İsrail seçimlerinin nihai sonuçları neredeyse açıklandı. Netanyahu kazanmadı, ancak kaybetmedi de.
Otuz yılı aşkın süren siyasi kariyerinde Benjamin Netanyahu, sayısız kez gözden düşürüldü; ancak bu ölüm ilanlarının erken yazıldığını kanıtladı. Bu hafta açıklanan İsrail seçim sonuçları, başbakanın rakiplerine onun iktidarını sona erdirme şansı veriyor gibi görünse de, ülkenin acımasız siyasi sisteminde bu bir garanti değil.
Çarşamba akşamına kadar oyların büyük çoğunluğu sayılmıştı. Ancak İsrail'in en üst makamı için net bir kazanan yok ; bu durum, Netanyahu'nun siyasi hayatta kalmasının haftalarca, hatta aylarca sürebilecek bir süreçte tehlikede olacağı anlamına geliyor.
Netanyahu kazanmadı. Ama kaybetmedi de - en azından henüz değil. Şimdi rakiplerinin kendi hükümetlerini kurmalarını engellemesi gerekiyor ve belki de yeniden iktidarda kalabilir.
Arap partileri
Kağıt üzerinde muhalefetin yaklaşık 67 sandalyesi var, ancak bu aritmetik ideolojik, ulusal ve kişisel rekabetlerle parçalanmış durumda. Netanyahu'nun ana rakibi Gadi Eisenkot 21 sandalye kazandı, ancak Yahudi muhalefet partilerinin toplamı sadece 48 sandalye ile zaferden çok uzakta. 61 sandalyeye ulaşmak için, aralarında rekor sayıda 19 sandalye kazanması beklenen iki Arap partisi Raam ve Ortak Liste'nin desteğine ihtiyaç duyacaklar. Analistler, İsrail vatandaşı olan Arapların veya Filistinlilerin rekor düzeydeki katılımının kısmen, Arap toplumunda suç oranlarının hızla arttığı aşırı sağcı bir ulusal güvenlik bakanının dört yıllık dönemine bir tepki olduğunu ve toplum üyelerinin bu eğilimi ihmalkar polis uygulamalarına bağladığını söylüyor. Ayrıca, 7 Ekim'den sonra artan ırkçılık ve İsrail'in Gazze'deki savaşı da onları etkiledi ve yerleşimcilerin şiddetini şiddetle eleştirdiler; tüm bu faktörler onları oy kullanmaya teşvik etmiş olabilir.
İşte burada işler karmaşıklaşıyor. Raam, İsrail'in Bedevi topluluğundan büyük ölçüde destek alan İslamcı bir partidir. Lideri Mansur Abbas, ülkenin 2021 seçimlerinin ardından İsrail hükümetine katılan ilk Arap siyasetçi oldu. Daha büyük Arap partisi olması beklenen Ortak Liste ise birkaç küçük partiyi bir araya getiriyor: Komünist Hadash, laik Taal ve milliyetçi Balad fraksiyonları.
Çarşamba günü, solcu Demokratlar Partisi lideri Yair Golan, ortaklarına Arap partilerini bloğun bir parçası olarak saymaları çağrısında bulunarak, Netanyahu'nun "Yahudi ve Arap oyları arasında ırkçı bir ayrım" olarak nitelendirdiği yaklaşımını reddetti. Ancak Eisenkot'un sağcı müttefiklerinden Naftali Bennett ve Avigdor Liberman, Arap partilerine dayanan herhangi bir hükümete karşı çıktılar. (Seçim sandıkları kapandığından beri bu konuda bir açıklama yapmadılar.)
Ortak Liste Çarşamba günü yaptığı açıklamada, siyasi işbirliğine hazır olduğunu ve Netanyahu'nun iktidarına son vermek için "elinden gelen her şeyi yapmaya" istekli olduğunu belirtti.
Netanyahu ne yapacak?
Netanyahu'ya yakın bir kaynak, seçim sonrası asıl hedefinin, kendisini iktidardan indirebilecek Yahudi-Arap siyasi işbirliğini gayrimeşru hale getirmek ve dolayısıyla engellemek olduğunu söyledi.
Kaynak, "Azınlık hükümeti konusunda çok endişeli" dedi. Netanyahu, Arap partileriyle işbirliği yapmamaları için muhalif milletvekillerine baskı yapmayı bile planlıyor. Seçim boyunca onlara karşı kampanya yürüten Likud, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Arap partilerini rüşvet, tehdit, şiddet ve sahtecilik yoluyla "seçimi çalmakla" suçladı ve en yakın müttefiki ABD Başkanı Donald Trump'ın seçim hileleri iddialarını tekrarladı. Merkezi Seçim Komitesi Çarşamba günü şikayeti incelediğini söyledi, ancak komite seçim günü farklı partilerden gelen binlerce şikayeti zaten reddetmişti.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, 28 Ekim'de Kudüs'te Likud partisinin seçim gecesi etkinliğinde destekçilerine hitap etti.
Chris McGrath/Getty Images
CNN'e konuşan bir kaynak, Netanyahu'nun "bu olasılığı her türlü yolla etkisiz hale getirmeyi planladığını" ve bunun "İran'a bir saldırı başlatmayı veya Başkan Trump'ı kendi adına İsrail siyasetine müdahale etmeye ikna etmeyi de içerdiğini" söyledi.
