On yıllarca nesli tükenmiş sanılan Tonkin kısa burunlu maymunu, 1990'larda parçalı gruplar halinde yeniden keşfedildi ve son nüfus araştırmalarına göre, Vietnam'daki Khau Ca'daki ana yaşam alanında popülasyonu son 20 yılda üç katına çıktı. Bu iyi haberlere rağmen, Asya'daki birçok primat türü arasında dünyanın en tehlike altındaki türleri arasında yer alıyor . Kıtanın en nadir primatlarından bazıları hakkında daha fazla bilgi edinmek için galeriye göz atın.
Fotoğraflarla: Asya'nın nesli tükenmekte olan en tehlikeli primatları
Geniş yapraklı herdem yeşil ağaçların dalları arasında, mavi halkalı bir çift göz, Khau Ca'nın kireçtaşı ormanının ağaç tepelerine doğru bakıyor.
Bu, dünyanın en tehlike altındaki maymunlarından birine dair nadir bir görüntü ve saha koruma uzmanı Canh Xuan Chu'nun büyük keyif aldığı bir an.
Tonkin kısa burunlu maymunları Vietnam'a özgüdür ve yalnızca ülkenin Çin sınırına yakın en kuzeydeki iki ilindeki parçalanmış ormanlık alanlarda bulunur.
2002 yılında Khau Ca'da sadece 50 bireyden oluşan bir popülasyon keşfedildi; bu da, türün nesli tükendiği sanıldıktan sonra 1980'lerin sonlarında ve 1990'larda yeniden keşfedildiği birkaç yerden birine daha eklendi.
Araştırma geçen yıl Kasım ayında 10 gün boyunca yürütüldü ve maymunların birçok görüntüsü videoya kaydedildi.
Fauna ve Flora
Günümüzde maymunlar bu diğer yaşam alanlarından neredeyse tamamen yok olmuş durumda. Ancak doğayı koruma amaçlı kar amacı gütmeyen kuruluş Fauna & Flora International'ın yeni bir sayımına göre, Khau Ca'daki maymun popülasyonu 2002'den beri üç kattan fazla artmış ve nesli kritik derecede tehlike altında olan maymunlardan 160'ı (türün yaklaşık %80'i) şu anda rezervde yaşıyor.
Fauna & Flora'nın Tonkin kısa burunlu maymun programının proje yöneticisi Chu, "Bu, en başarılı araştırmalarımızdan biri" diyor .
Araştırmanın bulguları, hassas türlere hayatta kalma umudu veriyor ve Vietnam'daki diğer ormanların Tonkin kısa burunlu maymun popülasyonlarını yeniden oluşturmaları için bir model olabilir.
'Önemli artış'
Chu'nun belirttiğine göre, yüzlerindeki sıra dışı işaretlere rağmen bu maymunlar utangaç ve çekingen olup insanlardan uzak duruyor ve alışılmadık sesler duyduklarında genellikle ortadan kayboluyorlar.
Bu da onları saymayı bu kadar zorlaştıran şeylerden biri; bu sorun on yıllardır devam ediyor.
Araştırma sırasında birkaç yavru maymun görüldü.
Nguyen Quyet Tam/Fauna ve Flora
Geleneksel tıpta kullanılmak ve bazen de yaban eti olarak tüketilmek üzere yaygın olarak avlanan Tonkin'in basık burunlu maymunları o kadar nadir görülüyordu ki, 1980'lere gelindiğinde birçok kişi onların neslinin tükendiğini düşünüyordu.
Khau Ca'daki popülasyonu keşfettikten kısa bir süre sonra, Fauna & Flora bir koruma saha istasyonu kurdu ve ormanı korumak ve devriye gezmek, tuzakları kaldırmak ve yasadışı orman kesimi veya avlanma belirtilerini bildirmek için topluluk koruma ekipleri oluşturdu.
Ormanda tarım yaparak veya yiyecek toplayarak geçimini sağlayan toplulukları desteklemek amacıyla proje, devriye grupları gibi yeni gelir kaynakları da yaratıyor. New Nature Foundation ve Denver Zoo gibi diğer koruma ortakları da ormana olan talebi azaltmak için çalışıyor ve yakacak odun ihtiyacını %50 oranında azaltan yakıt tasarruflu sobalar dağıtıyor .
Tonkin kısa burunlu maymunları ürkek hayvanlardır ve insan temasından kaçınırlar, bu da onları vahşi doğada tespit etmeyi zorlaştırır.
