Trump Hürmüz Boğazı'nı ele geçirebilir mi?

“İran'daki savaşın Hürmüz Boğazı'ndan yapılan sevkiyatları sekteye uğratmasıyla petrol fiyatlarında keskin bir artış yaşandı. Bu gelişme üzerine ABD Başkanı Donald Trump, küresel petrol arzı için kritik önem taşıyan bu su yolunun açık kalmasını temin etmek amacıyla kontrolü devralmayı değerlendirdiğini ifade etti.”

Salı günü 11. gününe giren İran'daki savaş, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtı. Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan petrol sevkiyatlarının risk altına girmesi, ham petrol fiyatlarının fırlamasına neden oldu. Körfez'deki petrol üreticilerinin açık okyanusa tek çıkış kapısı olan ve Basra Körfezi'ni Umman Körfezi'ne bağlayan bu stratejik geçidin geleceği, ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamalarıyla tartışmaya açıldı.

Pazartesi günü CBS News'e bir mülakat veren Trump, Hürmüz Boğazı'nın açık kalmasını garanti altına almak için "kontrolü devralmayı düşündüğünü" belirtti. Trump ayrıca, İran'ın boğazdaki petrol akışını engellemesi durumunda çok daha sert bir karşılık verileceği uyarısında bulundu.

Florida'da düzenlediği bir basın toplantısında Trump, "Eğer İran, Hürmüz Boğazı içindeki petrol akışını durduracak herhangi bir şey yaparsa, Amerika Birleşik Devletleri tarafından şimdiye kadar vurulduklarından YİRMİ KAT DAHA SERT bir şekilde vurulacaklardır. Terörist bir rejimin dünyayı rehin almasına ve küresel petrol arzını durdurmaya teşebbüs etmesine müsaade etmeyeceğim. Ve eğer İran bunu yapmak için herhangi bir adım atarsa, çok ama çok daha sert bir darbe alacaklar" ifadelerini kullandı.

İran'dan gelen açıklamalar ise gerilimi tırmandırdı. İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) başkomutanının üst düzey danışmanlarından İbrahim Cabari, 2 Mart'ta DMO'nun Telegram kanalında yaptığı bir paylaşımda net bir mesaj verdi.

Cabari, "Boğaz kapalıdır. Eğer herhangi biri geçmeye çalışırsa, Devrim Muhafızları ve nizami donanmanın kahramanları o gemileri ateşe verecektir. Ayrıca petrol boru hatlarına da saldıracağız ve bölgeden tek bir damla petrolün bile çıkmasına izin vermeyeceğiz. Petrol fiyatı önümüzdeki günlerde 200 dolara ulaşacak" diye yazdı.

Bu tehditler ve bölgedeki istikrarsızlık, enerji fiyatlarına doğrudan yansıdı. Pazar gününe gelindiğinde petrol fiyatları yüzde 30'dan fazla artış göstermiş, uluslararası gösterge olan Brent ham petrolünün varil fiyatı bir noktada 119 doları aşmıştı. 28 Şubat'ta savaşın başlamasından önceki seviyenin üzerinde kalmaya devam eden ham petrol fiyatı, Salı günü 93 dolar civarında seyrediyordu.

Yakıt fiyatları üzerindeki baskıyı daha da artıran bir gelişme olarak, dünyanın en büyük LNG üreticisi olan Katar'ın devlet enerji şirketi QatarEnergy, Ras Laffan ve Mesaieed'deki operasyonel tesislerine İran tarafından saldırılar düzenlenmesinin ardından geçen hafta LNG üretimini durdurdu. Suudi Arabistan ise, en büyük yerli petrol rafinerisi olan ve Saudi Aramco tarafından işletilen Ras Tanura tesisinde, iki İran insansız hava aracının engellenmesinden kaynaklanan enkazın yol açtığı bir yangın sonrası faaliyetlerini askıya aldı. İranlı yetkililer, QatarEnergy veya Aramco'ya saldırdıkları iddialarını kamuoyu önünde reddetti.

Sektör temsilcileri, İran'daki savaşın enerji piyasalarında yarattığı oynaklığın zamanla daha da kötüleşeceği konusunda uyarılarda bulundu. Aramco CEO'su Amin Nasser, Salı günü gazetecilere yaptığı açıklamada, "Dünya petrol piyasaları için feci sonuçlar olur ve kesinti ne kadar uzun sürerse, küresel ekonomi için sonuçları o kadar şiddetli olur" dedi.

Trump'ın boğazı "devralma" planının ne anlama geldiği tam olarak açıklanmasa da, hukuki uzmanlar bunun teknik olarak mümkün olmadığına işaret ediyor. İngiltere merkezli hukuk firması Hill Dickinson'ın denizcilik ekibinden ortak Alexander Freeman, konuya ilişkin şunları söyledi: "Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) uyarınca uluslararası sular olmayan Hürmüz Boğazı üzerinde Amerika Birleşik Devletleri'nin hiçbir yargı yetkisi bulunmamaktadır. Egemen karasuları Boğaz'ı kapsayan İran ve Umman'ın rızası olmaksızın, ABD'nin Boğaz'ı devralması, gemilerin güvenli geçişini korumayı amaçlasa bile, muhtemelen İran ve Umman'ın yargı yetkisine bir tecavüz anlamına gelecektir."

Ancak bir ateşkes sağlanamaması ve boğazın yeniden açılmaması durumunda, gemilere ABD veya uluslararası donanmalar tarafından refakat edilmesi olasılığı mevcut. Trump geçen hafta verdiği bir demeçte, ABD Donanması'nın su yolundaki gemilere "gerekirse... en kısa sürede" eşlik edeceğini söylemişti. Pazartesi günü Florida'da bu konuyu yineleyerek, "Koruma için belki onlara eşlik ederiz" dedi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Pazartesi günü Kıbrıs'ta yaptığı konuşmada, Fransa ve müttefiklerinin, ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşının "en yoğun aşaması" sona erdiğinde Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere eşlik etmek üzere "tamamen savunma amaçlı" bir misyon hazırlığında olduğunu duyurdu.

İranlı liderler ise savaş veya Hürmüz Boğazı'nın kapatılması konusunda geri adım atacaklarına dair herhangi bir işaret vermedi. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Salı günü İran'ın gerektiği sürece savaşmaya devam edeceğini söyledi. Dini liderin ofisinin dış politika danışmanı Kemal Harazi, CNN'e verdiği röportajda diplomasiyi dışlayarak savaşın devam edeceğini belirtti.

King's College London'da uluslararası güvenlik alanında öğretim görevlisi olan Rob Geist Pinfold, Al Jazeera'ya yaptığı değerlendirmede, İran'ın geçmişte yavaş ve istikrarlı bir tırmanmayı tercih eder gibi göründüğü savaş yöntemlerinden "tamamen farklı bir yaklaşım" sergilediğini ifade etti. Pinfold, İran'ın Körfez'deki hedeflerinin öncelikle büyük ölçekli altyapı ve sivil tesisler olduğunu ekledi. University College Dublin'de ABD ve uluslararası politika profesörü olan Scott Lucas ise, özellikle önümüzdeki günlerde petrol fiyatlarında yeni bir artış yaşanması halinde, Trump üzerindeki iç baskının artabileceğini ve bunun Körfez devletlerinin geri çekilme talebinde bulunması için bir fırsat yaratabileceğini söyledi. Kasım ayında yapılacak ABD ara seçimleri yaklaşırken, Trump yönetimi üzerindeki savaşı durdurma yönündeki iç baskının artması bekleniyor.