışına girerek bloğun büyük çoğunluğunun desteğini almıştı. Fakat ABD Başkanı Donald Trump'ın sert muhalefeti üzerine adaylığı aniden engellendi. Washington, İran bağlantılı figürler ve silahlı grupların etkisindeki bir hükümete karşı sert bir uyarıda bulunarak Iraklı güvenlik kurumlarına yönelik işbirliğini ve fonları askıya almıştı.

El-Maliki'nin saf dışı kalmasıyla blok, Bassem el-Bedri ismini öne sürmeye çalıştı. El-Bedri önemli bir destek toplasa da, onun atanmasının el-Maliki'nin grubuna aşırı güç kazandıracağından endişe duyan rakip kamplar tarafından nihayetinde reddedildi. Anayasal bir boşluk tehlikesiyle yüzleşen koalisyon, Salı günü son ve belirleyici bir toplantı gerçekleştirdi. Toplantının 25 dakika içinde sonuçlanmasıyla el-Zeydi, ne iç rakipleri dışlayan ne de ABD vetosuna yol açan nihai uzlaşı adayı olarak oybirliğiyle onaylandı.

Yeni Dönem ve Beklentiler

Analistler, el-Zeydi'nin siyasi bir geçmişe sahip olmamasının en büyük avantajı olduğunu belirtiyor. Derin bir şekilde kutuplaşmış siyasi atmosferde, onun "temiz bir sayfa" olması, kendisini yurt içinde ve uluslararası alanda makul bir tercih haline getiriyor. Koordinasyon Çerçevesi, bir iş insanı olan el-Zeydi'nin Washington ve uluslararası toplumla ideolojik söylemler yerine ekonomik çıkarların pragmatizmi üzerinden iletişim kurabileceğini umuyor. El-Zeydi'nin beyan ettiği vizyonu, kurumsal reforma, gençlerin yetkilendirilmesine ve Irak'ın çarpık, merkezi planlamacı sistemden daha açık ve sürdürülebilir bir ekonomiye geçişine odaklanıyor.

El-Zeydi'nin şimdi kabinesini parlamentoya sunmak ve en az 167 milletvekilinden güvenoyu almak için 30 günlük bir süresi var. Şii blok, 329 sandalyeli parlamentoda 185 sandalyeyi kontrol ediyor. Başarılı olması durumunda, jeopolitik bir ip üzerinde yürüyen bir ulusu devralacak. Yeni başbakanın, ABD-İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaşın ortasında, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının ekonomik yansımalarını yönetmesi, kökleşmiş yolsuzlukla mücadele etmesi ve emsalsiz bir bölgesel istikrarsızlık ortamında Halk Seferberlik Güçleri'nin (Haşdi Şabi) geleceğini ele alması gerekecek.