İŞTE CUMHURİYET TARİHİNDE HÜKÜMETLERİN BİTİŞ NEDENLERİ: HANGİ HÜKÜMET NEDEN BİTTİ!..

İSTANBUL - Anayasa Mahkemesi kararı sonucunda, güvenoyu alamadığı için, bütçeleri reddedildiği için, başbakanı öldüğü için görevden ayrılan hükümetlerin yanı sıra, 3 hükümet de askeri müdahale nedeniyle görevden ayrılmak zorunda kaldı.

Cumhuriyet hükümetlerinin görevden ayrılma nedenleri:

GENEL SEÇİMLER SONUCUNDA GÖREVDEN AYRILAN HÜKÜMETLER ( 20 Hükümet)
Genel seçimler sırasında işbaşında bulunan hükümetler, seçim sonrasında meclislerin yenilenmesi nedeniyle görevinden ayrılarak yerlerine yeni hükümetler kuruldu.

CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ NEDENİYLE (2 HÜKÜMET)
Celal Bayar başkanlığındaki 1. Bayar Hükümeti, 11 Kasım 1938’de İsmet İnönü’nün Cumhurbaşkanı seçilmesi üzerine istifasını vermiş ve ardından 2. Bayar Hükümeti kurulmuştu.
Fahri Korutürk’ün 6 Nisan 1973’te Cumhurbaşkanı seçilmesi üzerine, iş başında bulunan Melen Hükümeti görevi bıraktı ve ardından Naim Talu Hükümeti kuruldu.

BAŞKANLARI CUMHURBAŞKANI SEÇİLDİĞİ İÇİN (2 Hükümet)
Siyasi tarihimizde 2 başbakan, başbakanlıkları sırasında Cumhurbaşkanı seçildikleri için başkanı oldukları hükümetler görevden ayrıldı.
Başbakan Turgut Özal 31 Ekim 1989’da Cumhurbaşkanı seçilince 2. Özal Hükümeti görevden ayrılarak yerine Yıldırım Akbulut Hükümeti kuruldu.
Başbakan Süleyman Demirel 10 Mayıs 1993’te Cumhurbaşkanı seçildiğinde başkanı bulunduğu 7. Demirel Hükümeti görevden ayrılmış ve yerini 1. Çiller Hükümeti gelmişti.

BAŞBAKANIN ÖLÜMÜ NEDENİYLE (1 Hükümet)
Başbakan Refik Saydam, 7-8 Temmuz 1942 gecesi vefat edince, başkanı olduğu hükümeti görevden ayrılarak yeni hükümeti kurma görevi Şükrü Saraçoğlu’na verildi.

GÜVENOYU ALAMADIĞI İÇİN (3 Hükümet)
Sadi Irmak Hükümeti
2. Ecevit Hükümeti
2. Çiller Hükümeti, güven oyu alamadığı için görevi bırakmak zorunda kaldılar.

BÜTÇELERİ REDDEDİLDİĞİ İÇİN (2 Hükümet)
İnönü ve Demirel, bütçelerinin reddedilmesinden sonra, hükümetlerinin istifasını Cumhurbaşkanına sundular.
10. İnönü Hükümeti’nin Meclise sunduğu 1966 mali yılı bütçe tasarısı, 13 Şubat 1965’te TBMM’de yapılan oylama sonucunda reddedildi.
2. Demirel Hükümeti’nin Meclise sunduğu 1971 mali yılı bütçe tasarısı, 14 Şubat 1970’te TBMM’de yapılan oylama sonucunda reddedildi.

GENSORU İLE DÜŞÜRÜLEN HÜKÜMETLER (3 Hükümet)
Türk siyasi yaşamında 3 hükümet, haklarında verilen gensoru önergelerinin oylanması sonucunda güvenoyu alamayarak, görevlerinden ayrılmak zorunda kaldı:
CHP Grubunda açılan görüşme sonunda A. Fethi Okyar Hükümeti, 3 Mart 1925’te görevinden ayrıldı.
5. Demirel Hükümeti, 31 Aralık 1977’de,
2. Yılmaz Hükümeti ise 25 Kasım 1988’de haklarında verilen gensorular nedeniyle TBMM’de yapılan oylamada, güvenoyu alamadıkları için hükümetten düşürüldü.

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI SONUCUNDA (1 Hükümet)
6 Mart 1996’da ANAP ve DYP tarafından kurulan 2. Yılmaz Hükümeti (Anayol Hükümeti), 12 Mart 1996 tarihinde Meclis’te güven oylamasında, 257 kabul, 207 ret, 80 çekimser oyla güvenoyu aldı.
Bunun üzerine Refah Partisi adına Genel Başkan Necmettin Erbakan, alınan güven oyunun Anayasa’nın öngördüğü çoğunluğun altında kaldığını ileri sürerek, oylamanın iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuştu.
Anayasa Mahkemesi, Bakanlar Kurulu’nun güvenoyu almış sayılabilmesi için toplantıya katılan 544 üyenin yarısının bir fazlası olan 273 kabul oyu gerektiğini belirterek, söz konusu olan oylamanın iptaline karar verince, 2. Yılmaz Hükümeti bu karar üzerine görevi bırakmak zorunda kalmıştı.

ASKERİ MÜDAHALELER NEDENİYLE (3 Hükümet)
Siyasal yaşamımızda Türkiye’ye özgü görevden ayrılma nedenleri arasında askeri darbeler de bulunuyor. Askeri müdahalelerden ikisi Süleyman Demirel’in hükümet döneminde gerçekleşti.
5. Menderes Hükümeti 27 Mayıs 1960’ta
3. Demirel Hükümeti 12 Mart 1971’de
6. Demirel Hükümeti ise 12 Eylül 1980’de gerçekleştirilen askeri müdahaleler sonucunda görevlerini bırakmak zorunda kaldılar.

<ı>Kaynak: Osmanlı’dan Günümüze Seçimler
Erol Tuncer
TESAV Yayınları
NTV