ABD bugüne kadar kaç dünya liderine operasyon düzenledi?

ABD’nin Venezuela’da Nicolas Maduro’ya yönelik askeri operasyonu, Washington’un iki yüzyılı aşan kıtasal hâkimiyet politikasının son örneği oldu.

Monroe Doktrini ile başlayan, Theodore Roosevelt’in “Büyük Sopa” yaklaşımıyla askeri güce dayanan bu çizgi, ABD Ulusal Güvenlik Belgesi'nin 9-15 sayfalarında iki yerde vurgulanan “Trump Corollary” aynı bakış açısıyla yeniden sertleştirildi. Fakat bir farkla… Roosevelt zamanında “rakip” Avrupa’ydı. Trump ise dünyaya meydan okuyor.

Hedefteki liderler: ABD'nin 100 yıllık müdahale doktrini

ABD, son düzlükte Çin’i çevreleme stratejisinin parçası olarak Batı Yarımküre’de askeri baskı, rejim müdahalesi ve doğrudan lider hedefleme yöntemlerine yeniden ağırlık verdi. Maduro’nun yakalanması, bu doktrinin pratikte nasıl işlediğini gösteren güncel bir örnek olarak kayda geçti.

Latin Amerika başta olmak üzere birçok coğrafyada, egemenlik ve iç işlerine karışmama ilkeleri askıya alınırken, Washington’un güvenlik ve çıkar tanımı belirleyici unsur haline geldi. Resmi savaş ilanları yerini “özel operasyonlara”, geniş çaplı işgaller yerini “nokta atışı” lider müdahalelerine bıraktı.

Bu çerçevede, ABD’nin ‘America First’ anlayışı doğrultusunda son yüzyılda hayata geçirdiği lider yakalama ve tasfiye operasyonları kronolojik sırayla şöyle...

ABD, son düzlükte Çin’i çevreleme stratejisinin parçası olarak Batı Yarımküre’de askeri baskı, rejim müdahalesi ve doğrudan lider hedefleme yöntemlerine yeniden ağırlık verdi. Maduro’nun yakalanması, bu doktrinin pratikte nasıl işlediğini gösteren güncel bir örnek olarak kayda geçti.

Latin Amerika başta olmak üzere birçok coğrafyada, egemenlik ve iç işlerine karışmama ilkeleri askıya alınırken, Washington’un güvenlik ve çıkar tanımı belirleyici unsur haline geldi. Resmi savaş ilanları yerini “özel operasyonlara”, geniş çaplı işgaller yerini “nokta atışı” lider müdahalelerine bıraktı.

Bu çerçevede, ABD’nin ‘America First’ anlayışı doğrultusunda son yüzyılda hayata geçirdiği lider yakalama ve tasfiye operasyonları kronolojik sırayla şöyle...

FULGENCİO BATİSTA – KÜBA (1959)

1952 yılında askeri bir darbeyle iktidarı ele geçiren Fulgencio Batista, ABD destekli bir diktatörlük kurdu. Batista rejimi, ülkenin zenginliğini ve kaynaklarını yabancı şirketlere ve yandaşlarına peşkeş çekerken, halk yoksulluk ve baskı altında yaşıyordu.

ABD tarafından doğrudan yakalanmadı ancak ABD desteğinin çekilmesi sonrası iktidarını kaybeden Batista ülkeyi terk etmek zorunda kaldı.

KÜBA DEVRİMİ

1953'te Moncada Kışlası baskınıyla başlayan Küba devrimi 1 Ocak 1959'da diktatör Fulgenico Batista'nın kaçışıyla amacına ulaştı, Fidel Castro komutasındaki güçler 2 Ocak'ta Santiago de Cuba'yı aldılar, aynı gün aynı saatlerde Che Guevara ve Camillo Cienfuegos komutasındaki güçler de başkent Havana'ya girdiler. 6 Ocak'ta Castro Havana'ya ulaştı. Küba'da yeni bir çığır başladı.

PATRİCE LUMUMBA – KONGO (1961)

Kongo’nun ilk başbakanı Patrice Lumumba, ABD ve Belçika destekli güçler tarafından yakalandı. İşkence gördü ve infaz edildi. Ülke, sonraki yıllarda Batılı şirketlerin maden sahasına dönüştü.

