Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in Şubat ayı sonlarında İran ile savaşa girmesinin ardından Hürmüz Boğazı'nın fiilen geçişe kapanması, küresel ölçekte şok dalgaları yarattı. Tüm petrolün yaklaşık %20'sinin geçtiği bu kilit su yolunun İran tarafından ne zaman yeniden açılacağının belirsizliği, petrol fiyatlarının fırlamasına ve borsalarda ciddi dalgalanmalara neden oldu. Bölgedeki enerji altyapısına yönelik saldırılar ise fiyatlar üzerindeki baskıyı daha da artırdı.
Bu durumdan en ağır şekilde etkilenen bölge şüphesiz Asya oldu; zira boğazdan geçen petrol ve doğalgazın yaklaşık %90'ı Asya ülkelerine sevk ediliyor. Krizin etkileri, kıta genelinde günlük yaşamda derinden hissedilmeye başlandı. Hükümetler tarafından çalışanların evden çalışması, çalışma haftasının kısaltılması, ulusal tatiller ilan edilmesi ve üniversitelerin erken kapatılması gibi tedarikleri korumaya yönelik çeşitli önlemler alındı. Üç aylık ithalata eşdeğer rezervi olduğu düşünülen Çin'de bile, vatandaşların karşılaştığı %20'lik fiyat artışını sınırlamak için düzenlemeler yapılıyor.
Savaş binlerce kilometre uzakta olsa da, Asya'daki insanlar BBC'ye bu durumun hayatları üzerindeki somut ve gündelik etkilerini anlattı.
Filipinler
Filipinler, çatışma ve "ülkenin enerji arzının mevcudiyeti ve istikrarı üzerinde ortaya çıkan yakın tehlike" nedeniyle Salı günü ulusal acil durum ilan etti. 7.000 km'den daha uzakta bir savaşın etkileri burada güçlü bir şekilde hissediliyor ve ülkenin jeepney şoförleri en çok etkilenenler arasında yer alıyor. Carlos Bragal Jr, 12 saatlik bir vardiya için 1.000 ila 1.200 peso (16,60 ila 19,92 dolar) olan günlük kazancının sadece 200 ila 500 pesoya düştüğünü gördü. Onun gibi şoförler zaten bir dizi sorunla karşı karşıyayken, son dönemdeki fahiş fiyatlar bazı meslektaşlarının hiç para kazanamamasına neden oluyor.
Carlos, "Kızlarımı bu iş sayesinde okula gönderdim, biri yeni mezun oldu, diğeri ise mezun olmak üzere. İyi bir hayatımız vardı. Ama şimdi, önümüzdeki birkaç hafta içinde bize ne olacağını bilmiyoruz. Bu böyle devam ederse, bizi ve ailemizi kesinlikle öldürecek" dedi.
Ancak gelecekten korkanlar sadece jeepney şoförleri değil. Balıkçılar ve çiftçiler de yüksek yakıt maliyetleriyle mücadele ediyor. Bulacan'daki birçok sebze çiftçisi şimdiden ekimi durdurmak zorunda kaldı. Hükümet nakit yardımı teklif ederek sorunu kabul etse de Carlos ve diğerleri bu durumdan etkilenmiş değil. Carlos, "Hükümetin yakıt sübvansiyonu yeterli değil. Bu sadece iki günlük sürüş için. Peki iki gün sonra ne olacak? Şu anki durumumuz pandemiden daha kötü" diye ekledi.
Tayland
Haber sunucusu Sirima Songklin, yaklaşık yirmi yıllık kariyerinde nadiren takım elbisesiz yakalanmıştır. Ancak bu ayın başlarında, kamu yayıncısı Thai PBS'deki diğer sunucu arkadaşlarıyla birlikte, yakıt krizi sırasında sıcak havada uygun giyinerek enerji tasarrufu yapma mesajını yaymak için ceketlerini canlı yayında çıkardılar.
