Türkiye ile Irak arasında Saddam Hüseyin döneminde yapılan petrol ticaretinden kalan parayı isteyen ABD ve yeni Irak yönetimi temsilcileri, Ankara'dan ''Protokole göre bu para Türk şirketlerinin ihracat bedelleri için bloke edildi, veremeyiz'' yanıtını aldı. Bunun üzerine Ankara ve yeni Bağdat yönetiminin, 12 Mart 2004'te, Halkbank'taki 200 milyon doların (yaklaşık 300 trilyon) Türk şirketlerinin eski yönetimle imzaladıkları kontratların sonuçlandırılması için kullanılacağını teyit eden ikinci bir protokol imzalandığı ortaya çıktı.
ABD Merkezi Haberalma Örgütü (CIA) Danışmanı George Duelfer'ın hazırladığı ''Irak - Kitle İmha Silahları'' raporuyla Türkiye ve Saddam Hüseyin yönetimi arasında Ocak 2000'de gizli ticaret protokolünün imzalandığı ortaya çıkmıştı. Raporda, Halkbank'ta açılan hesapta savaş sonrası 157 milyon dolar olduğu bilgisine yer verilmişti.
Protokol gizli tutuldu
ABD ile Irak'ın yeni yönetimi, operasyondan bir yıl sonra hesaptaki blokajenin kaldırılması ve paranın iadesi talebinde bulundu. Yetkililer, 3 yıl süren Türkiye - Irak petrol ticareti hakkında şu bilgileri verdi:
1999'da Washington'a üst düzey bir ziyarette, Türkiye'nin kayıplarının telafisi için Irak ile ticaret anlaşma yapılacağı bildirildi. Devlet kararı haline gelen strateji, Ocak 2000'de dönemin Dış Ticaret Müsteşarı Kürşad Tüzmen'in Irak'ı ziyaretiyle uygulamaya konuldu. Türkiye'nin ''açıkça ambargoyu delen ülke'' durumunda kalmaması için protokol gizli tutuldu.
710 milyon dolarlık petrol ithalatı bedelinin yüzde 70'i, Halkbank'ta TPIC (TPAO'nun uluslarası ticaret şirketi) adına açılan, ancak gerçekte kontrolü Irak Devlet Petrol Şirketi (SOMO) denetiminde olacak hesapta bloke edildi.
ABD'nin Irak operasyonunun başladığı 2003 Nisan'ına kadar Irak'a mal satan Türk şirketlerine bu hesaptan 300 milyon dolar ödendi.
Kontrat listesi ABD'de
Türk şirketleri 3 yılda 500'e yakın ihracat kontratı imzaladı. Satılan malzemeler, Saddam'ın silah yapımında kullanabileceği madde içermediğinin belgelenmesi için Maden - Metal İhracatçıları Birliği'nce denetlendi..
Operasyon bittiğinde hesapta 200 milyon dolar vardı. Birçok Türk şirketi, kontratların ya sevkiyatını bitirmemişti ya da bedelini alamamıştı.
Türkiye, ABD yönetimine eski Irak yönetimiyle Türk firmaları arasında imzalanan tüm kontratların kopyasını iletti.
Hesap sıfıra indirilecek
9 - 12 Mart'ta Dış Ticaret Müsteşarlığı'nda Geçici Yönetim'le müzakere yapıldı. ABD - Irak heyeti yaklaşık 200 milyon dolarlık bakiyenin iadesini istedi. Türkiye, 2000'deki protokole göre, hesabın Türk şirketlerinin Irak'la yaptığı anlaşmalar için kullanılacağını bildirdi.
12 Mart'ta, İkili Anlaşmalar Genel Müdürü Tevfik Mengü Irak'la yeni protokol imzaladı. Hesabın Türk şirketlerinin eski rejimle imzaladığı kontratların sonuçlandırılması için kullanılacağı teyit edildi. Yetkililer, hesaptaki 190 - 200 milyon doların 5 - 6 ayda sıfıra indirileceğini kaydetti.
'Paralar Türk şirketlerin'
DIŞİŞLERİ Bakanı Abdullah Gül ise, CIA raporlarından birinde Saddam Hüseyin'e ait paraların Türkiye'de bir bankada bulunduğu iddialarının hatırlatılması üzerine, bu paraların Türk firmalarının sınır ticareti yapıldığı sırada sattığı malların karşılığı olduğunu kaydetti.
(MİLLİYET)
Güncellenme Tarihi : 16.3.2016 23:06