MANUEL NORİEGA – PANAMA (1989)

1989 yılının Aralık ayında dönemin ABD Başkanı George H. W. Bush, Panama’nın fiili lideri Manuel Noriega’yı yakalamak amacıyla askeri operasyon emri verdi. “Just Cause” adı verilen operasyona, Panama’da konuşlu 13 bin askerle birlikte toplam yaklaşık 27 bin ABD askeri katıldı. Resmi rakamlara göre en az 500 kişi hayatını kaybetti, sivil toplum kuruluşları ise ölü sayısının binlerle ifade edildiğini bildirdi.

ABD birlikleri 20 Aralık’ta Panama City’de kontrolü ele geçirdi. Manuel Noriega, operasyonun ilk günlerinde Vatikan’ın Panama’daki büyükelçiliğine sığındı. Bu noktadan sonra ABD ordusu, askeri müdahalenin yanı sıra psikolojik savaş yöntemlerine başvurdu.

ABD askerleri, büyükelçilik binasının çevresine yüksek sesli hoparlörler yerleştirdi. Günlerce aralıksız şekilde heavy metal ve rock müzik çalındı. The Clash, U2, The Doors gibi grupların yüksek volümlü şarkıları özellikle gece boyunca binaya dinletildi. Bu uygulama, Noriega’yı uykusuz bırakmayı ve teslim olmaya zorlamayı amaçlayan bir psikolojik baskı yöntemi olarak kullanıldı.

Yaklaşık üç gün süren bu kuşatma ve ses bombardımanının ardından Noriega teslim oldu. ABD’ye götürülen Noriega, uyuşturucu kaçakçılığı ve kara para aklama suçlamalarıyla yargılandı ve uzun yıllar ABD hapishanelerinde kaldı.

Panama operasyonu, ABD’nin yalnızca askeri güçle değil, psikolojik harp yöntemleriyle de “lider yakalama” stratejisini sistematik hale getirdiği örneklerden biri olarak kayıtlara geçti.

SADDAM HÜSEYİN – IRAK (2003)

ABD’nin Irak işgali sonrası Saddam Hüseyin, ABD özel birlikleri tarafından yakalandı. 

ABD destekli mahkemede yargılandı ve 30 Aralık 2006  yılında idam edildi.

Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin'i ilk sorgulayan eski ABD Merkezi Haber Alma Teşkilatı (CIA) Ajanı John Nixon, iki aydan fazla süren sorgulamalardan sonra bu ülkede kimyasal silah olmadığı sonucuna vardıklarını söyledi.

Saddam'ın idamıyla Irak'ta Baas Partisi dönemi de kapanmış oldu.

SADDAM HÜSEYİN – IRAK (2003)

ABD’nin Irak işgali sonrası Saddam Hüseyin, ABD özel birlikleri tarafından yakalandı. 

ABD destekli mahkemede yargılandı ve 30 Aralık 2006  yılında idam edildi.

Irak'ın devrik lideri Saddam Hüseyin'i ilk sorgulayan eski ABD Merkezi Haber Alma Teşkilatı (CIA) Ajanı John Nixon, iki aydan fazla süren sorgulamalardan sonra bu ülkede kimyasal silah olmadığı sonucuna vardıklarını söyledi.

Saddam'ın idamıyla Irak'ta Baas Partisi dönemi de kapanmış oldu.

JEAN-BERTRAND ARİSTİDE – HAİTİ (2004)

Haiti Devlet Başkanı Aristide, ABD askerleri tarafından zorla bir uçağa bindirilerek ülkeden çıkarıldı. Olay, fiilen bir yakalama ve sürgün operasyonu olarak kayda geçti.

MUAMMER KADDAFİ – LİBYA (2011)

Kaddafi 1969'da henüz 27 yaşında genç bir teğmen iken Kral İdris'i kansız bir askeri darbeyle devirerek yönetimi ele geçirdi. Libya'yı 42 yıl boyunca demir yumrukla yönetti.

Yerine büyük oğlu Seyfulislam’ı bırakmak istiyordu. Ancak Arap Baharı olaylarının başlamasıyla bunu gerçekleştiremedi.

Muammer​​​​​​​ Kaddafi 20 Ekim 2011'de memleketi Sirte kentinde ABD ve NATO’nun Libya’ya yönelik hava saldırıları sonrası muhalif silahlı gruplar tarafından linç edilerek öldürüldü.

Kaddafi ailesinin çoğu Arap Baharı olaylarıyla birlikte Libya'dan ayrıldı. 

USAME BİN LADİN – PAKİSTAN (2011)

11 Eylül 2001'de New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'ne (İkiz Kuleler) ve ABD Savunma Bakanlığına (Pentagon) terör saldırıları düzenlenmişti.

