Kuzey Kutbu'nun üzerindeki atmosferin yükseklerinde garip bir şey oluyor: Kutup girdabı, kaydedilen en erken zamandan daha erken dağıldı; bu olay, Kuzey Yarımküre'nin bazı bölgelerinde ani bir soğuk hava dalgasına neden olabilir.
Ancak, tarihsel olarak güçlü bir El Niño fenomeni şeklinde ortaya çıkan ve genellikle küresel sıcaklıkların yükselmesine neden olan, benzeri görülmemiş bir başka etken de söz konusu. Bu durum, hava durumumuz üzerindeki etki için atmosferik bir mücadeleye yol açıyor ve hangisinin kazanacağı henüz belli değil.
Kutup girdabı , atmosferin yükseklerinde oluşan ve Arktik'in buz gibi havasını sıkıca saran, Kuzey Kutbu çevresinde hapseden güçlü rüzgarlar kuşağıdır . Her sonbaharda, dünyanın tepesinde güneş batarken ve karanlık Arktik geceleri başlarken oluşur.
Dünya yüzeyinden yaklaşık 10 ila 30 mil yukarıda, stratosferde bulunmasına rağmen, Kuzey Yarımküre'nin kış hava koşullarını şekillendirmede önemli bir rol oynayabilir.
Son birkaç haftadır kutup girdabı zayıflıyor. Şu anda, stratosferdeki hava, kutup girdabının rüzgarlarının tersine döndüğü "ani büyük stratosferik ısınma" olayı olarak bilinen bir olguyla önemli ölçüde ısınıyor. Bu olaydan sonraki günlerde ve haftalarda, Arktik havası Kuzey Yarımküre'ye doğru güneye doğru yayılabilir ve soğuk hava dalgalarının oluşma olasılığını artırabilir.
Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde meteorolog olan Andrea Lopez Lang, "Bu yıl son derece benzersiz," dedi. Stratosferde büyük ısınma olayları genellikle Ocak ve Mart ayları arasında meydana gelir; daha önceki en erken olay ise hem 1968'de hem de 2025'te 28 Kasım'da gerçekleşmişti.
Bu aksaklığın neden bu kadar erken gerçekleştiği henüz net değil. El Niño'nun rol oynamış olması mümkün; bazı araştırmalar El Niño'yu daha zayıf bir kutup girdabı ve daha sık büyük aksaklıklarla ilişkilendiriyor . St. Andrews Üniversitesi'nde atmosfer bilimcisi olan Simon Lee, "Ama henüz emin değiliz" dedi.
Kesin olan şu ki, benzeri görülmemiş niteliği nedeniyle etkilerinin tam olarak nasıl ve nerede ortaya çıkacağını anlamak zor. Lopez Lang, "Sezonun çok başlarında gerçekleştiği için, tarihi olaylarımız aslında olanları tam olarak yansıtmıyor" dedi.
Kışın ilk tadı
ABD ve Avrupa'nın bazı bölgeleri bu hafta ilk kez kışın etkilerini hissedecek; kutup girdabının etkisiyle oluşabilecek ani soğuk hava dalgası bekleniyor.
Çarşamba günü Kuzey Kutbu'ndan gelen soğuk hava dalgası Kuzey Amerika ve Avrupa'yı etkisi altına aldı ve hafta sonuna kadar devam edecek; çoğu yerde en şiddetli soğuklar Perşembe veya Cuma günü yaşanacak. Bu durum, ABD'nin doğu kesimi ve Kuzeybatı Avrupa'nın büyük bir bölümü için ilk kez don olaylarının yaşanacağı anlamına geliyor.
Bu soğuğun özellikle aşırı olması beklenmiyor, ancak ABD'nin Doğu Kıyısı ve İngiltere gibi yerlerdeki yaz ve sonbaharın alışılmadık sıcaklığından keskin bir kopuş olacak.
