Güneş fırtınasına karşı yapay zeka devreye giriyor

İnsanlığın 53 yıl sonra Ay’a dönüş bileti olan Artemis II görevi, tam anlamıyla bir 'ilkler serisi'ne sahne oluyor. NASA, astronotları öldürücü güneş radyasyonundan korumak için tarihte ilk kez yapay zeka destekli bir erken uyarı sistemini devreye aldı.

NASA'nın 53 yıl aradan sonra Ay'a gerçekleştirdiği ilk insanlı görev olan Artemis II, hem bilimsel devrimlere hem de uzay yaşamının zorlu gerçeklerine sahne oluyor.

Artemis II görevi kapsamında NASA astronotları güneş radyasyonundan korumak için yapay zekâ destekli yeni bir tahmin sistemini test ediyor.

Dünya'nın manyetik koruma kalkanını geride bırakacak olan mürettebat için Michigan Üniversitesi tarafından geliştirilen iki yeni yapay zeka modeli kullanılacak.

RADYASYON SANİYELER İÇİNDE ULAŞIYOR

Güneş'in 11 yıllık döngüsünün en aktif dönemine denk gelen tarihi görevde, astronotlar ışık hızına yakın hareket eden yüksek enerjili protonların hedefinde.

NASA uzmanları, bu parçacıkların astronotların DNA yapısına zarar vererek uzun vadeli kanser riskini artırabileceği uyarısında bulunmuştu.

Dünya'nın doğal kalkanı dışında gerçekleşecek uçuşta, yapay zeka modelleri Güneş'i 7/24 izleyerek yaklaşan bir "parçacık fırtınası"nı tespit edecek.

Test edilen ilk model, 1995 yılına kadar uzanan devasa bir veri arşivini kullanarak Güneş'in dış atmosferindeki değişimleri analiz ediyor.

Makine öğrenimi tabanlı bu model, tehlikeli güneş radyasyonu olasılığını 24 saat öncesinden öngörebilmekte.

NASA'nın finansman sağladığı CLEAR Merkezi araştırmacısı Lulu Zhao, "Güneş'i her saniye takip ediyoruz. Amacımız enerji salınımı olmadan önce mürettebata hazırlanma süresi tanımak" dedi.

Fizik tabanlı ikinci model ise fırtınanın Dünya ve Ay üzerindeki etkisinin ne kadar süreceğini hesaplıyor.

Zararlı parçacıkların çok hızlı ulaşması nedeniyle NASA, bu modelin saniyeler içinde sonuç üretmesi için süper bilgisayarlarında tam 3 bin işlem birimi ayırdı. Model otomatik olarak verileri çekip radyasyon miktarını anlık olarak mürettebata raporluyor.

ASTRONOTLAR "KABİN KALKANI" OLUŞTURUYOR

Muhtemel bir radyasyon uyarısı geldiğinde astronotlar, Dünya'da aldıkları özel eğitimi devreye sokacak.

Mürettebat, depolama bölmelerindeki ekipmanları çıkarıp kabin duvarlarına sabitleyerek kendileriyle parçacıklar arasında kalın bir "fiziksel bariyer" oluşturuyor. Bu ek zırh sayesinde astronotlar, hayati tehlike içeren uzay havası normale dönene kadar çalışmalarını durdurmadan güvenle yollarına devam edebilecek.

SON DURUM: 30 MİLYON DOLARLIK TUVALET BİR KEZ DAHA BOZULDU

Teknolojik başarıların gölgesinde, Orion kapsülündeki 30 milyon dolarlık Evrensel Atık Yönetim Sistemi (UWMS) astronotların kabusu olmaya devam ediyor.

Astronot Christina Koch, tuvaletten "eski bir elektrikli ısıtıcıyı" andıran bir yanık kokusu geldiğini duyurdu.

Mühendisler, hijyen bölmesi kapağındaki turuncu yalıtım malzemesinden şüpheleniyor.

NASA tarafından yapılan açıklamada, "Atık boşaltma sistemindeki tıkanıklık, dördüncü günde "zekice" bir manevrayla çözüldü. Kapsül döndürülerek donmuş hattın doğrudan Güneş ışığıyla ısınması sağlandı ve tıkanıklık giderildi." denildi.

Yolculuğun başında çalışmayan pompanın ise sadece su eksikliğinden kaynaklandığı anlaşılarak onarılmıştı.

"BÜYÜK KANYON" İLK KEZ GÖRÜLDÜ

Ay yolculuğunun dördüncü gününü tamamlayan mürettebat, Ay'ın "Büyük Kanyonu" olarak bilinen devasa Orientale Havzası'nı ilk kez çıplak gözle görme ayrıcalığına erişti. Daha önce sadece uydular tarafından fotoğraflanan bu krateri canlı izleyen astronot Christina Koch, "Bu krater çok belirgin ve bugüne kadar hiçbir insan gözü burayı görmemişti" sözleriyle heyecanını paylaştı.

Pazar günü itibarıyla yolculuğun üçte ikisini tamamlayan Orion kapsülü, Dünya’dan 322 bin kilometre uzaklığa ulaştı. Mürettebatın bir sonraki hedefi, Ay’ın yerçekimi alanına girerek 1970 yılındaki Apollo 13 rekorunu kırmak ve insanlığın Dünya’dan ulaştığı en uzak nokta rekorunu tazelemek.

Gemide moralin yüksek olduğunu belirten Komutan Reid Wiseman, güne popüler şarkılar eşliğinde başladıklarını ve ailesiyle uzaydan yaptığı görüşmenin hayatının en harika anı olduğunu ifade etti.

AY’IN KARANLIK YÜZÜNE YOLCULUK

Artemis II mürettebatı (Wiseman, Glover, Koch ve Hansen), 6 Nisan Pazartesi günü insanlık tarihinin en önemli uçuşlarından birini gerçekleştirecek:

Orion, Dünya’dan 252.757 mil uzaklığa ulaşarak Apollo 13’ün 1970’teki rekorunu kıracak.

Ay’ın arkasına geçildiğinde Dünya ile iletişim tamamen kesilecek.

Ay yüzeyinin 4.066 mil üzerinden geçerken Orientale havzası gibi daha önce insan gözüyle hiç görülmemiş jeolojik yapıları fotoğraflayacak.

Uçuşun sonunda astronotlar, Ay'ın arkasından güneş koronasını izleyebilecekleri eşsiz bir tutulmaya tanıklık edecekler.