Olaylarda, 19 saldırgan hariç New York, Washington ve Pennsylvania'da toplam 2 bin 977 kişi hayatını kaybetmişti.

Saldırıları El Kaide örgütünün elebaşı Usame bin Ladin üstlenmişti.

ABD özel kuvvetleri Pakistan’da egemenlik ihlaliyle operasyon düzenledi. Cesedi denize bırakıldı.

ÖMER EL-BEŞİR – SUDAN (2019)

2003’ten 2008 yılına kadar Darfur’da yaşanan olaylarda 300 bin kişinin ölümünden ve 2,5 milyon kişinin yerlerinden edilmesinden sorumlu tutulan Sudan’ın devrik lideri Ömer el-Beşir, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) tarafından 31 Mart 2005 tarih ve 1593 sayılı kararla Uluslararası Ceza Mahkemesine (UCM) sevk edildi.

2005 yılında başlatılan soruşturma ile UCM, Ömer el-Beşir’i beş insanlık suçu (cinayet, imha, zorla göç, işkence ve tecavüz), iki savaş suçu ve Fur, Masalik ve Zaghawa kabilelerine karşı üç ayrı soykırım işlemekle suçlayarak, 4 Mart 2009 ve 12 Temmuz 2010’da hakkında iki ayrı tutuklama emri çıkarttı.

ABD yaptırımları ve uluslararası baskılar sonrasında iktidardan indirildi. Doğrudan ABD askeri operasyonu yapılmadı ancak süreç Batı yönlendirmesiyle ilerledi.
 

EBU BEKİR EL-BAĞDADİ – SURİYE (2019)

DEAŞ elebaşı Ebubekir el-Bağdadi'nin yaşamına damga vuran olaylar dizisi, 2004'te Irak'ta ABD tarafından gözaltına alınıp serbest bırakıldığı dönemle başladı.

Bağdadi'nin birkaç bin taraftarıyla kurduğu örgüt, 2014'te Irak topraklarının üçte birini, 2015'te de Suriye topraklarının yarısını işgali altına alacak kadar büyüdü.

Başında bulunduğu örgütün vahşi yöntemleri İslam dünyası ve Batı'da büyük tepki topladı.

Bağdadi, Irak ve Suriye'de DEAŞ'a karşı ulusal ve uluslararası çapta yürütülen mücadelede, örgütün işgal ettiği alanlardan çekilerek, saha hakimiyetini yitirmesi üzerine sürekli yer değiştirerek gizliliğine daha fazla özen gösterdi.

Hakkında dönem dönem yaralandığı ve öldürüldüğü iddiaları ortaya atılan Bağdadi, ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamasına göre gece yarısı gerçekleşen özel operasyonda ölü ele geçirildi.

ABD Başkanı, Bağdadi'nin ABD askerlerinin yaklaşması üzerine üzerindeki bombaları patlatarak kendisini ve yakınındakileri öldürdüğünü duyurdu.

NİCOLÁS MADURO 2026

ABD’nin aylar süren gizli hazırlıklarının ardından 3 Ocak 2026 gecesi Venezuela’da geniş çaplı bir askeri operasyon başlatıldı. Kara, deniz, hava ve istihbarat unsurlarının dahil olduğu plan kapsamında Nicolás Maduro’nun hareketleri uzun süre izlendi, güvenlik düzeni ve bulunduğu noktalar ayrıntılı biçimde haritalandı.

Operasyon gecesi 20 ayrı kara ve deniz üssünden 150’den fazla hava aracı eş zamanlı olarak havalandı. Helikopterler düşük irtifadan Venezuela hava sahasına girerken, başkent Caracas’ta birden fazla patlama sesi duyuldu. ABD’li yetkililere göre bu saldırılar operasyon alanını güvence altına almak amacıyla gerçekleştirildi.

ABD özel birlikleri, Maduro’nun bulunduğu noktaya gece yarısı ulaştı. Maduro ve eşi Cilia Flores’in uykuda yakalandığı, kısa sürede etkisiz hale getirildiği bildirildi. Donald Trump’ın açıklamasına göre Maduro’nun sığınmaya çalıştığı çelik kapılar 47 saniye içinde kırıldı. Operasyonun tamamı 30 dakikadan kısa sürdü.

ABD tarafında can kaybı yaşanmadığı açıklandı. Maduro ve eşi operasyonun ardından USS Iwo Jima adlı ABD gemisine götürüldü ve ABD’ye nakil süreci başlatıldı. Trump, Maduro’nun ABD’de “narko-terör” suçlamalarıyla yargılanacağını duyurdu.