İran'da Ekonomik Kriz Derinleşiyor: Fiyat Artışları ve İşsizlik Endişe Verici boyutta

Hızlı Özet

“İran, ABD ve İsrail ile süren savaşın yol açtığı ağır ekonomik tahribatla mücadele ediyor. Ülkede fiyatlar fahiş seviyelere ulaşırken, milyonlarca insan işini kaybetti. Yeni Dini Lider Mücteba Hamaney ise düşmanların ekonomik ve kültürel alanda yenilgiye uğratılması gerektiğini belirtti.”

ABD ve İsrail ile devam eden savaşın yol açtığı ekonomik hasar, İran'da fiyatların fırlamasına ve milyonlarca istihdamın kaybedilmesine veya askıya alınmasına neden oluyor. Ülkenin ulusal para birimi rial, Tahran serbest piyasasında ABD doları karşısında 1,84 milyon ile tüm zamanların en düşük seviyesine geriledi. Piyasadaki dalgalanma nedeniyle döviz işlemlerinde belirgin bir azalma gözlemleniyor.

90 milyondan fazla nüfusa sahip ülkenin ekonomisi, yerel yönetimdeki aksaklıklar, İran'ın altyapısının bombalanması, ABD yaptırımları, deniz ablukası ve Tahran'daki yetkililer tarafından uygulanan ve 64. gününe giren neredeyse tam internet kesintisi gibi faktörlerin birleşiminden oluşan zararlı bir kombinasyonun ağır baskısı altında.

Çalışma haftasının ilk günü olan Cumartesi itibarıyla İranlılar, gıda ve ilaçtan otomobile, elektronik cihazlardan petrokimya ürünlerine kadar pek çok kalem için bir önceki haftaya kıyasla çok daha yüksek bedeller ödemek zorunda kaldı. Arzın azalması veya durmasıyla birlikte, bazı satıcıların on yılı aşkın bir süredir dünyanın en yüksek enflasyon oranlarından biriyle mücadele eden ülkede nadir görülen bir hızla fiyatları şişirdiği bildiriliyor.

Bu durum, satıcıların ve müşterilerin işlerin ne kadar daha kötüleşebileceği veya yeni ürünlerin gelip gelmeyeceği konusundaki belirsizlik ışığında nasıl hareket edeceklerinden emin olamadığı diğer piyasalarda da yaşanıyor. Örneğin, Apple'ın ABD'de 1.200 dolara fiyatlandırdığı 256GB'lık bir iPhone 17 Pro Max, başkentteki bazı dükkanlar tarafından 5 milyar riale (2.750 dolar) yakın bir fiyata sunulurken, diğerleri satışı tamamen durdurdu. İran'da üretilen ve popüler olan mütevazı bir Fransız binek otomobili olan Peugeot 206'nın fiyatı ise dudak uçuklatan bir rakam olan 30 milyar riale (16.500 dolar) ulaştı.

İthal otomobilleri bulmak daha da zorlaşmış durumda ve bu araçlar, komşu Birleşik Arap Emirlikleri gibi piyasalardaki fiyatların beş katından fazlasına denk gelen astronomik bedellerle satışa çıkarılıyor. Devlet televizyonu Cuma günkü bir haberinde otomobil piyasasındaki "günlük" fiyat artışlarını teyit ederken, durumu enflasyonla bağlantılı "psikolojik" faktörlere ve kargaşadan kar elde etmeye çalışan açgözlü satıcılar tarafından yayılan "sahte fiyatlara" bağladı.

Ülkede aylık asgari ücret, hükümetin 21 Mart'ta başlayan mevcut Fars takvim yılı için yaklaşık yüzde 60 oranında artırmasına rağmen, şu anda 170 milyon rialin (92 dolar) altında. Hükümet ayrıca kişi başına ayda 10 dolardan biraz daha az değere sahip gıda ve temel ihtiyaç sübvansiyonları sunuyor.

Adının açıklanmasını istemeyen bir Tahran sakini durumu şu sözlerle özetledi:

“Fiyatlara ve maaşlara bakıyorsunuz ve rakamların birbirini tutmadığını görüyorsunuz. Elinizdeki az miktardaki parayı değer kaybetmeyen bir şeye dönüştürmek ya da daha sonra alamayacağınız bir ihtiyacınızı satın almak dışında yapabileceğiniz pek bir şey yok.”

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan hükümeti tarafından kaç kişinin gelir kaynağını yitirdiğine dair ayrıntılı bir bilgi paylaşılmadı. Ancak Tahran'daki teknoloji firmalarından İsfahan'daki dev çelik üreticilerine kadar ülke genelinde faaliyet gösteren büyük şirketlerin çoğu çalışanlarını işten çıkarmak zorunda kaldı.

Cuma günü Dini Lider Mücteba Hamaney'e atfedilen bir açıklamada, İslam Cumhuriyeti'nin "askeri bir çatışmada dikkate değer yeteneklerinin bir kısmını dünyaya kanıtladığı" ifade edildi.

Açıklamada, teokratik ve askeri yapının şimdi ekonomik ve kültürel bir mücadelede "düşmanları hayal kırıklığına uğratması ve yenmesi" gerektiği belirtildi. Savaşın ilk gününde Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesinden bu yana bizzat görülmeyen veya sesi duyulmayan Hamaney'in, işletmelerin mümkün olduğunca işçi çıkarmaktan kaçınması gerektiğini söylediği ve İran'ın "ilerleme ve kalkınma zirvelerine giden yolda ilerlediğini" eklediği aktarıldı.

Kaynak:Al Jazeera