Fauna ve Flora
Fauna & Flora'nın topluluk koruma ekibinin bir üyesi olan Tran Van On, Tonkin kısa burunlu maymununun korunması konusunda topluluk bilincinde "önemli bir artış" gözlemlediğini belirtti.
On, yazılı bir açıklamasında, "İnsanlar artık sadece Vietnam'a özgü bu türü koruma konusunda daha bilinçli değil, aynı zamanda orman habitatlarını ve diğer yaban hayatı türlerini korumanın öneminin de daha çok farkındalar" dedi.
Chu'ya göre, Ekim ve Kasım 2025'te gerçekleştirilen son anket, bugüne kadarki en kapsamlı ve eksiksiz anket olma özelliğini taşıyor.
Koruma biriminden ve yerel halktan 30'dan fazla kişi, 10 gruba ayrılarak, parkın 1.000 hektarlık alanında araştırma yapmak üzere 10 gün boyunca ormanda kamp kurdu.
Türün popülasyonunun yaklaşık %80'i Vietnam'ın kuzeyindeki Khau Ca bölgesinde yaşamaktadır.
Nguyen Quyet Tam/Fauna ve Flora
Chu'nun açıkladığına göre bu, yeni bir metodolojinin parçası: rezerv haritası bölümlere ayrıldığından, her grup bir "hücreden" sorumlu oluyor; bu da tekrarları önlemeye ve verimliliği artırmaya yardımcı oluyor.
Ekipler ayrıca termal görüntüleme dronları, kamera tuzakları ve vahşi yaşamı izlemek için kullanılan ve maymunların benzersiz seslerini tespit etmede yardımcı olan akıllı bir akustik sensör olan audiomoth'lardan da yararlandı.
Yedi yıldır proje üzerinde çalışan Chu için ise maymunları birbirinden ayırt etmek çok kolay: “Çok farklılar: renklerini, kuyruklarını görüyorsunuz; bir de birbirlerine çıkardıkları sesler farklı, bu yüzden çok net bir şekilde ayırt edebiliyorsunuz.”
İki ormanın öyküsü
Khau Ca'da yakın zamanda yapılan anket, daha önce ikinci en büyük nüfusa ev sahipliği yapan Quan Ba'da yapılan anketle tam bir tezat oluşturuyor.
Chu'ya göre, Quan Ba'daki devriye ekipleri 2020'den beri bu türü görmedi ve 2024'teki en son araştırmalarında maymunlara dair hiçbir iz bulamadılar.
Chu'ya göre en büyük sorun, ormanda yapılan kakule tarımı. Gıda ve ilaç olarak değerli bir baharat olan kakule, iyi bir gelir sağlayabilir . Ancak yetiştirilmesi, yoğun ağaç örtüsünü azaltmak için ağaçların kesilmesini ve hasattan sonra meyveleri kurutmak için yakacak odun elde etmek amacıyla ağaçların kesilmesini içerir; bu da Tonkin kısa burunlu maymunu gibi türlerin hayatta kalması için ihtiyaç duyduğu orman ekosistemini bozar .
Khau Ca'da yaşayan nadir Tonkin kısa burunlu maymunlarının popülasyonu, 2002'deki keşiflerinden bu yana üç katına çıktı.
Fauna ve Flora
Chu'nun belirttiğine göre, 2007'de bölgede güçlü bir popülasyon tespit edildiğinde, Fauna & Flora koruma ve devriye çalışmalarına yardımcı olmak için bölgede üç topluluk koruma ekibi kurdu. Ancak Khau Ca'nın aksine, Quan Ba resmi olarak koruma altına alınmış bir alan değil; bu da kuruluşların uzun vadeli habitat yönetimi ve koruma kısıtlamaları açısından yapabileceklerini sınırlıyor.
Ancak Fauna & Flora, Quan Ba'dan vazgeçmedi: Chu'nun dediğine göre, "alan çok büyük olduğu için onları görme şansı çok düşük; bu yüzden %100 yok olmadıklarını düşünüyoruz" ve bu nedenle orada hâlâ bir devriye ekibi bulunduruyor.
Şu anda, kar amacı gütmeyen kuruluş Khau Ca'dan başlayarak vahşi yaşam koridorları oluşturuyor ve bunların bir gün Quan Ba ile bağlantı kurmasını umuyor.
Chu, "Oradaki biyoçeşitlilik, özellikle amfibiler ve sürüngenler açısından çok zengin," diyor.
“Ama bir şey kesin: Eğer burayı (maymunlar için) ikinci bir alan olarak değerlendirirsek, koruma konusunda daha fazla önlem almalı ve orman içindeki insan varlığını azaltmaya çalışmalıyız.”