Muhalefet, Netanyahu'nun yeni bir hükümetin kurulmasını geciktirmek veya engellemek için bir güvenlik krizini kullanabileceğinden endişe ediyor. Seçimden önce Netanyahu, Trump'ı İran'a ortak bir saldırı başlatmaya zorlamıştı, ancak Washington, kısmen İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir'in bunun oylamayı aksatabileceği uyarısı nedeniyle, bu girişimden vazgeçmişti. Bir İsrail güvenlik kaynağı CNN'e, operasyonel planların hazır olduğunu ve muhtemelen ABD ara seçimlerinden sonra Trump'ın onayını beklediğini söyledi.
CNN'e konuşan bir muhalefet kaynağı, "Netanyahu'nun ne yapacağını bilmenin bir yolu yok," dedi. "Başka bir gerilimi tırmandırmaya çalışabileceğinin farkındayız." Başka bir kaynak ise Netanyahu'nun "hem iç hem de dış karışıklık da dahil olmak üzere başbakanlık makamından ayrılmamak için elinden gelen her şeyi yapacağını" söyledi.
Eski İsrail Savunma Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Eisenkot, Salı gecesi İsrail güvenlik yetkililerine "Netanyahu'nun yetkisiz ve halkın güvenini kazanmamış geçici bir başbakan olduğunu" hatırlattı. Seçim sonuçlarının açıklanmasından kısa bir süre sonra destekçilerine hitap eden Eisenkot, halkın "değişimi seçtiğini" ilan etti.
Eisenkot, Salı gecesi yaptığı konuşmadan bu yana güncellenen sonuçlara ilişkin ilk açıklamasında, "İsrail'e değişim getirme" konusundaki kararlılığının devam ettiğini söyledi.
Sırada ne var?
Sayılar hala değişebilir. Çarşamba akşamına kadar, Merkezi Seçim Komitesi'nin oyların çoğunu saymayı bitirmesi bekleniyor. Dikkatler şimdi askerler, mahkumlar, hastane hastaları ve personeli, yurt dışındaki diplomatlar ve engelli seçmenler tarafından evden gönderilen çift zarflı oylara çevrildi. Komite, 10'dan fazla sandalye için yeterli olan 430.000 ila 480.000 arasında çift zarf olduğunu tahmin ediyor. Bunlar özel bir doğrulama sürecinde ayrı olarak sayılıyor ve nihai sonuçların Perşembe günü açıklanması bekleniyor.
Ardından siyasi manevralar ciddi anlamda başlar.
Bir sonraki adım, seçim sonrası rolü çok önemli olan Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'dan geçiyor. Buradaki görevi, başbakan adayı olarak önerdikleri kişi konusunda tüm seçilmiş partilerle istişarede bulunmak ve ardından 61 sandalyelik çoğunluğu sağlama olasılığı en yüksek olduğuna inandığı adayı seçmektir. Bu, mutlaka en büyük partinin lideri değil, koalisyona en olası yoldan ulaşabilecek olan kişidir.
Arap partilerinin onu desteklemesi beklendiğinden, Eisenkot'un Netanyahu'dan daha fazla tavsiye alması muhtemeldir.
Seçilen adayın, hükümeti kurmak için kabine görevleri, bütçeler ve politikalar konusunda diğer partilerle müzakere etmek üzere 28 günü (ve olası 14 günlük uzatma süresi) vardır. Başarısız olursa, yetki dört hafta daha başka bir adaya geçer. O da başarısız olursa, Knesset alternatif bir aday göstermek için kısa bir süreye sahip olur. Bu da başarısız olursa, ülke otomatik seçimlere gider.
Geçici başbakan olarak Netanyahu'nun doğal bir avantajı var. Eğer Eisenkot önce yetkiyi alır ve başarısız olursa, yapması gereken tek şey görev süresinin dolmasını beklemek. Ve eğer İsrail yeni seçimlere doğru gidiyorsa, Netanyahu aylarca geçici başbakan olarak kalacak.
Yaşar Partisi lideri Gadi Eisenkot, 28 Ekim sabahı erken saatlerde Tel Aviv'de, ilk sandık çıkış anketlerinin açıklanmasının ardından düzenlenen seçim gecesi mitinginde destekçilerine hitap etti.
Maya Levin/AFP/Getty Images
Eisenkot'un seçenekleri
Eisenkot'un seçenekleri tamamen tükenmiş değil.
Muhalefet, hükümet kurmasa bile, parlamentodaki çoğunluğunu kullanarak Knesset başkanını ve diğer önemli pozisyonları değiştirebilir. Bu durum Netanyahu'nun yönetme yeteneğini sınırlayabilir ve hatta muhalefetin yasama sürecini ilerletmesine olanak sağlayabilir.
Ancak emekli korgeneral Eisenkot, tercih ettiği savaş alanında değil. Netanyahu'nun koalisyonu inanılmaz derecede sadık ve Netanyahu'nun gerçek anlamda ayrılıklar konusunda endişelenmesine gerek yok. Aynı şey Eisenkot için söylenemez. Onun çeşitli koalisyonu ideolojik olarak çok daha az uyumlu ve en ufak bir adım bile bloğu parçalayabilir ve ülkeyi yeniden seçimlere götürebilir.
Şimdilik odak noktası, mevcut çıkmaz göz önüne alındığında rolü daha da önemli hale gelen Herzog'da. Her iki blok da net bir çoğunluğa sahip olmadığından, Netanyahu ve Eisenkot'u bir birlik hükümeti kurmaya zorlamaya çalışabilir.
Herzog Çarşamba günü yaptığı açıklamada, "Bir başka seçim turundan kaçınmak için her şeyi yapmalıyız" dedi. Parti liderlerine istişarelere "açık fikirli" gelmeleri çağrısında bulundu.
