İŞTE EKİPLERİN UYGULADIĞI İTLAF YÖNTEMLERİ

YUSUF ZİYA ERARSLAN
ANKARA (İHA) - Tarım ve Köyişleri Bakanlığı'nca oluşturulan itlaf ekipleri, kuş gribi hastalığının görülmeye başlamasıyla yaklaşık 500 bin kanatlı hayvanı çeşitli yöntemler kullanarak itlaf etti.
Ekipler, Bakanlığın Acil Eylem Planı'nda yer alan değişik itlaf yöntemlerini uyguluyor. Çoğunluğu tavuk, ördek ve kuş olan hayvanlar, genellikle korbondioksit gazı verilerek, kafası kesilerek ve dolduruldukları çuvallarda havasız bırakılmak suretiyle boğularak öldürülüyor. Ekiplerin, zaman zaman Acil Eylem Planı dışında "canlı canlı yakarak öldürme" gibi ilkel yöntemleri kullanması ise tepki çekiyor. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Acil Eylem Planı'na göre, itlaf stratejisi enfekte mekanlar (EB) ve hastalık temas mekanlarında (HTB) uygulanan bir strateji olarak tanımlanıyor. Plan uyarınca, enfekte kanatlıların itlafı ve imhası mevcut yasalara uygun olarak enfeksiyonun yayılmasını önleyecek en kısa zaman içinde gerçekleştirilme ihtiyacı akılda tutularak yerine getirilmesi gerekiyor. İtlaf stratejisinin ancak diğer kontrol metotlarıyla birlikte uygulandığında başarılı olabileceği vurgulanan planda, enfekte sürülerin kontrol altına alınmalarının sağlanması ve özellikle gereksiz kanatlı itlafı yapılmaması gerektiğinin altını çiziyor.
İtlaf ekipleri, en fazla enfekte ya da risk altında olduğu düşünülen kanatlılara itlaf işleminde öncelik veriyor. Ekipler, itlaf işlemlerinde hayvanın türünü ön planda tutuyor ve birinci hedef olarak tavukları seçiyor.
Acil Eylem Planı'nda şu ifadeler yer alıyor:
"Ayrıca bu işlemlerin, yabani kuşların ve diğer hayvanların enfekte organik maddelere erişimini önleyecek şekilde hayvan barınaklarının kapıları kapalı tutularak yapılmasına ihtiyaç vardır. Genel anlamda mümkün olduğunda yakma veya rendering yerine enfekte kanatlıların yerinde gömülme işlemi tercih edilebilir, ancak bunun hastalığın çıkış yerine dayalı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir."
İtlaf metotları ve kullanılan gazlar şöyle:
- Suya daldırarak elektronarkoz
- Kafanın koparılması ve boynun yerinden çıkarılması
- Karbondioksit gazı verme
- Vakum tankı
- Embriyolu yumurta ve civcivler için mekanik cihazlar
Kanatlıların diğer itlaf metotları ise şunlar:
- Az sayıda kanatlının bulunduğu sürülerde ev hayvanlarının ötenazisinde intrapulmoner ilaçlar kullanılıyor
- Önemli sayıda kanatlı bulunan sürüler sıkıca kapatılmış konteynırlara alınarak gaz verilmek suretiyle öldürülüyor. (Her m3 gaz için uygun kanatlı sayısı 150'yi geçmemesi gerekiyor)
Kanatlıların öldürülmesinde kullanılan gazlar şunlar:
- Karbondioksit (CO2) 17.5 kg/1000 m3 ortama 30 dakika verilir ve 15 dakikada ölümler başlar.
- Karbonmonoksit (CO) 8 kg/1000 m3: ortama 30 dakika verilir ve 15 dakikada ölümler başlar.
- Hidrojen siyanit (HCN) 3 kg/1000 m3: ortama 30 dakika verilir ve ölümler 4 dakikada başlar. Son derece toksiktir, yalnızca eğitimli personel tarafından kullanılmalıdır.
Büyük kanatlı sürülerin itlafında kullanılabilen ilaçlar:
- Alfa kloraloz adlı kimyasal madde hayvan yemine yüzde 2 ile yüzde 6 oranında karıştırılır, bilinç kaybına neden olur ve plastik poşetlere alınan kanatlılar boğularak öldürülür. Yalnızca eğer kanatlılar klinik olarak hastaysa ve iştah kaybı bulunmuyorsa kullanılabilir.
Sodyum fenobarbital adlı kimyasal madde içme suyunda çözdürülür, (55 ml'de 80 mg), 4 saatte bilinç kaybına neden olur.