AVRUPA'DA MİLLETVEKİLİNE DAHA FAZLA DOKUNULUYOR...

Avrupa ülkelerinin çoğunda işledikleri suçun niteliği veya öngörülen cezaya bağlı olarak milletvekillerine dokunulmazlık hakkı tanınmıyor. TBMM Kütüphane Müdürlüğü uzmanları Feride Eroğlu, Ahmet Yıldız ile Ali Çolak, ''Avrupa Ülkelerinde Parlamenterlerin Hukuksal Hakları'' ile ilgili bir araştırma hazırladı. ''Parlamento izin vermedikçe, üyelerin görevleriyle ilişkili olmayan eylemleri için tutuklanamaması ya da kovuşturulamaması'' şeklinde tanımlanan yasama dokunulmazlığının kapsamı, ülkelerde, üyelere sağlanan koruma derecesine göre değişiyor. Ülkelerin bir kısmında dokunulmazlığın kapsamı, üyeler hakkında adli takibat yapılabilmesi için parlamentonun ön iznini bir şart olmaktan çıkaracak biçimde daraltılıyor. İtalya ve Fransa gibi ülkelerde parlamentonun iznine başvurulması, yalnızca üyelerin tutuklanması ya da diğer durumlarda alınacak tedbirlerle ilgili olabiliyor. Belçika'da parlamento, üyelerinin tutuklanması ya da mahkemeye çıkarılması veya yargılanması sözkonusu olduğunda buna izin vermekle yükümlü, sıradan soruşturma önlemleri için ise izin alınması gerekmiyor. SUÇA VE CEZAYA GÖRE Bazı hukuk sistemleri daha ciddi olarak değerlendirilen bazı suç türlerini dokunulmazlık kapsamı dışında tutuyor. Bazı şartlar altında Portekiz Anayasası'nda üç yıldan fazla ceza öngörülen kasten işlenen suçlar için dokunulmazlık yer almıyor. İsveç Anayasası ise iki yıldan az olmayan cezaları dokunulmazlık dışında bırakıyor. Avusturya Anayasası'nda üyelerin siyasi faaliyetleriyle açıkça ilişkili olmayan suçlar dokunulmazlık kapsamı içine alınmıyor. SUÇÜSTÜ DURUMU Tüm Anayasalar suçüstü durumunda en azından kısmi olarak dokunulmazlığın kaldırılmasını öngörüyor. Hangi suçların suçüstü kapsamına girdiği konusundaki takdir hakkı hakimlere bırakılıyor. Alman Anayasası'nda suçüstü halinde yakalanan bir üyenin hemen ya da ertesi gün tutuklanacağına ilişkin özel bir hüküm yer alıyor. Bazı Anayasalar dokunulmazlığın kaldırılması için suçüstünü yeterli bulmuyor, bunun aynı zamanda ciddi bir suç olmasını hükme bağlıyor. İtalyan Anayasası, fiilin, tutuklanma ilamını gerektiren bir fiil olmasını öngörürken, Portekiz Anayasası suçun önceden tasarlanmasını ve üç yıldan fazla hapis cezasını gerekli kılmasını şart koşuyor. Finlandiya Anayasası ise suçüstünün yanı sıra 6 aydan az olmayan hapis cezası gerektiren bir fiil işlenmesini öngörüyor. TÜRKİYE'DE DOKUNULMAZLIK Türkiye'de TBMM üyeleri, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Meclis'te ileri sürdükleri düşüncelerden, başka bir karar alınmadıkça bunları Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmaktan sorumlu tutulamıyorlar. Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği öne sürülen bir milletvekili, Meclis kararı olmadıkça tutuklanamıyor, sorguya çekilemiyor ve yargılanamıyor. Sadece suçüstü hali ve seçimden önce soruşturmasına başlanan ''Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı, insan haklarına dayanan demokratik ve laik cumhuriyeti ortadan kaldırmayı'' amaçlayan suçlar dokunulmazlık kapsamında bulunmuyor. AVRUPA'DA NASIL? Araştırmada yeralan diğer ülkelerde yasama dokunulmazlığı sistemi şöyle: Almanya: Bir Bundestag üyesinin Genel Kurul, komisyonlar, parlamentodaki parti grubu ya da Bundestag metinlerindeki tüm görüş ve oyları sorumsuzluk kapsamına giriyor. Ancak hakaret içeren ifadeler bunun dışında tutuluyor. Suçüstü, tutuklanma hali hariç cezai kovuşturma konusu olan tüm fiiller dokunulmazlık kapsamında yer alıyor. Avusturya: Yasama sorumsuzluğu, üyenin vekalet görevi sırasında verdiği oylardan ve yaptığı sözlü ve yazılı konuşmalardan sorumlu tutulmamasını öngörüyor. Yasama dokunulmazlığı, görevi sırasında üyenin siyasi faaliyetlerine ilişkin ceza mahkemeleri ve idari makamlar ile disiplin hukuku uyarınca kovuşturma konusu yapılabilecek fiillerin kovuşturulmasını engelliyor. Bu tür durumlarda ilgili yasama organı yine de dokunulmazlığın kaldırılmasına karar verebiliyor. Danimarka: Dokunulmazlık, suçüstü durumu hariç kovuşturma ve hapsedilmeye karşı koruma sağlıyor. Parlamentoda yapılan konuşmalar da bu kapsam içinde yer alıyor. Finlandiya: Sorumsuzluk üyenin yalnızca parlamentodaki eylemlerini, yani hapisle cezalandırılabilen ve üye yasama görevini yerine getirirken işlenen eylemleri kapsıyor. Adli konulardaki ileri düzeydeki koruma ise üyelerin hem parlamenter faaliyetlerine hem de diğer eylemlerine atıfta bulunuyor. Hollanda: Üyeler görevleriyle ilgili olmayan suçlardan dolayı yalnızca Yüksek Mahkeme tarafından kovuşturulabiliyor. (Şimdiye kadar hiçbir üye kovuşturulmadı). Parlamento organlarında ya da belgelerinde ifade ettiği görüşlerden dolayı üyeler kovuşturulamıyor. İngiltere: Genel Kurul ya da komisyondaki konuşmalar, bir yasanın gündeme alınması, bir değişiklik, teklif, taslak rapor ya da bir soru dokunulmazlık kapsamında. Adli suçlamalarda bulunulan durumlarda, üyeler diğer vatandaşlarla aynı konumda. İrlanda: Yasama dokunulmazlığı yok. İspanya: Üyeler, görevleri sırasında yasama sorumsuzluğuna sahip. Suçüstü hali hariç, vekillikleri boyunca adli kovuşturmadan da muaflar. İsveç: Milletvekilleri görevleri sırasında yaptıkları fiiller ve konuşmalarından dolayı yasama sorumsuzluğuna sahipler, ancak adli bir suç işlediği şüphesi oluştuğunda, suçunu itiraf etmesi ve suçüstü yakalanması durumunda veya suç için öngörülen ceza asgari iki yıl ise dokunulmazlık hakları bulunmuyor. İtalya: Yasama organı izin vermediği sürece parlamento üyesi aranamaz, tutuklanamaz ya da diğer herhangi bir biçimde hürriyeti kısıtlanamaz, gözaltında tutulamaz. Üyeye ilişkin nihai bir kanaate ya da karara erişmek amaçlandığında ya da suçüstü halinde ise dokunulmazlık geçerli olmuyor. Lüksemburg: Yasama sorumsuzluğu üyenin vekilliği boyunca ortaya koyduğu görüşleri kapsıyor, görevi dışındaki fiilleri kapsamıyor. Portekiz: Üyelerin görevlerini yerine getirirken verdikleri oylar ve ortaya koyduğu görüşler, adli ya da disiplin soruşturmasından muaf. Hiçbir üye parlamentonun onayı olmadan tutuklanamıyor ya da hapsedilemiyor. Önceden tasarlanmış ve üç yılı aşan hapis cezasını gerektiren haller ile suçüstü durumu bunun dışında yer alıyor. Güncellenme Tarihi : 16.3.2016 20:38