ABD'de, Mississippi Nehri'nin doğusundaki hemen her yerde bahardan bu yana en soğuk hava yaşanacak; ülkenin doğu yarısının büyük bölümünde sıcaklıklar Kasım ortası ortalamalarının 7 ila 14 derece Fahrenheit altında seyredecek. Benzer anormal soğuklar Kuzey Avrupa'yı da etkileyecek.
Ancak bu soğuk hava dalgası uzun sürmeyecek; önümüzdeki hafta ABD'nin doğu kesimlerinde ve diğer bölgelerde ortalama sıcaklıkların üzerine çıkılması bekleniyor .
MIT iklim bilimcisi Judah Cohen, bu haftanın sadece bir "başlangıç yemeği" olabileceğini, daha etkili "ana yemeğin" ise henüz gelmediğini söyledi. Bir aksaklığın etkilerinin genellikle birkaç hafta içinde hissedildiğini ve kasım sonu veya aralık başında hem Kuzey Amerika'nın doğusunda hem de Kuzey Avrupa'da daha soğuk havaların yaşanma riskinin arttığını belirtti.
El Niño faktörü
Kutup girdabı bozulmaları, özellikle Arktik soğuklarının gerçekten oluşma şansı bulmadan önce mevsimin başlarında meydana geldiğinde ve devasa bir El Niño ile mücadele edilmesi gerektiğinde, otomatik olarak aşırı soğuklara dönüşmez.
Lopez Lang, El Niño'nun "atmosferi belirli bir yöne doğru iten büyük bir zorba" olduğunu söyledi. Etkisinin "o kadar ezici" olacağını düşünüyor ki, soğuk hava görebiliriz ancak bunun tipik bir kış mevsiminde beklenenden farklı bir şey olması pek olası değil.
NOAA Kimyasal Bilimler Laboratuvarı'nda araştırma fizikçisi olan Amy Butler da bunu destekliyor. "Önümüzdeki ay dikkatimi çeken özellik, El Niño ile bağlantılı olarak ABD'nin kuzey yarısında sıcaklıkların artma olasılığının daha yüksek olması," dedi.
Bazıları buna katılmıyor. MIT'den Cohen, "El Niño'nun bir nevi kontrolden çıkmış bir yük treni olduğu ve hiçbir şeyin onun yoluna çıkamayacağı" varsayımının olduğunu söyledi. Bunun önemli olduğunu da ekleyen Cohen, "soğuk havanın olup olmayacağı kutup girdabının davranışına bağlı olacaktır" dedi.
Oklahoma Üniversitesi'nde meteoroloji doçenti olan Jason Furtado, küresel ısınmanın etkisini de göz önünde bulundurmak gerektiğini söyledi. Kışlar, birkaç on yıl öncesine göre ortalama olarak daha sıcak geçiyor. "Bu da, olası herhangi bir soğuk hava dalgası söz konusu olduğunda her şeyin göreceli olduğu anlamına geliyor," dedi.
Atmosferik bir deney
NOAA'dan Butler, "Bu olaydan sonra kutup girdabının hızla yeniden güçlenecek gibi göründüğünü" söyledi. "Bu bozulmanın uzun süreli olmayabileceği de mümkün" dedi.
Ancak kutup girdabının yol açabileceği başka bozulmalar da olabilir. Lopez Lang, "Bu kış bir tane daha görürsek şaşırmam," dedi. "Ve bir sonraki, etkilerini gerçekten hissedeceğimiz girdap olabilir."
Bu eşsiz kış, bilim insanlarına El Niño'nun hava durumunu kontrol altına alıp almadığını veya kutup girdabının hâlâ önemli gücünü gösterip göstermediğini görme fırsatı verecek.
Lopez Lang, "Ortam bir deney alanı olmaya hazırlanıyor," dedi. "Bunun nasıl sonuçlanacağını görmek gerçekten heyecan verici olacak."