Sirima BBC Tayland'a, "Takım elbiseyi çıkarmak enerji tasarrufu için tek başına bir çözüm değil, ancak yaptığımız şey olan biteni görmezden gelmediğimizi göstermekti. Bir örnek oluşturuyorduk. Bu kadar küçük bir şeyin Orta Doğu'daki mevcut çatışmanın üzerimizdeki net etkisini yansıtması inanılmaz" dedi.
Aslında, ceketleri çıkarma talimatı, boğazın kapanmasından bu yana hükümetin bir dizi direktifinden biri. Tayland'daki insanlardan ayrıca klimaları 26-27°C'de tutmaları istendi ve tüm devlet kurumlarına evden çalışmaları talimatı verildi.
Sri Lanka
Mevcut krizin ironisi, başkent Kolombo'da yaşayan Dimuthu'nun gözünden kaçmıyor. "Önceki dönemde ülkenin yakıt alacak parası yoktu. Şimdi ülkenin parası var ama bizim alabileceğimiz yakıt yok." Sri Lanka, 2022'de döviz rezervlerinin tükenmesi ve temel maddeleri ithal edememesiyle sonuçlanan bir mali krizden yeni çıktı. Şimdi daha istikrarlı bir durumda olsa da, risklerin farkında olarak Çarşamba günlerini resmi tatil ilan etmek ve yakıt karnesi uygulamak gibi bir dizi kemer sıkma önlemi getirdi.
Myanmar
Mayıs 2021'den bu yana iç savaşla boğuşan Myanmar'da, askeri destekli yetkililer yakıt tasarrufu amacıyla özel araçlar için tek-çift plaka uygulaması başlattı. Gerçek adı olmayan Ko Htet için etki, çalışma hayatından çok sosyal hayatında kendini gösteriyor. İşe toplu taşıma ile giden banka çalışanı, "Genellikle arkadaşlarımla haftalık ve aylık olarak buluşurdum. Şimdi ise tek mi yoksa çift günlerde mi buluşacağımızı, herkesin gelip gelemeyeceğini teyit ederek tartışmamız gerekiyor" diyor. Ayrıca, artan emtia fiyatlarına ilişkin endişelere ek olarak, önümüzdeki aylarda yeni bir yakıt karaborsasının ortaya çıkmasından da korkuyor.
Hindistan
Dünyanın en kalabalık ülkesi, 28 Şubat'tan bu yana Orta Doğu'daki olaylardan derinden etkilendi. Batıdaki Gucarat eyaletinde, petrol yerine gaz kıtlığı, bölgenin seramik endüstrisinin yaklaşık bir aydır kapanmasına neden oldu. İran çatışmasının sona ereceğine dair bir işaret olmaması nedeniyle, bu sektörde çalışan 400.000 kişi belirsizlik içinde bırakıldı. Göçmen bir işçi olan Sachin Parashar, yerel bir haber kanalına, "Burada işsiz kalmaya devam edersem aç kalmak zorunda kalacağım" dedi.
Hindistan, boğazın kapanmasından ağır darbe aldı. Sıvılaştırılmış petrol gazının (LPG) kabaca %60'ı ithal ediliyor ve bu sevkiyatların yaklaşık %90'ı Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Mumbai'de, Mart ayının ilk haftalarında tüm otel ve restoranların beşte biri tamamen veya kısmen kapandı. Daha uzun sürede pişen yemekler menülerden çıkarıldı. Hükümet kıtlık korkularını yatıştırmaya çalışsa da, insanlar gaz tüplerini ele geçirmek için ülke genelinde uzun kuyruklar oluşturdu.
Yaklaşık 500.000 restoranı temsil eden Hindistan Ulusal Restoran Birliği'nden Manpreet Singh, BBC'ye verdiği demeçte, "Restoranlardaki durum vahim. Pişirme gazı mevcut değil" dedi.
